Ο αναπληρωτής υπουργός Εξωτερικών του Ιράν και επικεφαλής της ιρανικής τεχνικής διαπραγματευτικής ομάδας, Καζέμ Γκαριμπαμπαντί, ανακοίνωσε ότι οι τεχνικές συνομιλίες με τις Ηνωμένες Πολιτείες στην Ελβετία ολοκληρώθηκαν με επιτυχία και ότι η διαδικασία περνά πλέον στο επόμενο στάδιο, το οποίο θα τελεί υπό την εποπτεία της επιτροπής υψηλού επιπέδου.
Σύμφωνα με το πρακτορείο IRNA, έχουν ήδη συσταθεί τέσσερις ομάδες εργασίας, οι οποίες θα επικεντρωθούν στην άρση των κυρώσεων, στο πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν, στην ανασυγκρότηση και οικονομική ανάπτυξη της χώρας, καθώς και στην παρακολούθηση και εφαρμογή των συμφωνιών που θα προκύψουν από το μνημόνιο κατανόησης μεταξύ των δύο πλευρών.
Ο Γκαριμπαμπαντί διευκρίνισε ότι η επόμενη φάση των συνομιλιών θα πραγματοποιηθεί υπό την επίβλεψη της επιτροπής στην οποία συμμετέχουν ο Μοχαμάντ Μπαγέρ Γκαλιμπάφ, ο υπουργός Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί και ο Αμερικανός αντιπρόεδρος Τζέι Ντι Βανς.
Τα Στενά του Ορμούζ στο επίκεντρο – «Το Ιράν θα διαχειρίζεται τα Στενά του Ορμούζ»
Παράλληλα, η Τεχεράνη επανέλαβε ότι σκοπεύει να διατηρήσει τον έλεγχο των Στενών του Ορμούζ, ακόμη και μετά την ανακοίνωση της Ουάσιγκτον για προσωρινή αναστολή ορισμένων κυρώσεων, κυρίως στον πετρελαϊκό τομέα.
Ο επικεφαλής του ιρανικού κοινοβουλίου και βασικός διαπραγματευτής με τις ΗΠΑ, Μοχαμάντ Μπαγέρ Γκαλιμπάφ, επανέλαβε τη θέση της Τεχεράνης ότι η στρατηγικής σημασίας θαλάσσια οδός δεν θα επιστρέψει στην προπολεμική κατάσταση.
«Όλος ο κόσμος πρέπει να ξέρει ότι η διαχείριση των Στενών του Ορμούζ δεν θα είναι ποτέ αυτή που ήταν πριν από τον πόλεμο», δήλωσε, σύμφωνα με το IRNA.
«Βεβαίως οι διεθνείς κανόνες θα τηρηθούν, αλλά το Ιράν θα διαχειρίζεται τα Στενά του Ορμούζ», επέμεινε.
Πριν από τις αμερικανικές και ισραηλινές επιθέσεις της 28ης Φεβρουαρίου κατά του Ιράν, οι διελεύσεις από τα Στενά πραγματοποιούνταν χωρίς κανέναν έλεγχο. Από το συγκεκριμένο πέρασμα διέρχεται υπό φυσιολογικές συνθήκες περίπου το 20% του παγκόσμιου πετρελαίου και του υγροποιημένου φυσικού αερίου.
Στο πλαίσιο των διαπραγματεύσεων, Ιράν και ΗΠΑ συμφώνησαν στη δημιουργία απευθείας γραμμής επικοινωνίας για τα Στενά του Ορμούζ, με στόχο «την αποτροπή και επίλυση τυχόν παρεξηγήσεων» με άλλες χώρες κατά τη διέλευση πλοίων από τη συγκεκριμένη θαλάσσια οδό.
Τα στοιχεία της MarineTraffic δείχνουν ότι η ναυσιπλοΐα στην περιοχή αυξάνεται σταδιακά, αν και εξακολουθεί να υπολείπεται αισθητά των επιπέδων που καταγράφονταν πριν από τον πόλεμο. Σύμφωνα με την εταιρεία αναλύσεων Kpler, το περασμένο Σαββατοκύριακο διέσχισαν τα Στενά 71 δεξαμενόπλοια, όταν πριν από τη σύγκρουση οι ημερήσιες διελεύσεις κυμαίνονταν μεταξύ 100 και 130 πλοίων.
