Το «σιωπηλό βέτο» της Ρωσίας και της Κίνας στην επαναφορά των διεθνών κυρώσεων κατά του Ιράν

του Παναγιώτη Παπαδομανωλάκη

Η συνεδρίαση πραγματοποιήθηκε την Τρίτη, ενώ οι Ηνωμένες Πολιτείες εξαπέλυαν μια νέα επίθεση κατά του Ιράν. Πρόφαση για τη νέα επίθεση ήταν οι κατηγορίες Τραμπ κατά του Ιράν πως κατέρριψε ένα αμερικανικό Apache, ενώ το η Τεχεράνη αρνείται ότι στόχευσε σκόπιμα το ελικόπτερο. Με νόημα, ο Ιρανός ΥΠΕΞ δήλωσε όσο οι ξένες δυνάμεις βρίσκονται στο Στενό του Ορμούζ, κοντά στα ιρανικά σύνορα, θα διατρέχουν κίνδυνο.

Η επαναφορά των κυρώσεων κατά του Ιράν σε ένα τέτοιο κλίμα, εκτός από πλήγμα στην οικονομία της χώρας, θα έδινε μήνυμα πως το Ιράν είναι είναι απομονωμένο από τη διεθνή κοινότητα, παρότι αμυνόμενο. Η υποτιθέμενη ανάπτυξη πυρηνικού όπλου, που το Ιράν διαψεύδει επικαλούμενο φετβά του δολοφονημένου ανώτατου ηγέτη του, Αλί Χαμενεΐ, ήταν η πρόφαση για τον επιβεβλημένο πόλεμο εναντίον του, τον Ιούνιο του 2025 και τον Φεβρουάριο του 2026. Υπό αυτή την έννοια, η επαναφορά των κυρώσεων από το ΣΑ των Ηνωμένων Εθνών θα ήταν μια νομιμοποίηση των επιχειρημάτων του επιτιθέμενου αμερικανοϊσραηλινού άξονα.

Κυρώσεις του ΟΗΕ κατά του Ιράν

Μπορεί η Τεχεράνη να είναι θύμα μονομερών κυρώσεων μετά την Ισλαμική Επανάσταση του 1979, αλλά μόνο οι κυρώσεις του ΟΗΕ έχουν διεθνή νομιμοποίηση, δίχως αυτό να σημαίνει βέβαια πως και αυτές δεν πρέπει να κρίνονται.

Οι κυρώσεις των Ηνωμένων Εθνών κατά του Ιράν θεσπίστηκαν αρχικά μεταξύ 2006-2010 μέσω μιας σειράς ψηφισμάτων του Συμβουλίου Ασφαλείας που στόχευαν το πυρηνικό πρόγραμμα της χώρας. Οι κυρώσεις στόχευαν να εμποδίσουν τον εμπλουτισμό ουρανίου του Ιράν, το οποίο κατηγορούνταν ότι επιδιώκει να αποκτήσει πυρηνικό όπλο.

Το ψήφισμα 1737 του ΣΑ των Ηνωμένων Εθνών, που είχε προταθεί από τη Γαλλία, τη Γερμανία και το Ηνωμένο Βασίλειο, εγκρίθηκε ομόφωνα στις 23 Δεκεμβρίου 2006, αφού τροποποιήθηκε αρκετές φορές για να κάμψει τις αντιρρήσεις από τη Ρωσία και την Κίνα. Η Επιτροπή 1737 του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ είναι το όργανο που συστάθηκε για την επίβλεψη των κυρώσεων που επιβλήθηκαν κατά του Ιράν.

Το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ ενέκρινε έξι ψηφίσματα που επέβαλαν κυρώσεις στο Ιράν για το πυρηνικό του πρόγραμμα, μεταξύ 2006 και 2010. Πρόκειται για τα ψηφίσματα 1696, 1737, 1747, 1803, 1835 και 1929.

