Οι ευρωβουλευτές υπογραμμίζουν ότι η πρόοδος όσον αφορά τις συστάσεις της Επιτροπής παραμένει ανεπαρκής, σημειώνοντας ότι το 93% από αυτές επαναλαμβάνεται από προηγούμενα έτη. Καλούν την Επιτροπή να διασφαλίσει απτά αποτελέσματα, μεταξύ άλλων μέσω σαφέστερων οροσήμων, χρονοδιαγραμμάτων και συστηματικότερης παρακολούθησης, καθώς και τη χρήση όλων των διαθέσιμων εργαλείων για την αντιμετώπιση των συνεχιζόμενων αποκλίσεων.
Οι ευρωβουλευτές τονίζουν ότι η πρόσβαση σε ανεξάρτητα και εύρυθμα συστήματα απονομής δικαιοσύνης παραμένει άνιση, επισημαίνοντας τους συνεχιζόμενους κινδύνους που συνδέονται με πολιτικές παρεμβάσεις, διορισμούς δικαστών και πειθαρχικά πλαίσια. Ζητούν επαρκείς πόρους για τα δικαστήρια και τους πολίτες, τονίζοντας ότι οι εθνικές αρχές πρέπει να διασφαλίζουν την ουσιαστική κοινοβουλευτική εποπτεία των δικαστικών μεταρρυθμίσεων και να συμμορφώνονται πλήρως με τις εγχώριες και διεθνείς δικαστικές αποφάσεις, συμπεριλαμβανομένων των αποφάσεων του Δικαστηρίου της ΕΕ και του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων.
Οι ευρωβουλευτές επισημαίνουν την ανάγκη για πιο αξιόπιστη επιβολή της καταπολέμησης της διαφθοράς, ιδίως σε σχέση με υποθέσεις που αφορούν υψηλόβαθμα πρόσωπα και συστηματική ατιμωρησία. Μολονότι εκφράζουν την ικανοποίησή τους για τη νέα οδηγία σχετικά με την καταπολέμηση της διαφθοράς, εκφράζουν την ανησυχία τους για τις προσπάθειες αποδυνάμωσης των ανεξάρτητων φορέων σε ορισμένα κράτη μέλη. Ζητούν την προσχώρηση της ΕΕ στην GRECO και την ενίσχυση της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας (EPPO).
Όσον αφορά την ελευθερία των μέσων ενημέρωσης, οι ευρωβουλευτές προειδοποιούν ότι δημοσιογράφοι και ανεξάρτητα μέσα ενημέρωσης εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν παρενόχληση, παρακολούθηση (μεταξύ άλλων μέσω κατασκοπευτικού λογισμικού), πολιτική πίεση και συγκεντρωμένες δομές ιδιοκτησίας που στρεβλώνουν την πολυφωνία. Ζητούν την πλήρη εφαρμογή και επέκταση της ευρωπαϊκής πράξης για την ελευθερία των μέσων ενημέρωσης και της οδηγίας κατά των στρατηγικών αγωγών προς αποθάρρυνση της συμμετοχής του κοινού (SLAPPs).
Η συρρίκνωση του χώρου της κοινωνίας των πολιτών εξακολουθεί να αποτελεί σοβαρή ανησυχία, με τους ευρωβουλευτές να επισημαίνουν χρηματοδοτικές πιέσεις και ρυθμιστικούς περιορισμούς που επηρεάζουν τις οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών. Τονίζουν ότι τυχόν περιορισμοί πρέπει να σέβονται τα ευρωπαϊκά και διεθνή πρότυπα για τα ανθρώπινα δικαιώματα.
Στην έκθεση επισημαίνονται περαιτέρω τα εξής:
- ανησυχίες για τα θεμελιώδη δικαιώματα, συμπεριλαμβανομένου του θρησκευτικού μίσους, του ρατσισμού, της ξενοφοβίας και άλλων μορφών διακρίσεων
- η ανάγκη άμεσης σύνδεσης μεταξύ των πορισμάτων της Επιτροπής και της προστασίας του προϋπολογισμού της ΕΕ, σε επίπεδο πρόληψης και αντίδραση
- ο έλεγχος του κράτους δικαίου στις υπό ένταξη χώρες και διασφάλιση της συνοχής με την παρακολούθηση της διεύρυνσης
- προκλήσεις που θέτει η διάδοση των ψηφιακών τεχνολογιών,συμπεριλαμβανομένων των μέσων κοινωνικής δικτύωσης και του περιεχομένου που παράγεται από τεχνητή νοημοσύνη
- η διάσταση της ενιαίας αγοράς των προκλήσεων που αντιμετωπίζει το κράτος δικαίου, μεταξύ άλλων στις δημόσιες συμβάσεις.
Τέλος, οι ευρωβουλευτές ζητούν μια πιο διαφανή και αξιόπιστη μεθοδολογία για την ετήσια έκθεση της Επιτροπής, συμπεριλαμβανομένων ακριβέστερων κριτηρίων αναφοράς, καλύτερου εντοπισμού συστημικών ή αναδυόμενων κινδύνων και μεγαλύτερης συμμετοχής του Κοινοβουλίου.
«Έχοντας την τιμή να υπηρετήσω ως εισηγητής, είμαι στην ευχάριστη θέση να διαπιστώσω ότι η συνεργασία των προοδευτικών και δημοκρατικών δυνάμεων στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο κατάφερε να συντάξει μια ισχυρή έκθεση. Το κείμενό μας επιδιώκει να ενισχύσει τις δικλείδες για τα θεμελιώδη δικαιώματα, τους δημοκρατικούς θεσμούς, τη δημοσιογραφία και τη συμμετοχή του κοινού και υποβάλει προτάσεις για τη διαφθορά, αναφερόμενο παράλληλα στην κατάχρηση κονδυλίων της ΕΕ και τις προκλήσεις όσον αφορά τη διάκριση των εξουσιών ως βασικές απειλές για το κράτος δικαίου. Αναμένουμε να δούμε το ίδιο επίπεδο πολιτικής στήριξης και ευθύνης στην ολομέλεια, προκειμένου να στείλουμε ένα ισχυρό μήνυμα ότι, σε ταραγμένους και ιστορικούς καιρούς, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο δεν θα κάνει υποχωρήσει στις αξίες του», δήλωσε ο εισηγητής, Κώστας Αρβανίτης, ευρωβουλευτής του ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ και Αντιπρόεδρος της LEFT.
Η έκθεση αναμένεται να υποβληθεί σε ψηφοφορία στην ολομέλεια κατά τη σύνοδο της 27ης-30ής Απριλίου στο Στρασβούργο, εν αναμονή της επικείμενης έκθεσης του 2026 για το κράτος δικαίου από την Επιτροπή.