του Μαρουάν Εμίλ Τουμπάσι, μέλος του Συμβουλευτικού Συμβουλίου της Φατάχ, Πρώην πρέσβης στην Ελλάδα.
Ο Τρότσκι, ηγετική μορφή της Ρωσικής Επανάστασης του 1917 και ιδρυτής του Κόκκινου Στρατού, έγινε αργότερα ένας από τους πιο εξέχοντες επικριτές της σοβιετικής γραφειοκρατικοποίησης. Προειδοποίησε ότι η γραφειοκρατία δεν ήταν απλώς διοικητική επέκταση. Μπορούσε να μετατραπεί σε πολιτική δύναμη όταν η ιεραρχία και οι μέθοδοι του κράτους διείσδυαν στο κόμμα, αποδυναμώνοντας την εσωκομματική συμμετοχικότητα και μετατρέποντας τα μέλη από συμμετέχοντες στη λήψη πολιτικών αποφάσεων σε αποδέκτες αποφάσεων που λαμβάνονταν πάνω από αυτούς.
Ορισμένες από τις τάσεις για τις οποίες προειδοποίησε —η γραφειοκρατική επέκταση, η συγκεντρωτική λήψη αποφάσεων και η μείωση της εσωκομματικής πρωτοβουλίας— έγιναν χαρακτηριστικά γνωρίσματα της σοβιετικής πολιτικής ζωής στις επόμενες δεκαετίες. Αυτό δεν σημαίνει ότι η κριτική του Τρότσκι από μόνη της εξηγεί την πολύπλοκη πορεία της Σοβιετικής Ένωσης. Ωστόσο, συνδέει την προειδοποίησή με ένα ευρύτερο ερώτημα: τι συμβαίνει στα πολιτικά κινήματα όταν παραμένουν στενά συνυφασμένα με τις δομές εξουσίας για μεγάλες χρονικές περιόδους;
Αυτό προσφέρει μια ενδιαφέρουσα οπτική γωνία μέσω της οποίας μπορεί να εξεταστεί η εμπειρία της Φατάχ.
Η σύγκριση δεν πρέπει να ληφθεί κυριολεκτικά. Η Φατάχ είναι το πρωτοπόρο παλαιστινιακό κίνημα εθνικής απελευθέρωσης από το 1965, όχι ένα μπολσεβίκικο κόμμα, και η Παλαιστινιακή Αρχή (ΠΑ) προέκυψε από τη διαδικασία του Όσλο ως μια προσωρινή αρχή που λειτουργούσε υπό κατοχή.
Ωστόσο, περισσότερο από τρεις δεκαετίες μετά την ίδρυση της Παλαιστινιακής Αρχής, η σχέση μεταξύ του κινήματος της Φατάχ και της Αρχής αξίζει να εξεταστεί.
Όταν ιδρύθηκε η ΠΑ, μεγάλος αριθμός στελεχών της Φατάχ εισήλθε σε υπουργεία, δημόσιους φορείς και υπηρεσίες ασφαλείας. Αυτό ήταν κατανοητό σε μια εποχή που η μεταβατική διαδικασία αναμενόταν να οδηγήσει, μέσα σε λίγα χρόνια, στην παλαιστινιακή ανεξαρτησία και την ίδρυση κράτους.
Αντ’ αυτού, η μετάβαση παρατάθηκε. Η κατοχή παρέμεινε, οι ισραηλινοί αποικιακοί οικισμοί επεκτάθηκαν, η Γάζα υπέστη καταστροφικό πόλεμο και καταστροφή, και η παλαιστινιακή γεωγραφία κατακερματίστηκε όλο και περισσότερο. Εν τω μεταξύ, η Παλαιστινιακή Αρχή εξελίχθηκε σε μια μόνιμη θεσμική δομή, εν μέσω αυξανόμενης αμερικανικής και ισραηλινής πίεσης σχετικά με τον μελλοντικό ρόλο και τις λειτουργίες της, ειδικά στη Γάζα από το λεγόμενο «Συμβούλιο Ειρήνης» υπό την ηγεσία του Τραμπ.
