Το νέο πλαίσιο λειτουργεί συμπληρωματικά προς το Σύμφωνο για τη Μετανάστευση και το Άσυλο. Όπως επισημαίνεται, δύο στους τρεις ανθρώπους που λαμβάνουν εντολή αποχώρησης δεν εγκαταλείπουν τελικά την ΕΕ, ένα ποσοστό που οι Βρυξέλλες θέλουν να μειώσουν δραστικά με τα νέα εργαλεία.
Ο Ιρλανδός υπουργός Δικαιοσύνης και Μετανάστευσης, Jim O’Callaghan, υποστήριξε ότι οι αναθεωρημένοι κανόνες θα δώσουν στα κράτη-μέλη τη δυνατότητα να εκτελούν τις επιστροφές «αποτελεσματικά και γρήγορα», στο πλαίσιο κοινής ευρωπαϊκής διαχείρισης.
Στο εξής, όσοι διαμένουν χωρίς νόμιμο δικαίωμα καλούνται να συνεργαστούν με τις αρχές για την αποχώρησή τους. Η άρνηση συνεργασίας μπορεί να επισύρει κυρώσεις από περικοπή επιδομάτων και άρνηση κινήτρων για οικειοθελή επιστροφή, μέχρι χρηματικά πρόστιμα και, εφόσον το προβλέπει η εθνική νομοθεσία, ποινικές συνέπειες.
Κεντρικό εργαλείο του νέου πλαισίου είναι η «Ευρωπαϊκή Εντολή Επιστροφής», ένα τυποποιημένο έντυπο όπου καταχωρίζονται τα βασικά στοιχεία κάθε απόφασης. Έτσι, κάθε κράτος-μέλος θα μπορεί να αναγνωρίζει αποφάσεις που έχουν εκδοθεί από άλλα κράτη. Προς το παρόν, η αμοιβαία αναγνώριση παραμένει προαιρετική. Η Επιτροπή θα επανεξετάσει το ζήτημα τρία χρόνια μετά την έναρξη ισχύος και ενδέχεται τότε να προτείνει να καταστεί υποχρεωτική.
Για άτομα που κρίνονται απειλή για την ασφάλεια, τα κράτη-μέλη αποκτούν τη δυνατότητα να επιβάλλουν απαγόρευση εισόδου αορίστου διάρκειας ή να παρατείνουν την κράτηση πέραν των 24 μηνών.
Η πιο αμφιλεγόμενη αλλάγή αφορά τη δυνατότητα μεταφοράς ατόμων με απόφαση επιστροφής σε κέντρα που θα λειτουργούν σε τρίτες χώρες, η οποία προϋποθέτει σχετική συμφωνία με τη χώρα υποδοχής. Οι ασυνόδευτοι ανήλικοι εξαιρούνται ρητά από αυτό το σκέλος.
Ο κανονισμός θα δημοσιευθεί στην Επίσημη Εφημερίδα της ΕΕ και θα ισχύσει από την επομένη. Οι διατάξεις για τα κέντρα επιστροφής θα εφαρμοστούν άμεσα, ενώ όσες απαιτούν προετοιμασία θα τεθούν σε ισχύ έναν χρόνο αργότερα.