Αναλυτικά η ανοιχτή επιστολή:

«Από τις 7 Οκτωβρίου 2023 κι έκτοτε, μετά από φρικτές επιθέσεις από την Χαμάς και άλλες ένοπλες ομάδες, το Ισραήλ ξεκίνησε μια πλήρη επίθεση κατά της Λωρίδας της Γάζας και ενίσχυσε τη στρατιωτική του εκστρατεία στη Δυτική Όχθη. Κατόπιν της προσφυγής της Νότιας Αφρικής κατά του Ισραήλ, κατηγορώντας το για παραβιάσεις της Σύμβασης για την Πρόληψη και Καταστολή του Εγκλήματος της Γενοκτονίας κατά των Παλαιστινίων στη Γάζα, το Διεθνές Δικαστήριο (ICJ) αποφάσισε την 26 Ιανουαρίου 2023 ότι υπάρχει εύλογος κίνδυνος γενοκτονίας για τους Παλαιστίνιους. Καθώς η εκδίκαση της υπόθεσης επί της ουσίας αναμένεται να διαρκέσει χρόνια, ενόψει τους πραγματικού και επικείμενου κινδύνου ότι θα προκληθεί ανεπανόρθωτη ζημιά στους Παλαιστινίους, το Δικαστήριο κάλεσε το Ισραήλ να λάβει μια σειρά προσωρινών μέτρων.

Το Ισραήλ συμμετέχει στα προγράμματα έρευνας και καινοτομίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΕ) από το 1996. Στο πλαίσιο του προγράμματος Horizon H2020 που διήρκεσε από το 2014 έως το 2020, Ισραηλινοί οργανισμοί, συμπεριλαμβανομένων στρατιωτικών εταιρειών και ιδρυμάτων, συμμετείχαν 2105 φορές και έλαβαν 1,28 δισεκατομμύρια ευρώ από την ΕΕ. Ως μέρος του προγράμματος Horizon Europe, που ξεκίνησε να τρέχει το 2021, η ΕΕ συνεισφέρει περίπου 480 εκατομμύρια ευρώ στις 594 συνεργασίες με Ισραηλινούς οργανισμούς. Σε 122 συνεργασίες εξ αυτών συμμετέχουν ελληνικοί οργανισμοί, συμπεριλαμβανομένων ελληνικών πανεπιστημίων. Αυτά τα στοιχεία δεν είναι προβληματικά καθ’ αυτά. Ωστόσο, υπάρχει αυξημένος κίνδυνος διπλής χρήσης και κατάχρησης των αποτελεσμάτων της έρευνας, δηλαδή χρήσης της τεχνολογίας (ή τουλάχιστον της τεχνογνωσίας) που αναπτύσσεται σε έργα που χρηματοδοτούνται από την Ευρωπαϊκή Ένωση για στρατιωτικούς ή άλλους σκοπούς που συντελούν στην παραβίαση ανθρωπίνων δικαιωμάτων, διεθνούς δικαίου και ηθικών αξιών. Οι πανεπιστημιακές επιτροπές ηθικής και δεοντολογίας έρευνας που συχνά αναλαμβάνουν τον έλεγχο τέτοιων συνεργασιών είναι σε μεγάλο βαθμό ανίκανες να αντιμετωπίσουν το μέγεθος και την επιτακτικότητα των εν εξελίξει συνεχιζόμενων παραβιάσεων.

Σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο, τα κράτη πρέπει να λαμβάνουν προληπτικά και κατασταλτικά μέτρα για να διασφαλίσουν την εφαρμογή του διεθνούς ανθρωπιστικού δικαίου και για την πρόληψη του εγκλήματος της γενοκτονίας. Σύμφωνα με το δίκαιο της ΕΕ, οι θεσμοί και τα κράτη μέλη της ΕΕ πρέπει να σέβονται τα θεμελιώδη δικαιώματα και να προωθούν την εφαρμογή τους, να ελέγχουν τις εξαγωγές ειδών διπλής χρήσης, και να εφαρμόζουν την αρχή της προφύλαξης, ακόμα και σε περιπτώσεις κινδύνου για τα ανθρώπινα δικαιώματα ο οποίος δεν μπορεί να επιδειχθεί ή να μετρηθεί με επαρκή βεβαιότητα λόγω της μη διαθεσιμότητας επαρκών στοιχείων. Επιπλέον, η έρευνα που χρηματοδοτείται από την ΕΕ στο πλαίσιο του προγράμματος Horizon Europe πρέπει να συμμορφώνεται με το δίκαιο της ΕΕ, το εθνικό δίκαιο και το διεθνές δίκαιο, συμπεριλαμβανομένων των διατάξεων προστασίας θεμελιωδών δικαιωμάτων και του ευρωπαϊκού κώδικα δεοντολογίας.

