Αν και η ελληνική κυβέρνηση έσπευσε να δηλώσει την ικανοποίησή της από τις αποφάσεις της Συνόδου Κορυφής για την Τουρκία, το κείμενο των συμπερασμάτων που τελικά υιοθετήθηκε αποδεικνύεται μάλλον κατώτερο των αναγκών και των επιδιώξεων της ελληνικής πλευράς, καθώς δεν προβλέπεται μηχανισμός επιβολής συγκεκριμένων και κλιμακούμενων κυρώσεων εις βάρος της Τουρκίας.

Αντιθέτως, παρά το γεγονός ότι το κείμενο της κοινής δήλωσης για την Τουρκία τροποποιήθηκε με τέτοιο τρόπο, ώστε να ικανοποιεί τόσο την Ελλάδα όσο και την Κύπρο, στο τελικό κείμενο συμπερασμάτων αναγράφεται πως η Σύνοδος αποφάσισε ότι «η Ευρωπαϊκή Ένωση είναι έτοιμη να συνεργαστεί με την Τουρκία με έναν σταδιακό, αναλογικό και αναστρέψιμο τρόπο για την ενίσχυση της συνεργασίας σε διάφορους τομείς κοινού ενδιαφέροντος και τη λήψη περαιτέρω αποφάσεων κατά τη σύνοδο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου του Ιουνίου», παραπέμποντας έτσι τις όποιες αποφάσεις στη Σύνοδο του Ιουνίου.

Αναλυτικότερα, στο σημείο της δήλωσης που αφορά στην Τουρκία, αναφέρεται:

Πραγματοποιήσαμε μια συζήτηση για την κατάσταση στην Ανατολική Μεσόγειο και για τις σχέσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης με την Τουρκία και χαιρετίσαμε την Κοινή Ανακοίνωση σχετικά με την «κατάσταση των πολιτικών, οικονομικών και εμπορικών σχέσεων ΕΕ-Τουρκίας που εκπόνησε ο Ύπατος Εκπρόσωπος και η Κομισιόν όπως ζητήθηκε από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο τον Δεκέμβριο του 2020.

Υπενθυμίζουμε το στρατηγικό ενδιαφέρον της Ευρωπαϊκής Ένωσης για ένα σταθερό και ασφαλές περιβάλλον στην Ανατολική Μεσόγειο και για την ανάπτυξη μιας συνεργασίας και αμοιβαία επωφελούς σχέσης με την Τουρκία. Χαιρετίζουμε την πρόσφατη αποκλιμάκωση στην Ανατολική Μεσόγειο μέσω της διακοπής των παράνομων δραστηριοτήτων γεώτρησης, της επανάληψης διμερών συνομιλιών μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας και των επικείμενων συνομιλιών για το Κυπριακό υπό την αιγίδα των Ηνωμένων Εθνών.

Με την προϋπόθεση ότι διατηρείται η τρέχουσα αποκλιμάκωση και ότι η Τουρκία εμπλέκεται εποικοδομητικά και υπόκειται στις καθιερωμένες προϋποθέσεις που ορίζονται στα προηγούμενα συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, προκειμένου να ενισχυθεί περαιτέρω η πρόσφατα πιο θετική δυναμική, η Ευρωπαϊκή Ένωση είναι έτοιμη να συνεργαστεί με την Τουρκία με έναν σταδιακό, αναλογικό και αναστρέψιμο τρόπο για την ενίσχυση της συνεργασίας σε διάφορους τομείς κοινού ενδιαφέροντος και τη λήψη περαιτέρω αποφάσεων κατά τη σύνοδο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου του Ιουνίου:

