Οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ιράν ανακοίνωσαν ότι κατέληξαν σε προσωρινή συμφωνία – μνημόνιο κατανόησης με στόχο τον τερματισμό των εχθροπραξιών. Η επίσημη υπογραφή της συμφωνίας έχει προγραμματιστεί για την Παρασκευή 19 Ιουνίου στη Γενεύη της Ελβετίας, παρουσία πιθανότατα του Αμερικανού αντιπροέδρου Τζέι Ντι Βανς και ενδεχομένως και του προέδρου Ντόναλντ Τραμπ.

Μέχρι στιγμής καμία από τις δύο πλευρές δεν έχει δημοσιοποιήσει το επίσημο κείμενο της συμφωνίας. Οι πληροφορίες προέρχονται κυρίως από δηλώσεις Αμερικανών και Ιρανών αξιωματούχων, καθώς και από διαρροές που δημοσίευσε το ιρανικό πρακτορείο Mehr, το οποίο επικαλείται πηγή κοντά στην ιρανική διαπραγματευτική ομάδα.

Παρά την ανακοίνωση της συμφωνίας, κρίσιμα ζητήματα, κυρίως το ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα, παραμένουν ανοιχτά και μετατίθενται σε επόμενη φάση διαπραγματεύσεων. Ο Ντόναλντ Τραμπ ξεκαθάρισε ότι αν οι συνομιλίες δεν οδηγήσουν μέσα στις επόμενες εβδομάδες σε μια τελική πυρηνική συμφωνία που θα θεωρηθεί ικανοποιητική από την Ουάσιγκτον, οι ΗΠΑ ενδέχεται να επανεκκινήσουν στρατιωτικές επιθέσεις κατά του Ιράν.

Ο Αμερικανός πρόεδρος δήλωσε επίσης ότι οι ΗΠΑ θα μπορούσαν να αναλάβουν ευρύτερο ρόλο ασφαλείας στην περιοχή ή να γίνουν «φύλακας» ή «εγγυητής της Μέσης Ανατολής», λαμβάνοντας ως αντάλλαγμα το 20% των εσόδων της περιοχής. Σύμφωνα με όσα μετέδωσαν οι New York Times, ο Τραμπ υποστήριξε ακόμη ότι η απόφασή του να πλήξει το Ιράν και στη συνέχεια να επιβάλει ναυτικό αποκλεισμό «ξαναέφτιαξε τη Μέση Ανατολή υπέρ της Αμερικής».

Η συμφωνία ως διαδικασία τριών φάσεων

Οι μέχρι στιγμής διαρροές δείχνουν ότι η εφαρμογή της συμφωνίας δεν είναι άμεση αλλά προβλέπει διαδοχικές φάσεις με χρονικούς ορίζοντες 30 και 60 ημερών.

Πρώτη φάση – Άμεσα μετά την ανακοίνωση

  • Μόνιμος και άμεσος τερματισμός του πολέμου και των στρατιωτικών επιχειρήσεων σε όλα τα μέτωπα, συμπεριλαμβανομένου του Λιβάνου.
  • Πλήρης άρση του αμερικανικού ναυτικού αποκλεισμού των ιρανικών λιμανιών.
  • Τερματισμός της εμπόλεμης κατάστασης και των στρατιωτικών επιχειρήσεων.

Ο Τραμπ είχε ανακοινώσει από την Κυριακή ότι εξουσιοδοτεί την άμεση άρση του ναυτικού αποκλεισμού των ΗΠΑ κατά των ιρανικών λιμανιών. Αμερικανός αξιωματούχος δήλωσε ότι ο αμερικανικός στρατός έχει λάβει εντολή να προχωρήσει στην άρση του αποκλεισμού την Παρασκευή, υπό την προϋπόθεση της υπογραφής της συμφωνίας. Ο αποκλεισμός είχε επιβληθεί στα μέσα Απριλίου, περίπου έξι εβδομάδες μετά την έναρξη του πολέμου.

Δεύτερη φάση – Μετά την υπογραφή του μνημονίου

Προβλέπονται:

  • Επαναδιάνοιξη των Στενών του Ορμούζ εντός 30 ημερών για την εμπορική ναυσιπλοΐα, βάσει συγκεκριμένων ιρανικών ρυθμίσεων.
  • Αποναρκοθέτηση της περιοχής.
  • Αναστολή των κυρώσεων στις πωλήσεις πετρελαίου, πετρελαϊκών παραγώγων και πετροχημικών προϊόντων.
  • Πλήρης πρόσβαση του Ιράν στους χρηματοοικονομικούς του πόρους.
  • Δέσμευση των ΗΠΑ για μη παρέμβαση στις εσωτερικές υποθέσεις του Ιράν και σεβασμό της κυριαρχίας της Ισλαμικής Δημοκρατίας.
  • Επαναβεβαίωση της δέσμευσης του Ιράν στη Συνθήκη Μη Διάδοσης Πυρηνικών Όπλων (NPT) και της υποχρέωσης να μην αποκτήσει πυρηνικά όπλα.
  • Δέσμευση των ΗΠΑ να αποσύρουν τις δυνάμεις τους από το Ιράν.
  • Διαβουλεύσεις των ΗΠΑ με το Ισραήλ για χρονοδιάγραμμα πλήρους αποχώρησης των ισραηλινών δυνάμεων από περιοχές που κατέχουν στον Λίβανο, πρόταση που το Ισραήλ φέρεται να απορρίπτει.

