Ρεπορτάζ Ηλιάνα Ζερβού & Νεκταρία Ψαράκη
Aυτές τις μέρες συζητείται στη Βουλή το νέο αντιμεταναστευτικό νομοσχέδιο του ακροδεξιού υπουργού Μετανάστευσης και Ασύλου Θάνου Πλεύρη με τον παραπλανητικό τίτλο: «Προώθηση πολιτικών νόμιμης μετανάστευσης, ενσωμάτωση της Οδηγίας (ΕΕ) 2024/1233 σχετικά με ενιαία διαδικασία υποβολής αίτησης για τη χορήγηση στους υπηκόους τρίτων χωρών, ενιαίας άδειας διαμονής και εργασίας στην επικράτεια κράτους μέλους και σχετικά με κοινό σύνολο δικαιωμάτων για τους εργαζομένους από τρίτες χώρες που διαμένουν νομίμως σε κράτος μέλος, τροποποιήσεις του Κώδικα Μετανάστευσης και άλλες διατάξεις».
Ακόμα μεγαλύτερη εξάρτηση από την εργασία για τους μετανάστες
Το νομοσχέδιο αφορά κυρίως τη νόμιμη μετανάστευση, δηλαδή ανθρώπους με άδειες διαμονής που μπορεί να κατοικούν και να εργάζονται χρόνια στη χώρα μας, προωθώντας τη μεγαλύτερη εξάρτησή από την εργασία τους. Για παράδειγμα, ένας μετανάστης που έρχεται με τριετή άδεια και παραμένει άνεργος για διάστημα έξι μηνών μετά την πάροδο των δύο ετών, θα χάνει την άδεια εργασίας του, ενώ αντίστοιχα, σε άδεια ενός έτους, το όριο ανεργίας είναι τρεις μήνες. Με τον τρόπο αυτό, δημιουργείται ένα ασφυκτικό κλίμα για τους εργαζομένους που θα εξαναγκάζονται να παραμείνουν σε περιβαλλοντα εργασιακής εκμετάλλευσης υπο τον φόβο της λήξης της άδειας διαμονής.
Ο κ. Πλεύρης μετέφερε τη φιλοσοφία αυτών των διατάξεων πολύ ωμά και κυνικά στη φράση: «Πήγαινε να εργαστείς αλλιώς σήκω και φύγε από την Ελλάδα. Η λογική τον ταΐζω, τον ποτίζω είναι λάθος. Μέχρι να ολοκληρωθεί η διάρκεια του ασύλου του θα δουλεύει, δεν θα ζει με επιδόματα». Την ίδια στιγμή, φαίνεται ότι θα δοθεί προτεραιότητα σε συμφωνίες με άλλες χώρες για «εμπόριο εργατών» που επίσημα εκφράζεται με τον όρο «μετάκληση», και ουσιαστικά εμπεριέχει την αντίληψη ότι οι άνθρωποι δικαιούνται να μετακινούνται μόνο όταν αποτελούν «μηχανές παραγωγής». Ενδεικτικό είναι το γεγονός ότι για να αλλάξει εργοδότη ένας μετακλητός εργαζόμενος, χρειάζεται την άδεια του… πρώτου εργοδότη του. Όπως αναφέρει το νομοσχέδιο:
«Κατά παρέκκλιση των περιορισμών της παρούσας, επιτρέπεται στον κάτοχο αρχικής ενιαίας άδειας διαμονής να αλλάξει εργοδότη πριν από τη λήξη του ελάχιστου χρονικού διαστήματος απασχόλησης των έξι (6) μηνών» με την προϋπόθεση ότι θα καταθέσει «υπεύθυνη δήλωση του πρώτου εργοδότη, σύμφωνα με την οποία δεν επιθυμεί τη συνέχιση της παροχής εργασίας από τον πολίτη τρίτης χώρας και η σύμβαση εργασίας λύεται κοινή συναινέσει».