  • σχετικά με την οικονομική συνεργασία, καλούμε την Κομισιόν να εντείνει τις συνομιλίες με την Τουρκία για να αντιμετωπίσει τις τρέχουσες δυσκολίες στην εφαρμογή της Τελωνειακής Ένωσης, διασφαλίζοντας την αποτελεσματική εφαρμογή της σε όλα τα κράτη μέλη, και καλούμε παράλληλα το Συμβούλιο να εργαστεί για την εντολή εκσυγχρονισμού της τελωνειακής ένωσης. Μια τέτοια εντολή μπορεί να εκδοθεί από το Συμβούλιο υπό την επιφύλαξη πρόσθετων οδηγιών από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο
  • είμαστε διατεθειμένοι να ξεκινήσουμε διαλόγους υψηλού επιπέδου με την Τουρκία για θέματα αμοιβαίου ενδιαφέροντος, όπως η δημόσια υγεία, το κλίμα και η αντιτρομοκρατία, καθώς και περιφερειακά θέματα
  • καλούμε την Κομισιόν να διερευνήσει πώς να ενισχύσει τη συνεργασία με την Τουρκία σχετικά με τις επαφές μεταξύ των ανθρώπων και την κινητικότητα.

Καλούμε την Τουρκία να απέχει από ανανεωμένες προκλήσεις ή μονομερείς ενέργειες κατά παράβαση του διεθνούς δικαίου. Λαμβάνοντας υπόψη την κοινή ανακοίνωση, επιβεβαιώνουμε την αποφασιστικότητα της Ευρωπαϊκής Ένωσης, σε περίπτωση τέτοιας δράσης, να χρησιμοποιήσει τα μέσα και τις επιλογές που έχει στη διάθεσή της για να υπερασπιστεί τα συμφέροντά της και τα συμφέροντα των κρατών μελών της, καθώς και για τη διατήρηση της περιφερειακής σταθερότητας.

Εκτιμούμε τη φιλοξενία περίπου 4 εκατομμυρίων Σύρων προσφύγων από την Τουρκία και συμφωνούμε ότι η βοήθεια της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τους πρόσφυγες και τις κοινότητες υποδοχής θα συνεχιστεί. Καλούμε την Κομισιόν να υποβάλει πρόταση στο Συμβούλιο για τη συνέχιση της χρηματοδότησης των Σύρων προσφύγων στην Τουρκία, καθώς και στην Ιορδανία, στον Λίβανο και σε άλλα μέρη της περιοχής.

Όσον αφορά τη διαχείριση της μετανάστευσης, στο πλαίσιο της ευρύτερης στρατηγικής της ΕΕ που περιλαμβάνει όλες τις μεταναστευτικές οδούς, θα πρέπει να ενισχυθεί η συνεργασία με την Τουρκία, ιδίως σε τομείς όπως η προστασία των συνόρων, η καταπολέμηση της παράνομης μετανάστευσης, καθώς και η επιστροφή των παράτυπων μεταναστών και των απορριφθέντων αιτούντων άσυλο στην Τουρκία, σύμφωνα με τη Δήλωση ΕΕ-Τουρκίας, που εφαρμόζεται χωρίς διακρίσεις.

Υπενθυμίζουμε τα προηγούμενα συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου και παραμένουμε πλήρως δεσμευμένοι για μια συνολική διευθέτηση του Κυπριακού σύμφωνα με τις σχετικές αποφάσεις του ΣΑΗΕ (ιδίως 550, 789, 1251). Προσβλέπουμε στην επανάληψη των διαπραγματεύσεων υπό την αιγίδα των Ηνωμένων Εθνών, στις οποίες η Ευρωπαϊκή Ένωση θα συμμετάσχει ως παρατηρητής και θα διαδραματίσει ενεργό ρόλο στη στήριξη των διαπραγματεύσεων, μεταξύ άλλων διορίζοντας έναν εκπρόσωπο στην αποστολή καλής υπηρεσίας των Ηνωμένων Εθνών.

