Η συνάντηση είναι προγραμματισμένη για τις 27 Ιουνίου 2026 στο Λονδίνο.
Ο Alan θορυβήθηκε και θύμωσε. Δεν ήταν ο μόνος.
To NATO έχει πραγματοποιήσει ήδη τρεις τέτοιες συναντήσεις, στο Λος Άντζελες, στις Βρυξέλλες και το Παρίσι, όπου αποφασίστηκαν τρία καλλιτεχνικά πρότζεκτ τα οποία βρίσκονται ήδη εν εξελίξει.
Οι συναντήσεις είναι κλειστές και διεξάγονται υπό τον Chatham House Rule. Αυτό σημαίνει ότι οι συμμετέχοντες έχουν το δικαίωμα να χρησιμοποιήσουν τις πληροφορίες που αποκόμισαν αλλά απαγορεύεται ρητά να αποκαλύψουν την ταυτότητα ή την ιδιότητα των ατόμων που βρίσκονταν εκεί.
Ο Alan O’Gorman κατάγεται από την Ιρλανδία. Σπούδασε Ιστορία και ετοιμαζόταν να γίνει καθηγητής Ιστορίας. Τελικά, η παράκληση ενός καλού του φίλου να του γράψει ένα σενάριο, τον οδήγησε στον κινηματογράφο όπου εργάζεται εδώ και μια δεκαετία.
Η τελευταία του ταινία, Christy (2025), έλαβε το βραβείο EU Lux Award ενώ κέρδισε το βραβείο Καλύτερης Ταινίας στα Irish Film and Television Awards.
Εντόπισα το όνομά του στο αποκλειστικό ρεπορτάζ της Guardian, Nato meetings with TV and film-makers prompt claims it is seeking ‘propaganda’. Ήταν ένας από αυτούς που μετά το επίμαχο email δεν δίστασε να πάρει θέση για την παρείσφρηση του στρατιωτικού μηχανισμού στο ευρωπαϊκό σινεμά.
Κάποτε έβλεπε κι εκείνος φανατικά στρατιωτικές χολιγουντιανές ταινίες. Σήμερα καταγγέλλει την προπαγάνδα υπέρ των αμυντικών δαπανών, την υποκρισία του no politica και τον «ελέφαντα στο δωμάτιο» που εξαναγκάζει τους συναδέλφους του σε αυτολογοκρισία.
Επικοινώνησα με την ατζέντη του και ο Alan δέχτηκε με χαρά να μιλήσουμε γιατί «αν κάτι έχει νόημα, είναι να μην γινόμαστε συνένοχοι με τη σιωπή μας».
Το τηλεφώνημά μας τον βρήκε στο Λος Άντζελες όπου εργάζεται σε μία ταινία μυθοπλασίας και μία τηλεοπτική σειρά.
O Alan O’Gorman. Photo credit: Shane Kelleher
Συνέντευξη στην Τζένη Τσιροπούλου
Άλαν, τι ακριβώς συνέβη; Τι έγραφε η πρόσκληση για τη συνάντηση με το ΝΑΤΟ;
Στις 27 Απριλίου, έλαβα ένα email από την Ένωση Συγγραφέων της Μεγάλης Βρετανίας (Writers Guild of Great Britain) της οποίας είμαι μέλος, όπου μας παρότρυναν να λάβουμε μέρος σε μία συνάντηση. Το email άφηνε έντονα να εννοηθεί ότι το ΝΑΤΟ ενδιαφέρεται να συνομιλήσει με σεναριογράφους και σκηνοθέτες για να δούμε πώς η ατζέντα τους μπορεί να μας δώσει ιδέες για κινηματογραφικά και τηλεοπτικά πρότζεκτ. Αυτό παρουσιαζόταν στο email ως μια “ευκαιρία προώθησης του έργου μας”.
Πώς ένιωσες όταν το διάβασες;
Ανησύχησα και προβληματίστηκα. Η πρόσκληση ήταν ξεκάθαρα προπαγανδιστική και το πιο προβληματικό, ίσως, ήταν ότι η διατύπωσή της ήταν υπερβολικά ενθουσιώδης. Ανέφερε ότι θα μπορούσε κανείς να παρακολουθήσει αυτή τη “Σύνοδο Κορυφής” ακόμη κι αν είχε αντίθετες απόψεις και θα ήθελε να εκφράσει τη διαφωνία του. Το email εξηγούσε ότι υπάρχουν ήδη τρία πρότζεκτ εν εξελίξει που προέκυψαν από παρόμοια meetings σε άλλες χώρες. Και αυτό μας το παρουσίαζαν ως κάτι πολύ θετικό.