Παρά την προσωρινή συμφωνία για επαναλειτουργία της διόδου, η περιοχή εξακολουθεί να θεωρείται επικίνδυνη λόγω ναρκών, με πολλά πλοία να επιλέγουν διαδρομές μέσω ιρανικών και ομανικών χωρικών υδάτων.
Κυρώσεις, πετρέλαιο και αποδέσμευση 12 δισ. δολαρίων
Ο Γκαλιμπάφ χαρακτήρισε θετικά τα αποτελέσματα των συνομιλιών στην Ελβετία.
«Κατά την άποψή μου, το ταξίδι αυτό επέτρεψε να σημειωθούν καλές επιτυχίες, ιδίως όσον αφορά τις συνομιλίες για το στενό, για τον Λίβανο, για το πετρέλαιο, για την αποδέσμευση των παγωμένων πόρων, που είναι μια από τις προόδους που κάναμε. Βεβαίως, θεωρούμε ότι δεν βρισκόμαστε ακόμη παρά στην αρχή αυτής της δουλειάς και πρέπει να συνεχίσουμε τις προσπάθειές μας», ανέφερε σε βίντεο που δημοσιοποίησε μέσω Telegram.
Ο ίδιος κατηγόρησε παράλληλα το Ισραήλ ότι «εναντιώνεται σθεναρά στη διαδικασία διαπραγμάτευσης, που θεωρεί απειλή για την ίδια την ύπαρξή του και επιδιώκει να σαμποτάρει».
Ο επικεφαλής της ιρανικής αντιπροσωπείας επιβεβαίωσε επίσης την αποδέσμευση δύο δόσεων δεσμευμένων κεφαλαίων συνολικού ύψους 6 δισ. δολαρίων, διευκρινίζοντας ότι οι κυρώσεις στον πετρελαϊκό τομέα εξακολουθούν να ισχύουν, καθώς δεν έχει ακόμη επιτευχθεί τελική συμφωνία.
Την ίδια στιγμή, το αμερικανικό υπουργείο Οικονομικών ανακοίνωσε άδεια διάρκειας 60 ημερών, η οποία επιτρέπει προσωρινά «όλες τις συναλλαγές» που αφορούν την παραγωγή, πώληση και μεταφορά ιρανικών υδρογονανθράκων έως τις 21 Αυγούστου.
Ο διοικητής της Κεντρικής Τράπεζας του Ιράν, Αμπντολνασέρ Χεμμάτι, απάντησε στις δηλώσεις του Ντόναλντ Τραμπ ότι τα αποδεσμευμένα κεφάλαια θα χρησιμοποιηθούν για αγορές αμερικανικών προϊόντων.
Ο Χεμμάτι δήλωσε στο πρακτορείο Tasnim ότι το Ιράν «δεν έχει καμία υποχρέωση να αγοράσει» γεωργικά προϊόντα από τις Ηνωμένες Πολιτείες. Όπως εξήγησε, η συμφωνία προβλέπει ότι τα πρώτα 6 δισ. δολάρια μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την αγορά «βασικών αγαθών και φαρμάκων».
«Αλλά, αν η τιμή και η ποιότητα των αμερικανικών εισροών είναι πιο κατάλληλες σε σύγκριση με άλλες χώρες, δεν έχουμε κανένα εμπόδιο να αγοράσουμε από αυτήν τη χώρα», είπε.
Πρόσθεσε ακόμη ότι τα υπόλοιπα 6 δισ. δολάρια «δεν θα δαπανηθούν απαραίτητα σε βασικά αγαθά, αλλά το Ιράν μπορεί επίσης να αγοράσει άλλα μη κυρωμένα αγαθά».
Πυρηνικό πρόγραμμα και επιθεωρήσεις του ΔΟΑΕ
Σημαντικό μέρος των διαπραγματεύσεων αφορά το μέλλον του ιρανικού πυρηνικού προγράμματος.
Σύμφωνα με τον Τζέι Ντι Βανς, η Τεχεράνη αποδέχθηκε να προσκαλέσει εκ νέου επιθεωρητές του Διεθνούς Οργανισμού Ατομικής Ενέργειας (ΔΟΑΕ), κάτι που μέχρι στιγμής δεν έχει επιβεβαιωθεί από την ιρανική πλευρά.