Το κράτος δικαίου και τα θεμελιώδη δικαιώματα παραμένουν βασικό μέλημα. Η στόχευση πολιτικών κομμάτων και μέσων μαζικής ενημέρωσης και άλλες πρόσφατες αποφάσεις αντιπροσωπεύουν μεγάλα εμπόδια για τα ανθρώπινα δικαιώματα και έρχονται σε αντίθεση με τις υποχρεώσεις της Τουρκίας για σεβασμό της δημοκρατίας, του κράτους δικαίου και των δικαιωμάτων των γυναικών. Ο διάλογος για τέτοια θέματα παραμένει αναπόσπαστο μέρος της σχέσης ΕΕ-Τουρκίας.

Σύμφωνα με το κοινό συμφέρον της ΕΕ και της Τουρκίας για την ειρήνη και τη σταθερότητα στο περιβάλλον τους, αναμένουμε από την Τουρκία και όλους τους παράγοντες να συμβάλουν θετικά στην επίλυση περιφερειακών κρίσεων όπως η Λιβύη, η Συρία, ο Νότιος Καύκασοςκαι θα παραμείνουν σε εγρήγορση σε αυτό το θέμα.

Καλούμε τον Ύπατο Εκπρόσωπο να προχωρήσει στις εργασίες της Πολυμερούς Διάσκεψης για την Ανατολική Μεσόγειο. Θα συνεχίσουμε να παρακολουθούμε στενά τις εξελίξεις και να αναζητήσουμε μια συντονισμένη προσέγγιση με τους εταίρους. Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο θα επανέλθει στο θέμα αυτό κατά τη σύνοδό του τον Ιούνιο.

«Δεδομένης της πιο εποικοδομητικής στάσης της Τουρκίας πρόσφατα, είμαστε έτοιμοι να ασχοληθούμε με τομείς κοινού ενδιαφέροντος όπως η μετανάστευση και ο τελωνειακός έλεγχος. Εάν, ωστόσο, η Τουρκία επιστρέψει σε μονομερείς ενέργειες ή προκλήσεις ειδικά στην Ανατολική Μεσόγειο, η ΕΕ θα άρει τη θετική προσέγγιση» σημείωσε η Πρόεδρος της Κομισιόν μετά την τηλεδιάσκεψη των ηγετών.

Το Τουρκικό Υπουργείο Εξωτερικών δήλωσε ότι χαιρετίζει τις αποφάσεις της Συνόδου Κορυφής και πως επιθυμεί ειλικρινά να αναπτύξει τις σχέσεις της με το μπλοκ σε μία συνεργατική βάση στηριγμένη στο αμοιβαίο όφελος, όπως μετέδωσε το τουρκικό πρακτορείο ειδήσεων Anadolu. Ωστόσο, επισημαίνει ότι αν και στο τμήμα της έκθεσης με τίτλο «Η κατάσταση των πολιτικών, οικονομικών και εμπορικών σχέσεων μεταξύ Τουρκίας και ΕΕ» τονίζεται η ανάγκη για διαμόρφωση κοινής θετικής ατζέντας, φαίνεται πως γράφτηκε «υπό την επιρροή στενόμυαλων απαιτήσεων κάποιων χωρών-μελών της ΕΕ και με μονόπλευρη άποψη σε ό,τι αφορά στις σχέσεις Τουρκίας-ΕΕ»

«Ταυτόχρονα, χαιρετίζουμε τις προσπάθειες που καταβάλλονται για την προώθηση των σχέσεων Τουρκίας-ΕΕ με βάση μια θετική ατζέντα και τη προσπάθεια αυτό να αντικατοπτρίζεται στη δήλωση της Συνόδου Κορυφής» αναφέρει το υπουργείο, Υπενθυμίζοντας ότι η επιθυμία της Τουρκίας είναι να αναπτύξει σχέσεις με την ΕΕ βασισμένες στο αμοιβαίο όφελος, δήλωσε επίσης πως αναμένει από την ΕΕ να λάβει συγκεκριμένα και εποικοδομητικά μέτρα σε αυτή την κατεύθυνση και πως «ελπίζει πως δεν θα χαθεί η θετική δυναμική λόγω της σύνδεσης με όρους και προϋποθέσεις για μεμονωμένα θέματα και της μετάθεσης για τον Ιούνιο».