Κι άλλοι συνάδελφοί μου ένιωσαν την ίδια αποστροφή. Αρκετοί κατάγονται από χώρες εκτός ΝΑΤΟ, οι οποίες έχουν υποφέρει από τους πολέμους της Συμμαχίας, καθώς και από την κλιμακούμενη στρατιωτικοποίηση της Ευρώπης και την καλλιέργεια του φόβου που επικρατεί σήμερα. Είμαι, λοιπόν, τελείως αντίθετος με το να εξυπηρετούμε οι καλλιτέχνες τα στρατιωτικά και πολεμικά συμφέροντα.
Στην Ιρλανδία, μια παραδοσιακά ουδέτερη χώρα, που τώρα βρίσκεται στο επίκεντρο της συζήτησης για πιθανή ένταξη στο ΝΑΤΟ, πώς βιώνετε αυτή την καλλιέργεια του φόβου;
Ήταν ακόμα ένας λόγος που θορυβήθηκα. Η Ιρλανδία δεν είναι μέλος του ΝΑΤΟ. Διατηρούμε μια πολιτική ουδετερότητας από τη δεκαετία του 1920. [σ.σ. Η χώρα έχει το χαμηλότερο επίπεδο αμυντικών δαπανών στην ΕΕ.] Ο κόσμος προσπαθεί σθεναρά να υπερασπιστεί αυτή την πολιτική αλλά ασκούνται ισχυρές πιέσεις από την Ευρωπαϊκή Ένωση, και κυρίως από τη Γερμανία, για να ενταχθεί η χώρα στο ΝΑΤΟ. Η ιρλανδική κυβέρνηση είναι ιδιαίτερα ανοιχτή και προσπαθεί να μας πείσει ότι η εγκατάλειψη της ουδετερότητας δεν είναι κάτι κακό. Και καλλιεργείται μια κινδυνολογία: Αν γκουγκλάρεις “Ireland and NATO”, θα βρεις αμέτρητα άρθρα περί αυξημένης απειλής, κυρίως γύρω από τη Ρωσία που θα εισβάλει στην Ευρώπη μέσα από την αδύναμη στρατιωτικά Ιρλανδία.
Γιατί πιστεύεις ότι το ΝΑΤΟ αποφάσισε τώρα να πραγματοποιήσει αυτές τις συναντήσεις με τη βιομηχανία της ψυχαγωγίας;
Να πούμε ότι ανάμεσα στους καλεσμένους αναμένεται να βρεθεί και ο αναπληρωτής βοηθός γενικός γραμματέας του ΝΑΤΟ. Πρόκειται για υψηλόβαθμους αξιωματούχους. Κατά τη γνώμη μου, αυτή η κίνηση αποτελεί ένα ακόμη εργαλείο της ατζέντας τους για αύξηση των εθνικών αμυντικών δαπανών υπέρ του ΝΑΤΟ και την κλιμάκωση της στρατιωτικοποίησης σε όλο το νατοϊκό μπλοκ. Ας μη ξεχνάμε και την απειλή για απομάκρυνση των ΗΠΑ από τη Συμμαχία.
Τώρα επεκτείνουν αυτή την προσπάθεια και στους καλλιτέχνες, επιχειρώντας να περάσουν το μήνυμά τους μέσα από τη μυθοπλασία. Δεν γνωρίζω πόσο συγκαλυμμένο ή προφανές θα είναι αυτό στα έργα που θα παραχθούν, αν δηλαδή θα πρόκειται για μια σειρά τύπου Homeland ή αν θα επιδιώξουν να περάσουν τα μηνύματά τους πιο υποδόρια. Σε κάθε περίπτωση, είναι κάτι έντονα πολιτικό, το οποίο παρουσιάζεται ως “αποπολιτικοποιημένο”. Αν διαφωνήσεις, σε κατηγορούν ότι εσύ κάνεις πολιτική ενώ η ίδια η συνάντηση και η ατζέντα τους θεωρείται ως κάτι το απόλυτα φυσιολογικό, κι ας είναι άκρως προβληματικό.
Σκέφτηκες να συμμετάσχεις για να δεις τι θα συμβεί;
Όχι, αλλά επικοινώνησα με σεναριογράφους που βρίσκονται στην ίδια γραμμή σκέψης με εμένα και κάποιοι θέλουν να παρευρεθούν ακριβώς για να εκφράσουν την αντίθεσή τους. Δεν ξέρω αν τελικά θα πάνε, αλλά νομίζω ότι εμάς μας θέλουν μέσα στο δωμάτιο για να δημιουργήσουν την εικόνα ενός ισορροπημένου και ανοιχτού διαλόγου. Δεν πιστεύω όμως ότι θα ακούσουν πραγματικά ό,τι έχεις να πεις. Αυτό που θέλουν είναι άνθρωποι πρόθυμοι να συμμορφωθούν.