Με βάση τα ανωτέρω, μια ομάδα ακαδημαϊκών συνέγραψε μία Ανοικτή Επιστολή, την οποία συνυπογράφουν αυτήν τη στιγμή περισσότεροι από 300 καθηγητές, μεταδιδακτορικοί, υποψήφιοι διδάκτορες και ερευνητές σε ολόκληρη την Ευρώπη, με τον αριθμό να αυξάνεται, καθώς το γράμμα παραμένει ανοικτό για υπογραφές. Το γράμμα καλεί όλους τους εμπλεκόμενους φορείς, και συγκεκριμένα την ΕΕ και τα ακαδημαϊκά ιδρύματα που συνεργάζονται με εταίρους οι οποίοι άμεσα ή έμμεσα συμβάλουν στις καταγγελλόμενες παραβιάσεις διεθνούς δικαίου και θεμελιωδών δικαιωμάτων, να λάβουν άμεσα μέτρα για τη διατήρηση των ηθικών και νομικών υποχρεώσεών τους και να αντιμετωπίσουν αυτούς τους κινδύνους, όπου και αν λαμβάνουν χώρα, εντός ή εκτός της Ευρώπης.

Πιο συγκεκριμένα,

Η Ευρωπαϊκή Ένωση, ως το πιο σημαντικό χρηματοδοτικό σώμα στην έρευνα και την καινοτομία, πρέπει:

  • Να καθιερώσει συνεπείς πολιτικές σε πανευρωπαϊκό επίπεδο και να λάβει συγκεκριμένα μέτρα (συμπεριλαμβανομένων προληπτικών μέτρων) σχετικά με τις επιτρεπόμενες ερευνητικές συνεργασίες προκειμένου να αποφευχθεί η όποια συνεργασία με εταίρους που άμεσα ή έμμεσα συμβάλουν στην παραβίαση του διεθνούς δικαίου και των θεμελιωδών δικαιωμάτων.
  • Να διενεργήσει αποτελεσματικές αξιολογήσεις δεοντολογίας, με σκοπό τον εντοπισμό δράσεων που εγείρουν πολύπλοκα ή σοβαρά δεοντολογικά ζητήματα σύμφωνα με τον Κανονισμό του Horizon Europe, οι οποίες δεν πρέπει να ανατίθεται στους εκάστοτε εταίρους – φορείς χρηματοδότησης, δεδομένης της σοβαρότητας των δεοντολογικών ζητημάτων που τίθενται.
  • Να αναθεωρήσει τον Κανονισμό του Horizon Europe και τις σχετικές οδηγίες (π.χ. Έρευνα με αποκλειστική εστίαση σε πολιτικές εφαρμογές και Πιθανή αθέμιτη χρήση έρευνας) για να αντιμετωπίσει τους κινδύνους που επισημαίνονται καθώς και να θεσπίσει αποτελεσματικά κανάλια αναφοράς και προστασίας για πληροφοριοδότες και πρόσωπα που αναφέρουν παραβιάσεις του δικαίου της ΕΕ.

Τα πανεπιστήμια, που διεξάγουν την έρευνα και είναι άμεσοι εταίροι σε ερευνητικά προγράμματα, πρέπει:

  • Να διασφαλίσουν τον αποτελεσματικό έλεγχο των ερευνητικών συνεργασιών και των εταίρων, συμπεριλαμβανομένης της δεσμευτικότητας των αποφάσεων των επιτροπών ηθικής και δεοντολογίας, ο οποίος θα πρέπει να μην εξαρτάται από τους εκάστοτε ερευνητές ή ακόμα και τα εκάστοτε ινστιτούτα ή ερευνητικά κέντρα εντός του πανεπιστημίου, λόγω της ουσιαστικής έλλειψης εξουσία λήψης αποφάσεων.
  • Να εμπνευστούν από τα καθήκοντα προφύλαξης και προληπτικής δράσης που έχουν αναλάβει η ΕΕ και τα κράτη και βάσει σαφών και διαφανών πολιτικών, να απέχουν από το να συμμετέχουν ή να διακόπτουν εργασίες με εταίρους που ενδεχομένως άμεσα (ή ακόμα και έμμεσα) να εμπλέκονται σε παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων ή διεθνούς δικαίου ή που εγείρουν τον κίνδυνο διπλής ή αθέμιτης χρήσης. Αυτό μπορεί να γίνει προσωρινά, για παράδειγμα, μέχρις ότου οι παραβιάσεις να πάψουν να λαμβάνουν χώρα. Η προσωρινή φύση των μέτρων συντελεί στην επίτευξη ισορροπίας μεταξύ της ανάγκης – και της πραγματικής δέσμευσης – για την προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και του καθήκοντος να διατηρείται η ελευθερία της επιστήμης.

Τέλος, πρέπει να ανταποκριθούμε στις δεσμεύσεις μας. Ότι η γενοκτονία δεν μπορεί να λάβει χώρα  ποτέ ξανά είναι μια δέσμευση που δεν μπορούμε να κάνουμε ξανά και ξανά».