Ο Τραμπ παρουσίασε την επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ ως ένα από τα σημαντικότερα επιτεύγματα της συμφωνίας. Δήλωσε ότι με το άνοιγμα των Στενών μετά την υπογραφή της συμφωνίας και την απομάκρυνση των ναρκών, το πετρέλαιο θα ρέει ξανά προς όφελος της περιοχής και της παγκόσμιας οικονομίας.

Παράλληλα υποστήριξε ότι η συμφωνία θα εξασφαλίσει πως τα Στενά θα παραμείνουν μόνιμα ελεύθερα από διόδια.

Ωστόσο, υπάρχουν αποκλίσεις μεταξύ των αμερικανικών δηλώσεων και των ιρανικών διαρροών. Ενώ αρχικά ο Τραμπ έκανε λόγο για άμεσο άνοιγμα των Στενών, αργότερα το τοποθέτησε μετά την υπογραφή της συμφωνίας. Αντίθετα, το προσχέδιο που δημοσιοποίησε το Mehr προβλέπει επαναλειτουργία εντός 30 ημερών και υπό συγκεκριμένες ιρανικές ρυθμίσεις.

Επιπλέον, επισημαίνεται ότι το Ιράν δεν είχε επιβάλει διόδια στα Στενά πριν από τον πόλεμο, γεγονός που σημαίνει ότι η συμφωνία ουσιαστικά επαναφέρει σε μεγάλο βαθμό το προπολεμικό καθεστώς.

Τρίτη φάση – Διαπραγματεύσεις 60 ημερών

Μετά την εκπλήρωση των όρων της προηγούμενης περιόδου προβλέπεται ένα νέο στάδιο διαπραγματεύσεων διάρκειας 60 ημερών, με δυνατότητα παράτασης.

Οι συνομιλίες αυτές θα αφορούν:

  • Το μέλλον του ιρανικού πυρηνικού προγράμματος.
  • Την πλήρη άρση των πρωτογενών και δευτερογενών αμερικανικών κυρώσεων.
  • Την άρση των σχετικών ψηφισμάτων του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ.
  • Την άρση των σχετικών αποφάσεων του Διοικητικού Συμβουλίου της Διεθνούς Υπηρεσίας Ατομικής Ενέργειας (ΔΟΑΕ).

Σύμφωνα με τον αναπληρωτή υπουργό Εξωτερικών του Ιράν Καζέμ Γκαριμπαμπάντι, οι διαπραγματεύσεις αυτές θα ξεκινήσουν μόνο αφού το Ιράν επαληθεύσει ότι οι ΗΠΑ έχουν τηρήσει τις δεσμεύσεις τους σχετικά με:

  • την άρση του ναυτικού αποκλεισμού,
  • τον τερματισμό των στρατιωτικών επιχειρήσεων,
  • την αποδέσμευση των δεσμευμένων ιρανικών κεφαλαίων.

Ο ίδιος δήλωσε ότι μόλις ολοκληρωθεί αυτή η επαλήθευση θα ενεργοποιηθούν αμέσως οι τεχνικές ομάδες εργασίας.

Πυρηνικό πρόγραμμα 

Παρά τις ανακοινώσεις, οι δύο πλευρές εξακολουθούν να διαπραγματεύονται βασικές πτυχές της τελικής πυρηνικής συμφωνίας.

Σύμφωνα με τους New York Times, συζητείται αν το Ιράν θα αναστείλει τον εμπλουτισμό ουρανίου για 15 έως 20 χρόνια. Ο Τραμπ άφησε επίσης να εννοηθεί ότι το Ιράν θα μπορούσε να διατηρήσει μόνο χαμηλού επιπέδου εμπλουτισμό ουρανίου που δεν θα είχε στρατιωτική χρήση, θέση που αποκλίνει από προηγούμενες αμερικανικές απαιτήσεις για πλήρη τερματισμό του εμπλουτισμού.

Σύμφωνα με τις ιρανικές διαρροές, η τελική συμφωνία θα περιορίζεται αποκλειστικά:

  • στο ζήτημα του εμπλουτισμού και των αποθεμάτων πυρηνικού υλικού,
  • στην άρση των κυρώσεων,
  • στο πρόγραμμα οικονομικής ανασυγκρότησης του Ιράν.