Η πυρηνική συμφωνία για το Ιράν

Η συμφωνία του 2015 (JCPOA) μεταξύ του Ιράν και της ομάδας P5+1 (ΗΠΑ, Ηνωμένο Βασίλειο, Γαλλία, Κίνα, Ρωσία και Γερμανία) εγκρίθηκε ομόφωνα από το Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ, ακυρώνοντας όλα τα προηγούμενα έξι ψηφίσματα και θεσπίζοντας ένα 10ετές πλαίσιο του ΟΗΕ για την εφαρμογή της. Ο Διεθνής Οργανισμός Ατομικής Ενέργειας (ΔΟΑΕ) ανέλαβε την παρακολούθηση των πυρηνικών δεσμεύσεων του Ιράν.

Ο Τραμπ αποχώρησε μονομερώς από τη συμφωνία κατά τη διάρκεια της πρώτης προεδρικής του θητείας, μια απόφαση που, βέβαια, δεν αναιρέθηκε επί της προεδρίας Μπάιντεν. Ωστόσο, αυτό δεν τον εμπόδισε να εκμεταλλευτεί την έκθεση του ΔΟΑΕ, η οποία κατηγορούσε το Ιράν για παραβίαση των πυρηνικών του υποχρεώσεων, ώστε να εξαπολύσει επίθεση κατά της χώρας. Έχει αξία να ειπωθεί πως από τις 35 χώρες που εκπροσωπούνται στο Διοικητικό Συμβούλιο του ΔΟΑΕ, μόνο 19 ψήφισαν τη «μη συμμόρφωση» του Ιράν, ενώ 3 ψήφισαν κατά (Ρωσία, Κίνα, Μπουρκίνα Φάσο), 11 απείχαν και 2 δεν ψήφισαν.

Το Ιράν απάντησε στον ΔΟΑΕ πως η αύξηση των αποθεμάτων ουρανίου συνδέεται με τη μονομερή αποχώρηση των ΗΠΑ από τη συμφωνία. Επιπλέον, κατήγγειλε τον πρόεδρο του ΔΟΑΕ Ραφαέλ Γκρόσι, το λιγότερο, για τη μεροληψία του υπέρ του αμερικανοϊσραηλινού άξονα, καθώς και για τη σιωπή του για τις επιθέσεις στις πυρηνικές εγκαταστάσεις του Ιράν, που ακολούθησαν.

Τι είναι ο μηχανισμός «snapback»;

Ο μηχανισμός «snapback», που προβλέπεται στην πυρηνική συμφωνία του 2015, επιτρέπει αυτόματη επαναφορά όλων των διεθνών κυρώσεων του ΟΗΕ κατά του Ιράν, αν η Τεχεράνη παραβεί τους όρους της συμφωνίας. Καθώς η επαναφορά των κυρώσεων θα ήθελε έγκριση στο Συμβούλιο Ασφαλείας, ο μηχανισμός επαναφοράς είχε σχεδιαστεί για να εμποδίσει τη Ρωσία και την Κίνα να χρησιμοποιήσουν το επίσημο δικαίωμα τους για βέτο.

Καθώς το 10ετές πλαίσιο βάσει του ψηφίσματος 2231 (2015) έληξε τον Οκτώβριο του 2025, η Κίνα και Ρωσία κατέθεσαν επίσημα σχέδιο ψηφίσματος για τεχνική παράταση του ψηφίσματος 2231 του ΣΑΗΕ, ώστε να αποτραπεί η κατάρρευση της συμφωνίας για το ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα. Το σχέδιο δεν εγκρίθηκε από το Συμβούλιο Ασφαλείας, καθώς οι ΗΠΑ, το Ηνωμένο Βασίλειο, η Γαλλία και η Γερμανία το καταψήφισαν.

Ως αποτέλεσμα, ιρανικό υπουργείο Εξωτερικών ξεκαθάρισε πως πλέον δεν δεσμεύεται επίσημα τη συμφωνία, δηλώνοντας ότι όλοι οι περιορισμοί είχαν αρθεί, ενώ παράλληλα εξέφρασε τη συνεχή δέσμευσή του στη διπλωματία.

