Στην ανακοίνωσή της για το αντιμεταναστευτικό νομοσχέδιο, η Εθνική Επιτροπή για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου (ΕΕΔΑ) υπενθυμίζει ότι έχει επανειλημμένα τονίσει την σημασία της προστασίας των υπερασπιστών ανθρωπίνων δικαιωμάτων και της διασφάλισης ενός ευνοϊκού περιβάλλοντος για τη λειτουργία των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών. Το 2024 και έχοντας διαπιστώσει την επιδείνωση της κατάστασης των υπερασπιστών ανθρωπίνων δικαιωμάτων στη χώρα μας, ιδίως αυτών που δραστηριοποιούνται στο χώρο του προσφυγικού και μεταναστευτικού, με Δήλωση της κάλεσε τις αρμόδιες αρχές:

  • να διασφαλίσουν ένα ευνοϊκό περιβάλλον λειτουργίας για τις οργανώσεις τις κοινωνίας των πολιτών αίροντας τα δυσανάλογα εμπόδια που θέτει η νομοθεσία σχετικά με το Μητρώο του Υπουργείου Μετανάστευσης και Ασύλου και
  • να απέχουν από τη στοχοποίηση υπερασπιστών ανθρωπίνων δικαιωμάτων και οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών και από το ενδεχόμενο άσκησης ποινικών διώξεων κατά οργανώσεων ή άλλων κατηγοριών υπερασπιστών ανθρωπίνων δικαιωμάτων για την παροχή ανθρωπιστικής βοήθειας σε πολίτες τρίτων χωρών ή για την άσκηση του λειτουργήματός τους (π.χ. δικηγόροι, δημοσιογράφοι). Η ΕΕΔΑ σημείωσε ότι η κατάχρηση της ποινικής διαδικασίας συνιστά ανεπίτρεπτο μέτρο για τον «περιορισμό» της δράσης οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών. Κρατικές κυρώσεις ποινικής ή αστικής φύσης, οι οποίες έχουν τιμωρητικό χαρακτήρα και στόχο να αποθαρρύνουν τα πρόσωπα από τη συμμετοχή τους σε ενώσεις (ελευθερία του συνεταιρίζεσθαι) συνιστούν αντίποινα και απαγορεύονται. 

Παρόμοιες συστάσεις προς τις Ελληνικές Αρχές έχουν απευθύνει τα τελευταία χρόνια θεσμικά όργανα της ΕΕ,[2] του Συμβουλίου της Ευρώπης[3] και του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών.

Μόλις τον Αύγουστο του 2025, η Εθνική Επιτροπή από κοινού με την Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες, υπογράμμισαν «την έντονη ανησυχία τους για την κλιμάκωση της αρνητικής ρητορικής και του δυσμενούς κλίματος που διαμορφώνεται σε βάρος των προσφύγων, των μεταναστών και των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών που τους υποστηρίζουν», σημειώνοντας ιδίως την ιδιαίτερη ανησυχία που «προκαλούν δημόσιες δηλώσεις, πρωτοβουλίες ή άτυπες διαρροές που στιγματίζουν φορείς της κοινωνίας των πολιτών ή προτείνουν την επιβολή τιμωρητικών μέτρων σε οργανώσεις που ενδέχεται να εκφράσουν διαφορετικές απόψεις ή προσφεύγουν στη δικαιοσύνη εκπροσωπώντας τους ανθρώπους που έχουν ζητήσει τη στήριξή τους».

Παρά ταύτα, το νομοσχέδιο του Υπουργείου Μετανάστευσης και Ασύλου για την «Προώθηση Πολιτικών Νόμιμης Μετανάστευσης», όπως το έχει ονομάσει η ίδια η κυβέρνηση, που αναρτήθηκε στη δημόσια διαβούλευση στις 30 Δεκεμβρίου 2025 και ήδη κατατέθηκε στη Βουλή στις 23 Ιανουαρίου 2026, περιλαμβάνει σειρά διατάξεων που παρεμποδίζουν τη λειτουργία των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών και ανοίγουν το δρόμο για την ποινικοποίηση της ανθρωπιστικής δράσης, τονίζει η ΕΕΔΑ.