Αντίθετα, το βαλλιστικό πυραυλικό πρόγραμμα του Ιράν και η υποστήριξή του προς τις συμμαχικές ή φιλοϊρανικές δυνάμεις της περιοχής φέρονται να έχουν αφαιρεθεί οριστικά από την ατζέντα των συνομιλιών.

Παγωμένα ιρανικά κεφάλαια

Ένα από τα σημαντικότερα σημεία τριβής αφορά τα δεσμευμένα ιρανικά κεφάλαια.

Οι ιρανικές διαρροές αναφέρουν:

  • Αποδέσμευση συνολικά 24 δισεκατομμυρίων δολαρίων κατά τη διάρκεια της περιόδου των 60 ημερών.
  • Καταβολή του μισού ποσού πριν από την έναρξη των τελικών διαπραγματεύσεων.

Άλλες πληροφορίες κάνουν λόγο για αρχική αποδέσμευση 12 δισεκατομμυρίων δολαρίων.

Ωστόσο, σύμφωνα με Αμερικανούς αξιωματούχους που επικαλούνται το Axios, καμία αποδέσμευση κεφαλαίων δεν θα πραγματοποιηθεί πριν το Ιράν εφαρμόσει τις δεσμεύσεις που απορρέουν από τη συμφωνία.

Το προσχέδιο προβλέπει επίσης:

  • Αναστολή των πετρελαϊκών κυρώσεων.
  • Πλήρη πρόσβαση του Ιράν στους οικονομικούς του πόρους.
  • Σχέδιο οικονομικής ανοικοδόμησης ύψους τουλάχιστον 300 δισεκατομμυρίων δολαρίων από τις ΗΠΑ και τους συμμάχους τους.

Μηχανισμοί εφαρμογής

Το προσχέδιο προβλέπει:

  • Δημιουργία μηχανισμού παρακολούθησης της εφαρμογής της συμφωνίας.
  • Επικύρωση της τελικής συμφωνίας μέσω ψηφίσματος του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ.

Επιπλέον, κατά τη διάρκεια της 60ήμερης διαπραγματευτικής περιόδου οι ΗΠΑ δεσμεύονται:

  • να μην ενισχύσουν στρατιωτικά την περιοχή,
  • να μην επιβάλουν νέες κυρώσεις.

«Συμπεριλαμβάνεται ο Λίβανος»

Το Ιράν είχε θέσει ως βασικό όρο κάθε συμφωνίας την κατάπαυση του πυρός στον Λίβανο, όπου το Ισραήλ πολεμά τη Χεζμπολάχ.

Ο πρωθυπουργός του Πακιστάν Σεμπάζ Σαρίφ, ο οποίος παρουσιάζεται ως διαμεσολαβητής της συμφωνίας, δήλωσε ότι οι δύο πλευρές συμφώνησαν σε άμεση και μόνιμη παύση των στρατιωτικών επιχειρήσεων σε όλα τα μέτωπα, συμπεριλαμβανομένου του Λιβάνου.

Το Ισραήλ δεν έχει επισήμως σχολιάσει τη συμφωνία και παραμένει ασαφές αν αποδέχεται τους όρους που αφορούν τον Λίβανο.

Ο Τραμπ άσκησε δημόσια κριτική στον Ισραηλινό πρωθυπουργό Μπενιαμίν Νετανιάχου, χαρακτηρίζοντάς τον «πολύ δύσκολο τύπο», μετά τις ισραηλινές επιδρομές στη Βηρυτό που πραγματοποιήθηκαν λίγο πριν γίνει γνωστή η συμφωνία.

Ιράν: «Ολοκληρώσαμε την επιτυχία μας απέναντι στον αμερικανοσιωνιστικό εχθρό»

Το Ανώτατο Συμβούλιο Εθνικής Ασφάλειας του Ιράν ανακοίνωσε ότι η χώρα «ολοκλήρωσε την επιτυχία της απέναντι στον αμερικανο-σιωνιστικό εχθρό» και οριστικοποίησε το κείμενο του μνημονίου κατανόησης για τον τερματισμό του πολέμου.

Η ανακοίνωση επαναλαμβάνει:

  • τον άμεσο και μόνιμο τερματισμό του πολέμου σε όλα τα μέτωπα,
  • την πλήρη άρση του ναυτικού αποκλεισμού.

Παράλληλα, δεν κάνει αναφορά στα Στενά του Ορμούζ και υπογραμμίζει ότι οι τελικές διαπραγματεύσεις θα αναβληθούν έως ότου η άλλη πλευρά εκπληρώσει πλήρως τις δεσμεύσεις που απορρέουν από το μνημόνιο κατανόησης.