«Αν και είμαστε έτοιμοι να συνεργαστούμε με την ΕΕ για να συνεχίσουμε την εφαρμογή της συμφωνίας της 18ης Μαρτίου με όλα τα στοιχεία, συμπεριλαμβανομένης της συνεργασίας για τη μετανάστευση, και έχουμε υποβάλει συγκεκριμένες προτάσεις για αυτό το θέμα, το γεγονός ότι η ΕΕ παραμένει ασαφείς στις διατυπώσεις της, αγνοώντας το περιεκτικό περιεχόμενο της συμφωνίας, καθιστά ασθενικά τα βήματα της ΕΕ επί του θέματος», αναφέρει επίσης το υπουργείο.

Επιπλέον, «πέρα από τον διάλογο στους τομείς του κράτους δικαίου και των θεμελιωδών δικαιωμάτων», η Τουρκία ζητά να επεκταθεί ο γενικός διάλογος για τα θέματα κράτους δικαίου και ανθρωπίνων δικαιωμάτων στην προενταξιακή διαδικασία, με άνοιγμα των σχετικών κεφαλαίων 23 και 24 (Δικαστικοί, Θεμελιώδη Δικαιώματα και Δικαιοσύνη – Ελευθερία και Ασφάλεια).

Επισημαίνοντας τις προσπάθειες που καταβάλλει η Τουρκία για την επίλυση περιφερειακών κρίσεων, για παράδειγμα, στη Λιβύη, τη Συρία και τον Νότιο Καύκασο (δηλαδή στο Ναγκόρνο Καραμπάχ) το υπουργείο ζητά την αμοιβαία συνεργασία μεταξύ Τουρκίας και ΕΕ, προκειμένου να ενισχυθεί η περιφερειακή ειρήνη και η σταθερότητα και να προωθηθούν τα κοινά συμφέροντα των δύο πλευρών «συμπεριλαμβανομένης της οικονομίας, της ενέργειας, των μεταφορών, της καταπολέμησης της τρομοκρατίας, της διαχείρισης της μετανάστευσης».

Αντίθετο με το Διεθνές Δίκαιο θεωρεί το τουρκικό υπουργείο το ότι η ΕΕ έχει χαρακτηρίσει ως παράνομες τις τουρκικές γεωτρήσεις,  πράγμα που αποδίδεται από την πλευρά της Τουρκίας στην αδυναμία της ΕΕ «να αποτρέψει τη μαξιμαλιστική στάση του ελληνο-ελληνοκυπριακού δίδυμου και τις μονομερείς προκλητικές του δραστηριότητες, στο πνεύμα της ευρωπαϊκής  αλληλεγγύης»,

Σε ό,τι αφορά στην Κύπρο, στη δήλωση αναφέρεται ότι η ΕΕ δεν έχει καμία αρμοδιότητα επι του θέματος και πως «οι δηλώσεις για την Κύπρο είναι αποσπασμένες από την πραγματικότητα, με στόχο την προάσπιση των συμφερόντων της ελληνοκυπριακής πλευράς, χωρίς να συμβάλλουν σε πιθανό συμβιβασμό. Το γεγονός ότι στο πόρισμα της έκθεσης δεν γίνεται και πάλι αναφορά στους Τουρκοκύπριους και τα νόμιμα δικαιώματα και συμφέροντά τους, δείχνει ότι η μεροληπτική στάση της ΕΕ απέναντι στην Κύπρο συνεχίζεται» επισημαίνεται. «Η Τουρκία προτίθεται να χαιρετήσει τα θετικά βήματα της ΕΕ προς την κατεύθυνση των κοινών μας συμφερόντων με αντίστοιχα θετικά βήματα» καταλήγει το Υπουργείο.