Σε κίνδυνο η ίδια η υπόσταση των ΜΚΟ
Ορισμένες διατάξεις του νομοσχεδίου αναμένεται να διαμορφώσουν ακόμα πιο δυσμενείς συνθήκες και για τους πρόσφυγες και τους αιτούντες άσυλο, καθώς ποινικοποιούν ευθέως τη δράση αλληλέγγυων και μελών Μη Κυβερνητικών Οργανώσεων. Σε μία χώρα που η κυβέρνηση απανθρωποποιεί και αντιμετωπίζει τους πρόσφυγες ως εχθρούς, ενώ κατηγορείται για συστηματικά pushbacks και παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, οι ΜΚΟ συνιστούν την μοναδική οργανωμένη βοήθεια σε αυτούς τους ανθρώπους. Κι αυτό επιχειρεί να «σπάσει» ο Θάνος Πλεύρης.
Για το ζήτημα αυτό, στην εκπομπή «3ο ΘΕΜΑ» συζητάμε με την Ελένη Σπαθανά, δικηγόρο της RSA (Υποστήριξη Προσφύγων στο Αιγαίο), η οποία κάνει λόγο για «παράδειγμα κακής νομοθέτησης», καθώς η διαβούλευση που έγινε με τους αρμόδιους φορείς δεν ήταν ικανοποιητική και ικανή για να μπορεί να εξυπηρετήσει ακόμα και προσχηματικά τον διάλογο που επιβάλλεται σε αυτές τις περιπτώσεις. Τονίζει ότι πρόκειται για ένα νομοσχέδιο που περιλαμβάνει διατάξεις παράνομες, αντισυνταγματικές, ενάντιες σε κάθε έννοια δικαίου και κράτους δικαίου και προσθέτει ότι «μία από αυτές είναι και η περιβόητη διάταξη περί επιβαρυντικών περιστάσεων, με μόνη την ιδιότητα του μέλους της μη Κυβερνητικής Οργάνωσης που είναι εγγεγραμμένη στο Μητρώο.»
Όπως αναφέρει και η Εθνική Επιτροπή για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου (ΕΕΔΑ) «οι διατάξεις των άρθρων 15 και 16 του Σχεδίου Νόμου που προβλέπουν κακουργηματικού χαρακτήρα ποινές αποκλειστικά και μόνο επί τη βάσει της ιδιότητας του μέλους ΜΚΟ εγγεγραμμένης στο Μητρώο του Υπουργείου Μετανάστευσης και Ασύλου, χωρίς να παρέχεται καμία απολύτως αιτιολογία σχετικά με την υπέρμετρη και δυσανάλογη ποινική αντιμετώπιση των μελών των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών και ταυτόχρονα προβλέπουν τη δυνατότητα διαγραφής από το Μητρώο ΜΚΟ του Υπουργείου Μετανάστευσης και Ασύλου νομικού προσώπου με μόνη την άσκηση της ποινικής δίωξης εις βάρος μέλους του».
Η κα. Σπαθανά ξεκαθαρίζει ακόμα ότι πρόκειται για ένα εκφοβιστικό νομοθέτημα χωρίς καμία άλλη αιτιολογία. Βέβαια, διευκρινίζει ότι ήδη η ίδια προϋπόθεση της εγγραφής στο Μητρώο για τις ΜΚΟ κρίνεται ως αντισυνταγματική, με τις οργανώσεις να περιμένουν την απόφαση του Συμβουλίου της Επικρατείας για το ζήτημα. Ωστόσο, έτσι όπως έχει ρυθμιστεί η λειτουργία των ΜΚΟ η εγγραφή τους στο Μητρώο, μετά από μία εξοντωτική και χρονοβόρα διαδικασία, καθίσταται απαραίτητη για την ύπαρξή τους.
