«Η αστυνομία είναι ίσως ένας από τους θεσμούς με την μεγαλύτερη απόκλιση μεταξύ της ιδεατής εικόνας του και της αντικειμενικής πραγματικότητας των πρακτικών του», αναφέρει χαρακτηριστικά η κοινωνιολόγος και φιλόσοφος Geoffroy de Lagasnerie, στο βιβλίο Πως λειτουργεί η αστυνομική τάξη – Ο αγώνας Ανταμά Τραορέ. Το σημείο θανάτου της Κυριακής Γρίβα ξεσκέπασε αυτήν ακριβώς την απόκλιση. Δηλαδή, η εικόνα μιας δολοφονημένης γυναίκας στο προαύλιο ενός αστυνομικού τμήματος συγκρούεται με τον «ιδεατό» ρόλο που έχουμε εκπαιδευτεί να ανακαλούμε στο άκουσμα της λέξης «αστυνομία». Έρχεται σε αντίθεση με τον σκοπό που θεωρητικά υπηρετεί, την «ασφάλεια».
Η αστυνομία προστατεύει την πατριαρχία, όπως και κάθε εξουσία
Τα νεοφιλελεύθερα αστικά κράτη αναθέτουν τη διαχείριση κοινωνικών προβλημάτων στην αστυνομία, όπως τα ναρκωτικά, τη σεξεργασία, την έμφυλη βία, όχι φυσικά για να τα αντιμετωπίσουν, αλλά να τα εργαλειοποιήσουν: Ο λόγος για τον οποίο η αστυνομία στελεχώνεται, χρηματοδοτείται… επαναστελεχώνεται και επαναχρηματοδότειται σταθερά και αυξανόμενα –υπό το αφήγημα την καταπολέμησης των ανωτέρω– ακόμα κι όταν όλο το κοινωνικό κράτος καταρρέει, είναι ακριβώς επειδή υφίσταται για να εξασφαλίζει τη «συντήρηση», τη διαιώνιση των επιβαλλόμενων σχέσεων εξουσίας. Και μέσα στις σχέσεις εξουσίας εντάσσεται και η πατριαρχία.
Μάλιστα, η εξασφάλιση της συνέχισης των έμφυλων ρόλων –που συνεπάγεται και την έμφυλη καταπίεση– είναι το νερό στον μύλο του συστήματος. Η γυναίκα, ανιδιοτελής και μονίμως θυσιαζόμενη, όπως παρουσιάζεται, αναλαμβάνει να καλύψει τα κενά που αφήνει το όλο και πιο συρρικνωμένο κοινωνικό κράτος στην αναπαραγωγή και φροντίδα όσων χρειάζεται η «γραμμή παραγωγής» και όσων της είναι… άχρηστοι. Των παιδιών που θα γίνουν μελλοντικοί εργάτες και των ηλικιωμένων που έπαψαν να είναι «κερδοφόροι» εργάτες.
Μασκαρεύεται ως «φύση», «επιθυμία», «αγάπη», αλλά είναι κοινωνική απαίτηση, που αν δεν επιτελεστεί μπορεί να μας κοστίσει τη ζωή, κυριολεκτικά. Η γυναίκα που αρνείται την ποδιά της φροντίστριας και επιλέγει την ελευθερία της ή καταπατά το «συμβόλαιο πιστότητας», κινδυνεύει περισσότερο. Σύμφωνα με μελέτη του «The center for relationship abuse awareness» το 75% των γυναικοκτονιών συμβαίνουν κατά τη διάρκεια του χωρισμού, ενώ παρατηρείται και αύξηση της ασκούμενης βίας κατά 75% κατά τη διάρκεια του χωρισμού για τουλάχιστον δύο χρόνια. Η Κυριακή δολοφονήθηκε όταν επέλεξε την ελευθερία της, όταν σταμάτησε να χρηματοδοτεί και να περιποιείται τον δράστη, συνθήκη που περιγράφηκε αναλυτικά κατά τη διάρκεια της δίκης από τη μητέρα της, Δέσποινα Καλέα. Η Κυριακή δολοφονήθηκε όταν επέλεξε να φροντίσει τον εαυτό της. Γιατί, η κυρίαρχη κουλτούρα διδάσκει πως οι ζωές των γυναικών αξίζουν μόνο όσο προσφέρουν σε άλλους.
Όμως, για το σύστημα, είναι πολύ πιο χρήσιμο να διαφυλάξει αυτούς τους ρόλους από το να «περιορίσει λίγο τις απώλειες». Άλλωστε, όλοι/ες αναλώσιμοι/ες είμαστε.
Ημίμετρα αντιμετώπισης πάντα μέσω της καταστολής
Δεκάδες ακόμα γυναίκες δολοφονήθηκαν μετά τη γυναικοκτονία της Κυριακής Γρίβα και μετά τα «μέτρα» της κυβέρνησης, σχεδόν όλα διαμορφωμένα υπό το πρίσμα της καταστολής. Εντατικοποίηση των ελέγχων και αναθεώρηση των πρωτοκόλλων της ΕΛ.ΑΣ. για τη διαχείριση περιστατικών ενδοοικογενειακής βίας, επέκταση του «panic button», αυστηροποίηση των ποινών με έμφυλο κίνητρο – χωρίς βέβαια να θεσμοθετηθεί ο όρος «γυναικοκτονία». Σύμφωνα με την ιστοσελίδα femicide.gr που καταγράφει τις γυναικοκτονίες στη χώρα μας, τη χρονιά που δολοφονήθηκε η Κυριακή, το 2024, έγιναν συνολικά 19 φόνοι με έμφυλο κίνητρο. Μάλιστα, το 2024 οι 15 από τις 19 γυναικοκτονίες έγιναν σε ενδο-συντροφικό πλαίσιο.