Από την εμπειρία σου, θα έχουν εμπλοκή στο σενάριο ή πρόκειται κυρίως για χρηματοδότηση και προνομιακή πρόσβαση σε πηγές;
Είμαι κι εγώ περίεργος να μάθω! Θα υπέθετα το δεύτερο.
Όταν έλαβες το βραβείο για την ταινία Christy, μίλησες ανοιχτά υπέρ της Παλαιστίνης και τώρα αντιτίθεσαι δημόσια στη συνάντηση του κλάδου σου με το ΝΑΤΟ. Υπάρχει τίμημα για αυτές τις θέσεις;
Μάλλον ναι. Αλλά αν το τίμημα είναι να αποκλείομαι από το κομμάτι της βιομηχανίας που επιθυμεί να δουλεύει με το ΝΑΤΟ, ας είναι. Δεν με αφορά να υποστηρίζω αυτόν τον τρόπο τέχνης και δημιουργίας στο σινεμά.
Δεν πρόκειται, όμως τελικά, για κάτι ιδιαίτερα καινούριο. Το Hollywood μετράει έναν αιώνα συνεργασίας με το Πεντάγωνο.
Φυσικά. Ποιος μπορεί να ξεχάσει το Top Gun; Μόλις πέρυσι βγήκε το Warfare για τον πόλεμο στο Ιράκ και τους κομάντο του US Navy SEAL. Υπήρχαν πάντα ταινίες που προέβαλαν την εικόνα των δυνατών και καλών παιδιών για τον αμερικανικό στρατό. Ο μηχανισμός της προπαγάνδας είναι διαχρονικά παρών. Και τώρα το ΝΑΤΟ μιμείται την ίδια τακτική και εντός Ευρώπης – ίσως αυτό συνέβαινε ήδη, αλλά δεν το γνωρίζαμε.
Πιστεύεις ότι, παρά την τόση πρόσβαση που έχουμε σήμερα στην πληροφορία, μπορεί ακόμα να κατασκευαστεί κοινωνική συναίνεση μέσα από το σινεμά;
Ναι, το πιστεύω αυτό. Αρκεί να κοιτάξει κανείς τον αμερικανικό κινηματογράφο. Πάρα πολλοί άνθρωποι σε όλο τον κόσμο μεγαλώσαμε βλέποντας αυτές τις ταινίες χωρίς καν να συνειδητοποιούμε πόσο προβληματικές ήταν. Εγώ σίγουρα ήμουν ένας από αυτούς.
Όταν ήμουν μικρός, έβλεπα φανατικά ταινίες όπως το Jarhead ή το Full Metal Jacket. Ακόμα κι αν δεν παρουσιάζουν τον αμερικανικό στρατό με θετικό πρόσημο, πάντα η οπτική είναι η αμερικανική. Πάντα είσαι με τους Αμερικάνους, πάντα βλέπεις τα γεγονότα μέσα από τη δική τους σκοπιά. Οι σεναριογράφοι και οι σκηνοθέτες σε κάνουν να ταυτίζεσαι με έναν συγκεκριμένο πρωταγωνιστή και την οπτική του γωνία και αυτό επιτυγχάνεται καλύτερα όταν μπαίνεις στην καθημερινότητά του, στις σχέσεις και τις προσωπικές στιγμές του. Δεν είδαμε ποτέ τους Βιετναμέζους. Δεν μπήκαμε ποτέ στη δική τους θέση.
Αυτό μας παρουσιάζεται ως κάτι φυσιολογικό, ως η “κανονική” αφήγηση. Έχουν γραφτεί πολλά βιβλία για το πώς η CIA και ο αμερικανικός στρατός έβλεπαν το Hollywood ως έναν εξαιρετικό τρόπο να διαδώσουν το μήνυμά τους παγκοσμίως τόσο κατά του κομμουνισμού όσο και υπέρ του καπιταλισμού.
Πιστεύω ότι αυτό έχει ακόμα τεράστια δύναμη. Άνθρωποι σε όλο τον κόσμο βλέπουν χολιγουντιανές ταινίες και μέσα από αυτές μαθαίνουν να βλέπουν τον αμερικανικό στρατό ως τους “καλούς”. Ίσως τώρα κάτι να αρχίζει επιτέλους να αλλάζει. Φυσικά, υπήρχαν πάντα αντιδράσεις ενάντια στον πόλεμο στο Ιράκ, κλπ., αλλά υπάρχουν αμέτρητοι άνθρωποι σε όλο τον κόσμο που δεν έχουν επισκεφθεί ποτέ την Αμερική κι όμως έχουν μια πολύ θετική εικόνα για τη χώρα, ακριβώς λόγω αυτής της μορφής ήπιας ισχύος (soft power).