Μετά τη λήξη της συμφωνίας, τα ευρωπαϊκά κράτη μέλη του JCPOA ενεργοποίησαν τον μηχανισμό «snapback», επικαλούμενα την υποτιθέμενη «μη εκπλήρωση» των δεσμεύσεών από το Ιράν. Η τρόικα υποστηρίζει ότι αφού ενεργοποιήθηκε ο μηχανισμός επαναφοράς, όλα τα προηγούμενα ψηφίσματα κυρώσεων του ΟΗΕ επανήλθαν αυτόματα σε ισχύ. Η ομάδα E3 ζητάει την επαναφορά των διεθνών κυρώσεων, παρότι οι ΗΠΑ ήταν που αποχώρησαν από τη συμφωνία για τα πυρηνικά και επιτέθηκαν κατά του Ιράν μαζί με τον σιωνιστή συμμαχό τους.

Το «σιωπηλό βέτο»

Σύμφωνα με δημοσιέυμα του πρακτορείου WAFA, το «σιωπηλό βέτο» είναι ο τρόπος με τον οποίο η Ρωσία και η Κίνα εμποδίζουν την επαναφορά των κυρώσεων.

Η Κίνα, η Ρωσία και το Ιράν διαφωνούν με την ερμηνεία της ομάδας E3, τονίζοντας πως μετά τη λήξη του ψηφίσματος 2231 του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ και την επίσημη λήξη του JCPOA, όλες οι κυρώσεις του Συμβουλίου Ασφαλείας κατά του Ιράν τερματίστηκαν οριστικά, καθώς και τα αρμόδια ελεγκτικά όργανα, ενώ ο φάκελος για τα πυρηνικά του Ιράν αφαιρέθηκε από τις αρμοδιότητες του Συμβουλίου.

Ο εκπρόσωπος του Ιράν στα Ηνωμένα Έθνη σημείωσε ότι μετά τη λήξη του ψηφίσματος 2231, δεν υπάρχει νομική βάση ούτε για τη συνέχιση της λειτουργίας της επιτροπής 1737 και τις συνεδριάσεις που σχετίζονται με τις δραστηριότητές της.

Ο αντιπρόσωπος της Ρωσίας στον ΟΗΕ, Βασίλι Νεμπένζια, συμφώνησε πως το ψήφισμα 2231 έληξε στις 18 Οκτωβρίου 2025, καταγγέλλοντας πως «ο πραγματικός στόχος των δυτικών χωρών είναι να δημιουργήσουν την ψευδαίσθηση ότι τα αντιιρανικά ψηφίσματα του Συμβουλίου έχουν επαναφερθεί και ότι η Επιτροπή 1737 έχει επαναρχίσει το έργο της». Προειδοποίησε ότι η πολιτικοποίηση του ΣΑ του ΟΗΕ θα έχει αρνητικό αντίκτυπο στην επίτευξη ειρηνικής λύσης μέσω διαπραγματεύσεων, καθώς και την επανέναρξη των επιθεωρήσεων του ΔΟΑΕ στο Ιράν, που όπως υπενθυμίσε «υπονομεύτηκε ως αποτέλεσμα των παράνομων και απερίσκεπτων ενεργειών των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ισραήλ».

Ο Σουν Λέι, αναπληρωτής μόνιμος εκπρόσωπος της Κίνας στα Ηνωμένα Έθνη, δήλωσε ότι οι δυτικές χώρες «αγνόησαν σκόπιμα τις διαφορές και τις ανησυχίες των μελών του Συμβουλίου Ασφαλείας και  το πίεσαν να επιβάλει εκ νέου κυρώσεις στο Ιράν, επέμειναν να συγκληθεί συνεδρίαση του Συμβουλίου Ασφαλείας για ένα ζήτημα που έχει ήδη περατώσει, φέρουν την απόλυτη ευθύνη για τις υφιστάμενες δυσκολίες που αντιμετωπίζει το Συμβούλιο». Η Κίνα κάλεσε να αναγνωριστεί πως το Ιράν επιβεβαιώνει τον ειρηνικό χαρακτήρα του πυρηνικού του προγράμματος και συνεργάζεται με τον ΔΟΑΕ παρά τις επιθέσεις εναντίον του, προετρέποντας τις ΗΠΑ να ανταποκριθούν θετικά στην έκκληση του Ιράν για επανέναρξη των διαπραγματεύσεων, διασφαλίζοντας τόσο τη μη διάδοση πυρηνικών όπλων όσο και στο δικαίωμα του Ιράν για ειρηνική χρήση πυρηνικής ενέργειας.