Η δημοσιογράφος Angela Saini στο εξαιρετικό βιβλίο της Η πατριαρχία – Η ιστορία της ανδρικής κυριαρχίας και η εξάπλωσή της σημειώνει πως «ο πατριαρχικός έλεγχος δεν διαφέρει, κατά μία έννοια, από οποιονδήποτε άλλο. Αυτό που τον διαφοροποιεί είναι ότι λειτουργεί και στο επίπεδο της οικογένειας».
Στα ποιοτικά στοιχεία της ίδιας σελίδας περιγράφονται τουλάχιστον 20 γυναικοκτονίες το 2025. Ενδεικτικά, τον Σεπτέμβριο, η Δέσποινα 59 ετών δολοφονήθηκε από τον αδερφό της επειδή τον «καταπίεζε» λέει με την καθαριότητα. Τον Οκτώβριο, 54χρονη γυναίκα στα Τρίκαλα στραγγαλίστηκε από τον 18χρονο γιο της επειδή δεν «ενέκρινε» επιλογές της ζωής της και ειδικότερα την απόφασή της να χωρίσει τον πατέρα του. Τον Μάιο, 41χρονος σκότωσε την πρώην σύντροφό του επειδή «δεν μπορούσε να αποδεχτεί τον χωρισμό».
Να θυμόμαστε την ιστορία της Κυριακής Γρίβα
«Τα θύματά σας έχουν ταυτότητα, τα θύματά μας έχουν αριθμό» ονόμασε ο δημοσιογράφος Άρης Χατζηστεφάνου ένα κεφάλαιο στο βιβλίο του Προπαγάνδα και παραπληροφόρηση. Πράγματι, από όσες έχουμε χάσει, θυμόμαστε τα ονόματα ορισμένων ίσως, της Κυριακής, της Γαρουφαλιάς. Η ΛΟΑΤΚΙ+ κοινότητα θυμάται μάλλον την Άννα, την Κουβανή τρανς γυναίκα που μετά τη δολοφονία της προσβλήθηκε πολλαπλά με θεσμικό misgender από τα media και την αστυνομία. Τα ονόματά τους, τα ανακαλούμε την παγκόσμια ημέρα της γυναίκας, ή την ημέρα εξάλειψης της βίας κατά των γυναικών.
Την Κυριακή Γρίβα ήλπιζα ότι θα τη θυμόμασταν κάθε πρώτη του Απρίλη, ότι θα αποτελούσε μία ημέρα μνήμης και πάλης για την «αποδέσμευση» της ασφάλειας μας από έναν μηχανισμό προστασίας της εξουσίας. Όπως ο Αλέξης Γρηγορόπουλος έγινε για την Αριστερά ένα πρόσωπο που θυμόμαστε στις 6 Δεκέμβρη και συνδεόμαστε μέσα από την οργή μας απέναντι στην κρατική βία. Όπως ο Παύλος Φύσσας έγινε για μας αντιφασιστικό σύμβολο και η ημερομηνία δολοφονίας του αποτελεί ακόμα ημέρα μνήμης των εγκλημάτων των νεοναζί της Χρυσής Αυγής στη χώρα μας. Την ανάμνηση αυτών των ταυτοτήτων που επανέρχονται κάθε χρόνο την επιβάλαμε εμείς. Το σύστημα επιχείρησε και συνεχίζει να προσπαθεί να σπιλώσει ή να θολώσει τις μνήμες τους, να επιβάλλει τον ιστορικό του αναθεωρητισμό και να εμποδίσει τις «επετειακές» κινητοποιήσεις. Αλλά, δεν τα καταφέρνει. Η επιβολή της μνήμης δεν συνέβη για την Κυριακή και τον θυμό απέναντι στην αδιαφορία του κράτους για τις ζωές των γυναικών.
Το 2025, την πρωταπριλιά υπήρξαν κάποιες αναφορές στον ένα χρόνο από τη γυναικοκτονία της Κυριακής Γρίβα, είδαμε το πρόσωπο της στις οθόνες μας και εξοργιστήκαμε ξανά με την ατάκα «το περιπολικό δεν είναι ταξί». Το 2026, οι αναφορές αυτές περιορίστηκαν. Η συζήτηση γύρω από το τι έγινε την 1η Απρίλη του 2024 και όσα σηματοδοτεί είναι οδυνηρά υποτονική, παρότι η υπόθεση της Κυριακής αναδεικνύει με τον πιο κραυγαλέο τρόπο την αντίληψη του κράτους για την προστασία των γυναικών.
Δεν ισχυρίζομαι σε αυτό το κείμενο ότι η διατήρηση μιας επετειακής μνήμης από μόνη της μπορεί να φέρει κάποια αλλαγή, σε καμία περίπτωση. Ισχυρίζομαι πως η μνήμη αυτή είναι ενδεικτική του τι πραγματικά μας νοιάζει ως κίνημα να επιβάλλουμε στο σύστημα να θυμάται. Τι από όσα είναι λάθος σε αυτό, δοκιμασμένα και αποδεδειγμένα, θα του αποδεικνύουμε με τις εμπειρίες της τάξης μας κάθε χρόνο την ίδια μέρα.
*Υπενθυμίζεται ότι ο γυναικοκτόνος της Κυριακής έχει καταδικαστεί πρωτόδικα σε ισόβια κάθειρξη και μέσα στο 2026 αναμένεται να ξεκινήσει η δίκη για τους 4 αστυνομικούς, στους οποίους ασκήθηκαν ποινικές διώξεις για το αδίκημα της θανατηφόρας έκθεσης σε βαθμό κακουργήματος.