Η ίδια η βάση του νομοθετήματος, όπως σημειώνει η κα. Σπαθανά είναι ότι «αντιλαμβάνεται με δόλο και κερδοσκοπία αυτοτελώς το να είσαι μέλος ΜΚΟ». Η κα. Σπαθανά συμπληρώνει ότι «ταυτοχρόνως, ανεξάρτητα από το αν εγώ έχω δράσει με όποιο τρόπο σε σχέση ή εκτός ή παρεμπιπτόντως ή άσχετα με τον ρόλο μου ή με την ιδιότητά μου ως μέλους μιας οργάνωσης, η οργάνωση φορτώνεται το βάρος της συλλογικής ευθύνης, αυτομάτως διαγράφεται από το μητρώο.» Έτσι, το βασικότερο ζήτημα είναι ότι κινδυνεύει η ίδια της η υπόσταση, γιατί οι τράπεζες πλέον, προκειμένου να δώσουν και να ρυθμίσουν λογαριασμούς μη κυβερνητικών οργανώσεων του πεδίου, ζητούν την εγγραφή στο Μητρώο.
Μπορεί να διωχθείς αν μεταφέρεις άνθρωπο χωρίς χαρτιά στο νοσοκομείο
Να τονίσουμε στο σημείο αυτό, ότι τα άτομα που διώκονται συνήθως έρχονται αντιμέτωπα με εντελώς παράλογα αδικήματα όπως η διευκόλυνση παράνομης εισόδου στη χώρα μόνο και μόνο επειδή μπορεί να βοήθησαν κάποιον πρόσφυγα η προσφύγισσα, η επειδή μπορεί για παράδειγμα να διδάσκουν ελληνικά σε αλλοδαπούς και να μην ελέγχουν διαρκώς τα χαρτιά τους, γιατί θα μπορούσε κάποιος να χάσει τα έγγραφά του, για παράδειγμα. «Θυμάστε στη Λέσβο και πάρα πολλοί από τους πωλητές φέρνανε κόσμο με τα αυτοκίνητά τους. Γιατί περπάταγαν μάνες, παιδιά, άνθρωποι ταλαιπωρημένοι με τις ώρες στο δρόμο» μας λέει η κα. Σπαθανά και προσθέτει ότι τότε υπήρχε ένας εισαγγελέας που είχε ξεκινήσει ένα πογκρόμ ποινικών διώξεων ανθρώπων, οι οποίοι ήταν προφανώς αλληλέγγυοι και χωρίς κανένα κέρδος.
Ακόμη, έχουμε περίπτωση ανθρώπων στην Πάτρα, οι οποίοι μετέφεραν ανθρώπους χωρίς έγγραφα στο στο νοσοκομείο και διώχθηκαν γι’ αυτό. Μάλιστα, οι δικηγόροι των ΜΚΟ συναναστρέφονται καθημερινά ανθρώπους χωρίς έγγραφα καθώς είναι εκείνοι που μεσολαβούν και ενεργούν για να αποκτήσουν αυτοί οι άνθρωποι τα χαρτιά τους και να γίνουν όλες οι διαδικασίες απόκτησης του ασύλου. Η κα. Σπαθανά μας λέει ότι η διατάξεις που έρχονται προς ψήφιση αφορούν ακόμα και αυτές τις περιπτώσεις. Μάλιστα, φαίνεται ότι υπάρχει μία κατεύθυνση υπερεξουσίας στον Υπουργό, καθώς η κα. Σπαθανά μας πληροφορεί ότι αφού ορίζονται οι ελάχιστες προϋποθέσεις εγγραφής στο Μητρώο, διατυπώνεται ότι μετά ο κ. Πλεύρης μπορεί να προσθέτει λόγους και προϋποθέσεις.
Πολύ σοβαρή ακόμα είναι η διάταξη που αφορά το ξήλωμα των λεγόμενων «ανθρωπιστικών η άλλων λόγων». Οι λεγόμενοι «εξαιρετικοί λόγοι» έχουν ήδη αφαιρεθεί από τα δύο προηγούμενα νομοθετήματα μας λέει η κα. Σπαθανά και υπενθυμίζει ότι οι «εξαιρετικοί λόγοι» ήταν η δυνατότητα του ανθρώπου που αποδεικνύει ότι ζει τουλάχιστον 7 χρόνια στη χώρα και είναι ενταγμένος στην ελληνική κοινωνία, να έχει ένα δικαίωμα τουλάχιστον μία φορά να πάρει μία άδεια διαμονής.