Αυτό θέτει ένα σημαντικό ερώτημα: Συνέχισε η Φατάχ να διαμορφώνει την Παλαιστινιακή Αρχή σύμφωνα με το πολιτικό της όραμα, ή μήπως οι θέσεις, οι πόροι και τα θεσμικά δίκτυα της Αρχής άρχισαν όλο και περισσότερο να διαμορφώνουν την εσωτερική ισορροπία δυνάμεων εντός της Φατάχ;
Πρόκειται για ένα διαρθρωτικό ζήτημα, όχι για κατηγορία εναντίον ατόμων.
Όταν τα δημόσια αξιώματα γίνονται πηγή οργανωτικής επιρροής, η σχέση μπορεί σταδιακά να αντιστραφεί. Αντί το κίνημα να παρέχει στα στελέχη την πολιτική νομιμοποίηση για να αναλάβουν δημόσιες θέσεις, οι θέσεις εντός της Παλαιστινιακής Αρχής μπορούν να γίνουν πηγή επιρροής εντός του ίδιου του κινήματος της Φατάχ.
Ο Τρότσκι περιέγραψε κάποτε ένα κόμμα που ουσιαστικά ζούσε σε «δύο ορόφους», έναν όπου λαμβάνονταν οι αποφάσεις και έναν άλλο όπου τα μέλη ενημερώνονταν για αυτές εκ των υστέρων. Η εικόνα παραμένει χρήσιμη.
Η βάση της Φατάχ δεν μπορεί να περιοριστεί απλώς και μόνο σε ένα ακροατήριο που κινητοποιείται ή σε αριθμούς σε συνέδρια, εσωκομματικές συγκεντρώσεις και εκλογές. Ένα ζωντανό πολιτικό κίνημα πρέπει να επιτρέπει στα μέλη του να συμμετέχουν στη διαμόρφωση ιδεών, στην ηγεσία και στη λήψη αποφάσεων. Πρέπει να δίνει χώρο στην κριτική, στον πλουραλισμό και στην πρωτοβουλία, αντί στον αποκλεισμό και την περιθωριοποίηση.
Η ανανέωση της Φατάχ απαιτεί, επομένως, κάτι περισσότερο από την αλλαγή προσώπων ή την ανανέωση οργανωτικών οργάνων. Απαιτεί επίσης την επανεξέταση της σχέσης μεταξύ του κινήματος της Φατάχ, της Παλαιστινιακής Αρχής και του εθνικού σχεδίου.
Η Φατάχ δεν ιδρύθηκε ως κυβερνητικό κόμμα. Ιδρύθηκε ως εθνικοαπελευθερωτικό κίνημα. Υπό συνθήκες συνεχιζόμενης κατοχής, η Παλαιστινιακή Αρχή πρέπει να παραμείνει όργανο του εθνικού σχεδίου, αντί να καταστεί πηγή νομιμότητας εντός του κινήματος της Φατάχ ή υποκατάστατο του ίδιου του απελευθερωτικού σχεδίου.
Αυτό απαιτεί την αποκατάσταση της ανεξαρτησίας της πολιτικής, πνευματικής και οργανωτικής ζωής της Φατάχ, έτσι ώστε η ηγεσία να αντλεί τη νομιμότητά της από το κίνημα, τη βάση του και το πρόγραμμά του, αντί από την επίσημη θέση.
Ένας από τους κινδύνους της παραμονής στην εξουσία για υπερβολικά μεγάλο χρονικό διάστημα δεν είναι απλώς ότι η εξουσία αλλάζει.
Η εξουσία μπορεί τελικά να αρχίσει να αλλάζει το ίδιο το κίνημα.
Επομένως, η σχέση πρέπει να αποκατασταθεί στη σωστή της βάση, όπου το κίνημα παρέχει το όραμα, η Αρχή παραμένει ένα όργανο και το εθνικοαπελευθερωτικό σχέδιο παραμένει το κατευθυντήριο σημείο αναφοράς.
Ένα κίνημα που δημιούργησε ένα μέσο —την ΠA— για να εξυπηρετήσει το σχέδιό του δεν πρέπει να επιτρέψει σε αυτό το μέσο να αναδιαμορφώσει το ίδιο το κίνημα.