Οι επιθεωρήσεις είχαν ξεκινήσει στο πλαίσιο της συμφωνίας του 2015, του λεγόμενου Κοινού Ολοκληρωμένου Σχεδίου Δράσης (ΚΟΣΔ), από την οποία οι ΗΠΑ αποχώρησαν το 2018 με απόφαση του Ντόναλντ Τραμπ.
Η Τεχεράνη ανέστειλε τη συνεργασία με τους επιθεωρητές μετά τους αμερικανοϊσραηλινούς βομβαρδισμούς των πυρηνικών εγκαταστάσεων τον Ιούνιο του 2025. Έκτοτε, οι επιθεωρητές του ΔΟΑΕ δεν έχουν αποκτήσει πρόσβαση στις εγκαταστάσεις που επλήγησαν, γεγονός που έχει προκαλέσει αβεβαιότητα σχετικά με την τύχη των αποθεμάτων ουρανίου υψηλού εμπλουτισμού που διέθετε η Ισλαμική Δημοκρατία.
Η Τεχεράνη συνεχίζει να απορρίπτει τις κατηγορίες ότι επιδιώκει την απόκτηση πυρηνικών όπλων, επιμένοντας ωστόσο στο δικαίωμά της να διατηρεί πλήρες πρόγραμμα πυρηνικής ενέργειας.
Ο Λίβανος ως «η πρώτη αληθινή δοκιμασία» της συμφωνίας
Ιδιαίτερη βαρύτητα αποκτούν και οι εξελίξεις στον Λίβανο. Η Τεχεράνη απαίτησε την ένταξη του λιβανικού ζητήματος στη συνολική συμφωνία για τον τερματισμό των εχθροπραξιών, αίτημα που έγινε αποδεκτό.
Ωστόσο, ο εγκληματίας πολέμου Μπενιαμίν Νετανιάχου έχει ξεκαθαρίσει ότι δεν προτίθεται να αποσύρει τις ισραηλινές δυνάμεις από τον νότιο Λίβανο, όπου συνεχίζονται οι επιθέσεις, τονίζοντας ότι ο ισραηλινός στρατός διατηρεί «πλήρη ελευθερία δράσης» απέναντι σε «κάθε απειλή».
Στο μεταξύ, ο πρόεδρος του Λιβάνου Ζοζέφ Αούν είχε τηλεφωνική επικοινωνία με τον Αμερικανό αντιπρόεδρο Τζέι Ντι Βανς για «την εδραίωση της κατάπαυσης του πυρός στον Λίβανο, τον τερματισμό της ισραηλινής στρατιωτικής κλιμάκωσης και τα μέτρα που θα ληφθούν προς αυτό».
Η επίθεση του Ισραήλ στον Λίβανο έχει προκαλέσει περισσότερους από 4.100 θανάτους και τον εκτοπισμό άνω του ενός εκατομμυρίου ανθρώπων.
Ο υπουργός Εξωτερικών του Ιράν Αμπάς Αραγτσί εκτίμησε ότι η εφαρμογή της εκεχειρίας στον Λίβανο θα αποτελέσει «την πρώτη αληθινή δοκιμασία» του αμερικανοϊρανικού μνημονίου κατανόησης.
Μέχρι το βράδυ της Δευτέρας, η κατάπαυση του πυρός φαινόταν να τηρείται, καθώς η ειρηνευτική δύναμη του ΟΗΕ στον νότιο Λίβανο ανέφερε ότι δεν είχαν καταγραφεί επιθέσεις από καμία πλευρά από την προηγούμενη ημέρα, παρότι συνεχίζονται παραβιάσεις του εναέριου χώρου και στρατιωτικές κινήσεις στην περιοχή.
«Κλιμάκιο διαχείρισης συγκρούσεων» για τον τερματισμό της σύγκρουσης στον Λίβανο
Ο πρόεδρος του Λιβάνου Ζοζέφ Αούν δέχθηκε τηλεφωνική επικοινωνία από τον Αμερικανό αντιπρόεδρο Τζέι Ντι Βανς, με βασικό αντικείμενο «τη δημιουργία μηχανισμού που θα μπορούσε να συμβάλει στον τερματισμό της σύγκρουσης μεταξύ Ισραήλ και Χεζμπολάχ».
Σύμφωνα με την προεδρία του Λιβάνου, στη συνομιλία συμμετείχαν επίσης ο ανώτερος σύμβουλος της αμερικανικής προεδρίας Τζάρεντ Κούσνερ και ο πρωθυπουργός του Κατάρ Μοχάμεντ μπιν Αμπντελραχμάν αλ Θάνι.