Τώρα, με αυτό το νομοσχέδιο παύει και η δυνατότητα στα παιδιά που είχαν έρθει ασυνόδευτα και κατάφερναν ενήλικα πια μέχρι τα 23 τους να έχουν τριετή φοίτηση, να παίρνουν μία δεκαετή άδεια διαμονής για να μπορέσουν να στηριχθούν στα πόδια τους. «Δεν είναι δυνατό να νομοθετούμε κατά αυτό τον τρόπο» κόντρα σε όλα τα δικαιώματα των παιδιών και των εφήβων, στερώντας τους εντελώς την ελπίδα, αναφέρει απογοητευμένη η κα. Σπαθανά, η οποία ωστόσο δηλώνει πως δεν πρόκειται να σταματήσει να παλεύει για την υπεράσπιση αυτών των ανθρώπων.
«Προβληματικά» ακόμα και τα μικρά βήματα πίσω της κυβέρνησης
Στη συνέχεια, επικοινωνούμε τηλεφωνικά με τον Λευτέρη Παπαγιαννάκη, διευθυντή του Ελληνικού Συμβουλίου για τους Πρόσφυγες, ο οποίος μόλις πριν λίγο έχει βγει από την Επιτροπή Θεσμών και Διαφάνειας της Βουλής για το συγκεκριμένο νομοσχέδιο και μπορεί να μας δώσει μία πρώτη εικόνα για τη συζήτηση που έγινε. Με άνεση στον λόγο του μας ενημερώνει ότι υπήρξαν πολλά «τζαρτζαρίσματα» με τον Υπουργό, ότι προφανώς διατυπώθηκαν έντονες διαφωνίες ότι η κυβέρνηση παραμένει αδιάλλακτη στις θέσεις της περί «καλής διαχείρισης», «αποτροπής» κλπ.
Σχετικά με την εντελώς παράλογη ρύθμιση της διαγραφής της ΜΚΟ από το Μητρώο με τη δίωξη ενός μέλους της, υπήρξε μία μικρή «νομοτεχνική βελτίωση», μας ενημερώνει η κ. Παπαγιαννάκης, εξηγώντας ότι «ο υπουργός θα πρέπει να αιτιολογεί την ευθύνη του Διοικητικού Συμβουλίου της οργάνωσης για να μπορεί να την κλείσει.» «Προφανώς εκεί τέθηκαν ζητήματα μυστικότητας της ανάκρισης. Δηλαδή, ο υπουργός που θα ξέρει τι λέγεται στην ανάκριση, από πού κι ως πού και με ποιο κριτήριο, εκείνος αποφασίζει; Δηλαδή είναι ο ανώτατος πολιτικός και διοικητικός υπεύθυνος;» διερωτάται εύλογα. Ο Υπουργός δεν θέλει να συντάξει ένα νομικό κείμενο με συνάφεια κλπ, αλλά «θέλει να έχει ένα εργαλείο εκφοβισμού και εκβιασμού» ξεκαθαρίζει ο κ. Παπαγιαννάκης.
Ταυτόχρονα, ανέφερε ότι φαίνεται να υπάρχει μία μικρή οπισθοχώρηση και στο ζήτημα των αδειών των ανέργων και του χρονικού περιθωρίου που θα τους δίνεται μέχρι να βρουν νέα εργασία.«Ειπώθηκε ρητά ότι θα βελτιωθεί και αυτή η διάταξη και θα αναφέρεται μόνο σε μια κατηγορία αδειών που έχει να κάνει με άδειες εργασίας και όχι για τους μακροχρόνια διαμένοντες, δηλαδή όχι για τους μετανάστες που είναι εδώ για άλλους λόγους με μακροχρόνιες άδειες» μας πληροφορεί ακόμα ο κ. Παπαγιαννάκης, χωρίς όμως ακόμα να έχουμε εικόνα πως θα διαμορφωθούν αυτές οι διατάξεις.