Η ΕΕΔΑ έχει καταθέσει αναλυτικές παρατηρήσεις στο Υπουργείο σχετικά με τις υπό ψήφιση διατάξεις. Μεταξύ άλλων υπογραμμίζει ότι οι διατάξεις των άρθρων 15 και 16 του Σχεδίου Νόμου που προβλέπουν κακουργηματικού χαρακτήρα ποινές αποκλειστικά και μόνο επί τη βάσει της ιδιότητας του μέλους ΜΚΟ εγγεγραμμένης στο Μητρώο του Υπουργείου Μετανάστευσης και Ασύλου, χωρίς να παρέχεται καμία απολύτως αιτιολογία σχετικά με την υπέρμετρη και δυσανάλογη ποινική αντιμετώπιση των μελών των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών και ταυτόχρονα προβλέπουν τη δυνατότητα διαγραφής από το Μητρώο ΜΚΟ του Υπουργείου Μετανάστευσης και Ασύλου νομικού προσώπου με μόνη την άσκηση της ποινικής δίωξης εις βάρος μέλους του, δηλαδή ενόσω όχι μόνον δεν υπάρχει σχετική καταδικαστική απόφαση (ούτε καν σε πρώτο βαθμό, πόσο μάλλον αμετάκλητη) της ελληνικής δικαιοσύνης αλλά χωρίς να έχει καν παραπεμφθεί η υπόθεση στο ακροατήριο, εισάγουν υπέρμετρες κυρώσεις εις βάρος της συγκεκριμένης κατηγορίας κατά κατάφωρη παράβαση της αρχής της αναλογικότητας και μιας σειράς δικαιωμάτων και ελευθεριών κατοχυρωμένων στο ελληνικό Σύνταγμα και τις διεθνείς συνθήκες που βρίσκονται στον πυρήνα των αρχών του Κράτους Δικαίου (ισότητα ενώπιον του νόμου, προστασία της ζωής, τιμής και ελευθερίας κάθε ανθρώπου ευρισκόμενου στην ελληνική επικράτεια, δικαίωμα καθενός να συμμετέχει στην κοινωνική και πολιτική ζωή της Χώρας δικαίωμα του συνεταιρίζεσθαι, τεκμηρίου της αθωότητας κ.ά.)

Η ΕΕΔΑ ξεκαθαρίζει ότι οι διατάξεις αυτές εμπεριέχουν διάκριση, προωθούν μεροληπτικές αντιλήψεις και ενέχουν πραγματικό κίνδυνο ποινικοποίησης της νόμιμης ανθρωπιστικής δράσης και καλεί το αρμόδιο Υπουργείο να αποσύρει πάραυτα τις εν λόγω διατάξεις που αντιβαίνουν σε βασικές αρχές του κράτους δικαίου οι οποίες κατοχυρώνονται από το Σύνταγμα, το διεθνές και ενωσιακό δίκαιο και την ελληνική νομοθεσία.

Υπενθυμίζεται ότι το αντιμεταναστευτικό νομοσχέδιο έχουν καταγγέιλει με κοινή τους δήλωση, 56 Μη Κυβερνητικές Οργανώσεις που ασχολούνται με τα ανθρώπινα δικαιώματα, καθώς όπως τονίζουν, «το Υπουργείο συνεχίζει να στοχοποιεί τις οργανώσεις που θεωρεί ενοχλητικές για τον μόνο λόγο ότι κάνουν τη δουλειά τους». Εξηγούν ότι με τις προτεινόμενες αλλαγές στον Κώδικα Μετανάστευσης «μόνη η ιδιότητα του μέλους οργάνωσης εγγεγραμμένης στο Μητρώο ΜΚΟ αναβαθμίζει πλημμελήματα όπως η διευκόλυνση παράνομης παραμονής ή η άρνηση παράδοσης ταξιδιωτικού εγγράφου σε κακουργήματα με δεκαετή κάθειρξη και πρόστιμο δεκάδων χιλιάδων ευρώ» και παράλληλα «αρκεί, δε, η άσκηση ποινικής δίωξης για να διαγραφεί η οργάνωση από το Μητρώο».