Κοινή στάση ενάντια στο αντιιρανικό ψήφισμα της Δύσης στον ΔΟΑΕ

Παράλληλα, οι διπλωματικές αποστολές του Ιράν, της Ρωσίας και της Κίνας εξέδωσαν κοινή δήλωση στη συνεδρίαση του Διοικητικού Συμβουλίου του Διεθνούς Οργανισμού Ατομικής Ενέργειας (ΔΟΑΕ), ενάντια σε ένα αντιιρανικό ψήφισμα που πρότειναν τα δυτικά κράτη. Το νέο σχέδιο ψηφίσματος που υπέβαλαν οι Ηνωμένες Πολιτείες και η ευρωπαϊκή τρόικα στο Διοικητικό Συμβούλιο του ΔΟΑΕ, εγκαλεί την Τεχεράνη για «μη συνεργασία» με τον οργανισμό.

Στο μονομερές ψήφισμα καταγγέλθηκε από τους αντιπροσώπους του Ιράν, της Ρωσίας και της Κίνας, που επισημαίνουν πως «οι επανειλημμένες επιθέσεις σε προστατευόμενες ιρανικές εγκαταστάσεις, σε συνδυασμό με τις συνεχείς απειλές για περαιτέρω επιθετικότητα, έχουν υπονομεύσει σε βάθος τους βασικούς πυλώνες της Συνθήκης Μη Διάδοσης των Πυρηνικών Όπλων». Μια βιώσιμη λύση, σύμφωνα με τη δήλωση «μπορεί να επιτευχθεί μόνο μέσω της άμεσης και οριστικής παύσης των στρατιωτικών επιθέσεων, της άρσης των απειλών επιθετικότητας και του αυστηρού σεβασμού του αναφαίρετου δικαιώματος ενός έθνους να αναπτύσσει ειρηνική πυρηνική τεχνολογία χωρίς διακρίσεις».

Επίσης κατήγγειλαν την προσπάθεια παραπλάνησης των κρατών μελών για την κατάσταση του πυρηνικού προγράμματος του Ιράν, μεταξύ άλλων μέσω των εκθέσεων του επικεφαλής του ΔΟΑΕ, καθώς και ότι η δράση της ομάδας Ε3 είναι που μπορεί να αποδυναμώσει περαιτέρω τη συνεργασία μεταξύ του ΔΟΑΕ και της Τεχεράνης.

Ο Υφυπουργός Εξωτερικών του Ιράν, Καζέμ Γκαριμπαμπάντι, τόνισε ότι ο διεθνής οργανισμός πρέπει να αποφύγει «να μετατρέψει τις τεχνικές εκθέσεις σε εργαλεία πολιτικής πίεσης». «Έχει τεκμηριωθεί από τον ΔΟΑΕ ότι οι επιθέσεις των ΗΠΑ και Ισραήλ σε πυρηνικές εγκαταστάσεις του Ιράν σταμάτησαν τις δραστηριότητες ελέγχου της υπηρεσίας και ανάγκασαν τους επιθεωρητές της να εγκαταλείψουν τη χώρα για λόγους ασφαλείας», δήλωσε ο Ιρανός διπλωμάτης. Επίσης, κατήγγειλε πως αντί να λογοδοτούν οι επιτιθέμενοι, καλείται να λογοδοτήσει η χώρα του.

«Η σύνταξη ψηφισμάτων δεν θα ενισχύσει τις διασφαλίσεις του ΔΟΑΕ. Αντίθετα, η καταδίκη της επιθετικότητας κατά των προστατευόμενων εγκαταστάσεων, ο σεβασμός των δικαιωμάτων των κρατών μελών, η λογοδοσία των επιτιθέμενων και η επαναφορά του οργανισμού στις τεχνικές και αμερόληπτες δυνατότητές του θα το κάνουν», δήλωσε ο Γκαριμπαμπάντι.