Δηλαδή σου άρεσαν αυτές οι ταινίες όταν ήσουν μικρός;
Ναι, βέβαια. Δεν τις αμφισβητούσα καν. Μόνο όταν άρχισα να το σκέφτομαι πιο βαθιά και να προσπαθώ να δω τα πράγματα και από την άλλη πλευρά αντιλήφθηκα τις αδυναμίες και τα προβλήματα που είχαν.
Καθώς η συνέντευξή μας δημοσιεύεται στα ελληνικά, γνωρίζεις ότι η Ελλάδα έχει ενεργό αντιπολεμικό κίνημα αλλά είναι και στις top 5 χώρες του ΝΑΤΟ με τις μεγαλύτερες αμυντικές δαπάνες;
Απίστευτο! Όχι, δεν το γνώριζα.
Μιας και μιλάμε για αντιπολεμικό κίνημα, είναι πολύ δύσκολο να βρεις χρηματοδότηση για να κάνεις μια ταινία με αντιπολεμικό, ριζοσπαστικό μήνυμα. Τα χρήματα δίνονται σε ό,τι δεν ενοχλεί ιδιαίτερα κανέναν. Γι’ αυτό θεωρώ σημαντικό να αξιοποιούμε τις ευκαιρίες και τις πλατφόρμες προκειμένου να μιλάμε.
Άρα βλέπεις και αρκετή αυτολογοκρισία;
Θα έλεγα πως ναι. Αρκετοί σεναριογράφοι και σκηνοθέτες εκφράζουν διαφορετικές απόψεις σε μια ιδιωτική συνομιλία. Ο ελέφαντας στο δωμάτιο, τώρα, είναι η Παλαιστίνη. Γνωρίζω αρκετούς συναδέλφους που τάσσονται υπέρ της Παλαιστίνης αλλά δεν μιλάνε δημόσια για να μην τους κοπεί η χρηματοδότηση.
Ένα άλλο ζητούμενο είναι και σε ποιους ανήκουν οι μεγάλες εταιρείες παραγωγής. Η Paramount, για παράδειγμα, και σιγά-σιγά και η Warner Bros περνάνε στα χέρια του David Ellison, γνωστό για τις διασυνδέσεις του με τον Donald Trump.
Τι ταινίες βλέπεις σε αυτή τη φάση της ζωής σου;
Βλέπω παλαιστινιακό κινηματογράφο. Είδα πρόσφατα το Palestine 36 και μου άρεσε πολύ, ή το Leila and the Wolves, που μιλά για τη γυναικεία αντίσταση. Υπάρχει πολύ ωραίος κινηματογράφος έξω από τη Δύση. Και αυτές οι κινηματογραφίστριες περνάνε διά πυρός και σιδήρου για να βρουν χρηματοδοτήσεις.
Αν φανταστούμε ότι έχεις άπλετο χρόνο και τα απαιτούμενα χρήματα, τι ταινία θα έγραφες σήμερα; Για την Παλαιστίνη;
Θα έδινα αυτά τα χρήματα σε Παλαιστίνιους δημιουργούς ώστε να αφηγηθούν οι ίδιοι την ιστορία τους και θα τους στήριζα με όποιον τρόπο μπορούσα.
Με συναρπάζει το γυναικείο κίνημα στην Ιρλανδία, ιδιαίτερα την περίοδο του αγώνα για ανεξαρτησία. Υπάρχουν αμέτρητες ιστορίες σε κάθε τόπο αλλά πιστεύω στο «γράψε γι’ αυτό που γνωρίζεις καλά». Αυτή τη στιγμή, υπάρχει η στεγαστική κρίση, αλλά και η άνοδος μιας ακροδεξιάς που επιτίθεται όλο και πιο άγρια σε πρόσφυγες και μετανάστες. Υπάρχουν τεράστιες ιστορίες που συμβαίνουν δίπλα μας και πρέπει να ειπωθούν.
Σ’ ευχαριστώ πολύ, Άλαν. Κάτι ακόμα που θα ήθελες να προσθέσεις;
Αν κάποιο άτομο που μας διαβάζει, νιώθει όπως εγώ, τότε ίσως το καλύτερο που μπορεί να κάνει είναι να δημιουργήσει τις δικές του μικρές κοινότητες και να συνεργαστεί με ανθρώπους με τους οποίους αισθάνεται πραγματική σύνδεση και κατανόηση. Έτσι θα είναι πολύ πιο ευτυχισμένο. Έτσι θα αρχίσουμε να φτιάχνουμε και πιο ουσιαστικές ταινίες.