Βαρύ τίμημα για τις ΜΚΟ – Πολύ βαρύτερο για τους πρόσφυγες
Όσον αφορά όμως τον πυρήνα τον διατάξεων που αφορούν την ποινικοποίηση ουσιαστικά των ΜΚΟ δεν αλλάζουν πολλά πράγματα. Ο κ. Παπαγιαννάκης σημειώνει ότι «οι αντιδράσεις είναι πολύ έντονες για αυτή τη διάταξη απ έξω, αλλά προφανώς ούτε αυτό τον πειράζει τον υπουργό γιατί τρέφεται πολιτικά από αυτή την ιστορία και θα το πουλήσει κιόλας και πάρα πολύ». «Προφανώς οι ΜΚΟ πληρώνουν ένα πολύ βαρύ τίμημα, αλλά και οι ίδιοι οι άνθρωποι που έρχονται βρίσκουν ένα πλαίσιο εχθρικό, πολύ περιοριστικό, που δεν τους δίνει μέλλον» σημειώνει ακόμα ο κ. Παπαγιαννάκης εστιάζοντας στο επίκεντρο, το δυστοπικό περιβάλλον που δημιουργείται για τους πρόσφυγες.
Βέβαια, όλο το πνεύμα του νόμου είναι άκρως ρατσιστικό και μισαλλόδοξο, καθώς αντιλαμβάνεται τους μετανάστες μόνο σαν παραγωγικές μηχανές προς εκμετάλλευση και ουσιαστικά στερεί από τους πρόσφυγες την πρόσβαση στην αλληλεγγύη των ΜΚΟ, το μοναδικό ίσως αντίβαρο στην απάνθρωπη πολιτική της χώρας μας. Αυτό, όμως, δεν περιμέναμε να το δούμε γραμμένο στο επίσημο κείμενο, καθώς χρησιμοποιεί την ακροδεξιά, κακοποιητική και εντελώς πληγωτική λέξη «λαθρομετανάστευση». Στο άρθρο Άρθρο 10: «Κατηγορίες αδειών διαμονής πολιτών τρίτων χωρών – Τροποποίηση άρθρου 9 Κώδικα Μετανάστευσης» ο νομοθέτης έχει γράψει: «άδεια διαμονής θυμάτων εμπορίας ανθρώπων ή παράνομης διακίνησης μεταναστών σύμφωνα με τα άρθρα 135 έως 142 του παρόντος Κώδικα που ενσωματώνουν την Οδηγία 2004/81/ΕΚ σχετικά με τον τίτλο παραμονής που χορηγείται στους υπηκόους τρίτων χωρών θύματα εμπορίας ανθρώπων ή συνέργειας στη λαθρομετανάστευση, οι οποίοι συνεργάζονται με τις αρμόδιες αρχές».
Τα μέλη των ΜΚΟ που βρέθηκαν στην Επιτροπή Θεσμών και Διαφάνειας αντέδρασαν έντονα στη χρήση αυτής της λέξης. Ωστόσο, όπως ήταν αναμενόμενο, ο Υπουργός την υπερασπίστηκε με πολύ μεγάλη ζέση.