Η ιδέα του μηχανισμού προέκυψε έπειτα από την πρώτη συνεδρία διαπραγματεύσεων στην Ελβετία, όπου Ουάσινγκτον και Τεχεράνη συμφώνησαν στη δημιουργία «κλιμακίου διαχείρισης συγκρούσεων». Την εξέλιξη γνωστοποίησαν οι χώρες που μεσολαβούν, το Πακιστάν και το Κατάρ.
Τραμπ και Βανς βλέπουν περιθώριο συμφωνίας
Ο Αμερικανός αντιπρόεδρος Τζέι Ντι Βανς δήλωσε ότι οι συνομιλίες στην Ελβετία δημιούργησαν «μια καλή βάση για μια επιτυχημένη τελική συμφωνία» και ότι έχουν τεθεί «πολύ στέρεες βάσεις για να καταλήξουμε επιτυχώς σε οριστική συμφωνία».
Όπως σημείωσε, καταγράφηκε πρόοδος σε πολλούς τομείς, συμπεριλαμβανομένης της ασφάλειας των Στενών του Ορμούζ, της κατάστασης στον Λίβανο, της αποδέσμευσης πόρων και των ενεργειακών θεμάτων.
Οι συνομιλίες στην Ελβετία, στις οποίες μεσολαβούν το Πακιστάν και το Κατάρ, αναμένεται να οδηγήσουν σε τελική συμφωνία εντός προθεσμίας 60 ημερών, με δυνατότητα παράτασης εφόσον το κρίνουν αναγκαίο οι δύο πλευρές.
Στο πλαίσιο των διπλωματικών επαφών, ο Ιρανός πρόεδρος Μασούντ Πεζεσκιάν αναμένεται να επισκεφθεί το Ισλαμαμπάντ, ενώ ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο πραγματοποιεί περιοδεία σε Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, Μπαχρέιν και Κουβέιτ.
Παράλληλα, ο Γκαλιμπάφ και ο Αμπάς Αραγτσί μετέβησαν στο Ομάν για συνομιλίες με τον υπουργό Εξωτερικών της χώρας, Μπαντρ αλ Μπουσαΐντι, με αντικείμενο τις ειρηνευτικές προσπάθειες και την ασφάλεια της ναυσιπλοΐας στην περιοχή.
Τραμπ: Αν το Ιράν δεν τηρήσει τη συμφωνία θα κάνω ό,τι πρεπει να κάνω
Το βράδυ της Δευτέρας, ο Ντόναλντ Τραμπ δήλωσε από τον Λευκό Οίκο:
«Θα κάνω ό,τι πρέπει να κάνω» εάν το Ιράν δεν τηρήσει τη συμφωνία με τις ΗΠΑ.
«Εάν το Ιράν δεν τηρήσει τη συμφωνία ή εάν (σ.σ. οι Ιρανοί) δεν συμπεριφέρονται σωστά, θα κάνω ό,τι πρέπει να κάνω», είπε.
Και πρόσθεσε:
«Εφόσον μας σέβονται – δεν θέλω να χρησιμοποιήσω τη λέξη “φοβούνται”, γιατί δεν είναι σωστό – εφόσον μας σέβονται, δεν πρόκειται να έχουμε κανένα πρόβλημα.»
Οι αγορές υποδέχθηκαν θετικά τις εξελίξεις. Η τιμή του Brent υποχώρησε κατά 3,2%, στα 77,52 δολάρια το βαρέλι, ενώ το αμερικανικό αργό σημείωσε πτώση 2,6%, στα 73,86 δολάρια. Οι τιμές βρίσκονται πλέον αισθητά χαμηλότερα από τα 126 δολάρια που είχαν καταγραφεί στο αποκορύφωμα της σύρραξης.
Παράλληλα, Ισραήλ και Λίβανος αναμένεται να ξεκινήσουν στην Ουάσιγκτον νέο γύρο απευθείας συνομιλιών. Αξιωματούχος του αμερικανικού υπουργείου Εξωτερικών δήλωσε στο AFP ότι στόχος του πέμπτου γύρου επαφών είναι «να τερματιστεί οριστικά ο κύκλος της βίας» και να «προωθηθεί μια συνολική συμφωνία ειρήνης και ασφάλειας μεταξύ των δύο χωρών».