Η αντιπροσωπεία της Ισλαμικής Δημοκρατίας του Ιράν διένειμε ένα «ανεπίσημο έγγραφο» στα μέλη του ΔΣ ενόψει της ψηφοφορίας, στο όποιο τόνισε πως η συμμόρφωση του Ιράν με τις δεσμεύσεις του δεν γίνεται να αξιολογηθεί ανεξάρτητα από τις πρωτοφανείς συνθήκες που προκαλούνται από τις αμερικανοϊσραηλινές επιθέσεις στις πυρηνικές του υποδομές.

Επιπλέον, ο Λι Σονγκ, μόνιμος αντιπρόσωπος της Κίνας στον Διεθνή Οργανισμό Ατομικής Ενέργειας (ΔΟΑΕ), υπενθύμισε πως αμέσως μετά την άσκηση πιέσεων από τις Ηνωμένες Πολιτείες και τις χώρες της E3 για την έγκριση του αντιιρανικού πυρηνικού ψηφίσματος τον Ιούνιο του περασμένου έτους, το Ισραήλ και οι Ηνωμένες Πολιτείες εξαπέλυσαν επιθέσεις στις πυρηνικές εγκαταστάσεις του Ιράν. Στο ίδιο πνεύμα, ο Μιχαήλ Ουλιάνοφ, Μόνιμος Αντιπρόσωπος της Ρωσίας στον ΟΗΕ, αποκάλεσε το σχέδιο «απλώς φάρσα» και «εντελώς άκαιρο», σημειώνοντας πως «οι Αμερικανοί θα έπρεπε πρώτα να δηλώσουν, να παράσχουν εγγυήσεις ότι δεν θα υπάρξουν νέες στρατιωτικές επιθέσεις και μόνο τότε θα μπορούσαν να ζητήσουν την υιοθέτηση ενός τέτοιου ψηφίσματος.

Οι Δυτικοί καταφέρνουν να περάσουν το αντιιρανικό ψήφισμα, αλλά αποτυγχάνουν να νομιμοποιήσουν τις κυρώσεις

Το Διοικητικό Συμβούλιο του ΔΟΑΕ ενέκρινε το αντιιρανικό ψήφισμα, παρά τις προσπάθειες για το αντίθετο. Συγκεκριμένα, το ψήφισμα που υπέβαλαν οι ΗΠΑ, η Βρετανία, η Γαλλία και η Γερμανία εγκρίθηκε με 21 ψήφους υπέρ, τρεις κατά και 10 αποχές. Οι χώρες που καταψήφισαν το ψήφισμα ήταν η Ρωσία, η Κίνα και ο Νίγηρας, ενώ δεν επιτράπηκε στη Βενεζουέλα να συμμετάσχει.

Επιπλέον, οι δυτικές δυνάμεις, συνεπικουρούμενες από τους Άραβες συνεργάτες τους, εξέδωσαν μια «κοινή προειδοποίηση» για το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν, στην οποία καλούν όλα τα κράτη μέλη του ΟΗΕ να εφαρμόσουν πλήρως τις κυρώσεις του ΣΑΗΕ κατά του Ιράν. Ο πρεσβευτής της Γαλλίας στον ΟΗΕ, Ζερόμ Μποναφόν, διάβασε τη δήλωση εκ μέρους της χώρας του, καθώς και  του Ηνωμένου Βασιλείου, των ΗΠΑ, του Μπαχρέιν, της Δανίας, της Λετονίας, των ΗΑΕ, αλλά και της Ελλάδας, που δεν χάνει ευκαιρία να τάσσεται στη λάθος πλευρά της ιστορίας.

Σε κάθε περίπτωση, το αντιιρανικό ψήφισμα μπορεί να πέρασε. Όμως η προσπάθεια να αποκτήσουν οι κυρώσεις κατά του Ιράν τη νομιμοποίηση του ΣΑΗΕ προσκρούει στον σινορωσικό φραγμό, όπως παραδέχεται ο Βρετανός εκπρόσωπος. Ο ΗΠΑ, ενώ βομβαρδίζουν το Ιράν, κάλεσαν τη Ρωσία και την Κίνα να μην εμποδίσουν την «πιθανότητα ειρήνης». Αλλά, φαίνεται πως οι εποχές που το Συμβούλιο  συνεδρίαζε απλά για να νομιμοποιήσει τις αποφάσεις τους έχουν περάσει ανεπιστεπτί.