Αυτοί που δημιουργούν το πρόβλημα, χρηματοδοτούν το «μπάλωμα»
Στη συνέχεια, ανοίγουμε ένα θέμα σχετικά με τις Μη Κυβερνητικές Οργανώσεις που βασικά αποτελεί τον «ελέφαντα στο δωμάτιο» και βεβαίως αφορά τη χρηματοδότησή τους, που συχνά προέρχεται από τα κράτη που χαράζουν τις εγκληματικές αντιπροσφυγικές πολιτικές. Το Ελληνικό Συμβούλιο για τους Πρόσφυγες για παράδειγμα πληρώνεται από την Ύπατη Αρμοστεία που με τη σειρά της πληρώνεται από τις ΗΠΑ, με τον ακροδεξιό τους Πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ να περικόπτει διαρκώς αυτή τη χρηματοδότηση. Το αποτέλεσμα, έτσι, ήταν έτσι ένα σαρωτικό κύμα απολύσεων στο Ελληνικό Συμβούλιο για τους Πρόσφυγες. Ακόμα, ο Έβρος που διέθετε μία ομάδα ενεργών μελών που λειτουργούσαν ως «παρατηρητήριο των παρανομιών του κράτους εις βάρος των προσφύγων», έχει πλέον μείνει κενός.
«Η Ελλάδα καταδικάστηκε για pushbacks τον Ιανουάριο του 25, χάρη στη δουλειά των δικηγόρων και των ανθρώπων στους οποίους στους οποίους αναφερθήκατε» μας λέει ο κ. Παπαγιαννάκης για να μας εξηγήσει τον αντίκτυπο του αγώνα αυτών των ανθρώπων. Ο ίδιος κάνει λόγο για περικοπές από την Ύπατη Αρμοστεία προς το Ελληνικό Συμβούλιο για τους Πρόσφυγες έως και 80%, αναφέροντας πως υποχρεωτικά, με «βαριά καρδιά» αναγκαζονται να προβούν σε διακοπές συνεργασιών. «Χάσαμε συναδέλφους, αναγκαστήκαμε να σταματήσουμε τη συνεργασία ή να απολυθούν για να μην κρύβομαι πίσω από το δάχτυλό μου λόγω έλλειψης πόρων, πολλοί δικηγόροι έχουν παραμείνει στο Ελληνικό Συμβούλιο, αρκετοί μάλλον μετά τη μετάθεσή τους σε ευρωπαϊκά προγράμματα» περιγράφει την κατάσταση.
«Είναι η πραγματικότητα του πεδίου που ισχύει και για άλλες οργανώσεις. Συνάδελφοι σε άλλες οργανώσεις δέχτηκαν ένα γράμμα που τους είπε “τώρα που ανοίγετε αυτό το γράμμα, το πρόγραμμα το οποίο εφαρμόζετε έχει λήξει”» προσθέτει ενδεικτικά. Κρίνει βεβαίως, ότι είναι σημαντικό οι ΜΚΟ να βρουν εναλλακτικούς τρόπους χρηματοδότησης και παρουσιάζει ως επιτυχημένα μοντέλα την Greenpeace, τους Γιατρούς χωρίς Σύνορα και τους Γιατρούς του Κόσμου, επισημαίνοντας ωστόσο ότι δεν είναι εύκολο.
«Συμφωνώ ότι πρέπει να βρούμε έναν τρόπο να αποδεσμευτούμε, αλλά να θυμίσω ότι ακόμα και όταν παίρναμε λεφτά από την Υπάτη, που επί της ουσίας είναι έμμεση χρηματοδότηση από τα κράτη, γιατί παίρνει από κράτη, πολλά από την Αμερική αλλά και από άλλα κράτη, δεν αλλάξαμε τη στάση μας» ξεκαθαρίζει και παραδέχεται ότι το δίλημμα υπήρξε.
Για να το πούμε ωμά λοιπόν, ενώ στις ΗΠΑ και την «πολιτισμένη Δύση» στέλνουμε ανθρώπους στον πάτο της θάλασσας κάνοντας push backs, ή σε στρατόπεδα συγκέντρωσης χωρίς ελευθερίες και αξιοπρεπείς συνθήκες διαβίωσης, ενώ η αστυνομία τους ξυλοκοπεί και συχνά πεθαίνουν υπό «αδιευκρίνιστες συνθήκες» στις φυλακές και τα κρατητήρια, η ελληνική κυβέρνηση βαφτίζει τα θύματα «θύτες» και εγκληματίες όσους τα υποστηρίζουν.