γράφει ο Χάρης Κωστούλας
γονέας μέλος του Αντιφασιστικού Δικτυου Παιδείας

Η επανεμφάνιση του φασιστικού ρεύματος στα σχολεία είναι έντονη το τελευταίο διάστημα. Η αποφυλάκιση του Ηλία Κασιδιάρη, το μαχαίρωμα του 32χρονου αντιφασίστα ακτιβιστή στην Ελευσίνα και η πρόσφατη επίθεση σε βάρος 18χρονου Αιγύπτιου μαθητή, ο οποίος κατέληξε βαριά τραυματισμένος στο νοσοκομείο, είναι ενδεικτικά σημάδια μιας επικίνδυνης πραγματικότητας. Δεν πρόκειται για μεμονωμένα περιστατικά που μπορούμε να αντιμετωπίζουμε ως ασύνδετα μεταξύ τους. Ο φασισμός επιχειρεί να επανέλθει στον δημόσιο χώρο, αξιοποιώντας τον ρατσισμό, τον εθνικισμό, τη βία και τον εκφοβισμό.

Το σχολείο δεν βρίσκεται έξω από αυτή την πραγματικότητα. Αντίθετα, αποτελεί έναν από τους χώρους όπου οι φασιστικές αντιλήψεις επιχειρούν να αποκτήσουν έρεισμα, να κανονικοποιηθούν και να επηρεάσουν τις συνειδήσεις των νέων ανθρώπων. Η απάντηση δεν μπορεί να περιορίζεται σε μεμονωμένες καταγγελίες ή σε περιστασιακές αντιδράσεις. Χρειάζεται συλλογική οργάνωση, συντονισμός και σταθερή παρουσία μέσα και έξω από τις σχολικές κοινότητες.

Τι είναι το Αντιφασιστικό Δίκτυο Παιδείας

Το Αντιφασιστικό Δίκτυο Παιδείας (ΑΔΠ) συγκροτήθηκε στις αρχές της χρονιάς από εκπαιδευτικούς και γονείς που αρνούνται να αντιμετωπίσουν τη φασιστική δράση στα σχολεία ως κάτι φυσιολογικό ή αναπόφευκτο. Έχουμε συγκροτήσει μία πανελαδική δικτύωση όπου ενημερωνόμαστε για περιστατικά ρατσιστικής και φασιστικής δράσης, και στηρίζουμε κάθε εκπαιδευτικό και γονιό που δεν μένει αδιάφορος και στέκεται απέναντι.

Στο ΑΔΠ συμμετέχουν άνθρωποι από διαφορετικές περιοχές της Ελλάδας και από διαφορετικούς πολιτικούς χώρους, με κοινό στόχο την αντιμετώπιση της δράσης των φασιστών στις σχολικές κοινότητες και τη διαμόρφωση ενός συνεκτικού, αντιπαραθετικού λόγου απέναντι στην εθνικιστική και ρατσιστική αφήγηση των σύγχρονων νεοναζί.

Αυτός ο πολυσυλλεκτικός χαρακτήρας αποτελεί σημαντικό πλεονέκτημα. Η υπεράσπιση της δημοκρατίας, της ισότητας και της ελευθερίας στη σχολική ζωή δεν μπορεί να είναι υπόθεση ενός μόνο πολιτικού χώρου ή μιας μικρής ομάδας εκπαιδευτικών. Αφορά όλους όσοι θέλουν ένα σχολείο και κατ’ επέκταση μία μορφή κοινωνίας όπου κανένα παιδί δεν θα στοχοποιείται για την καταγωγή του, τη θρησκεία του, την εμφάνισή του ή τις ιδέες του και όπου η βία και ο εκφοβισμός δεν θα γίνονται ανεκτά.

Το ΑΔΠ επιδιώκει να καταγράφει περιστατικά φασιστικής δράσης και ρατσιστικού λόγου, να διευκολύνει την επικοινωνία και τον συντονισμό γονέων και εκπαιδευτικών και να συμβάλλει στη δημόσια ανάδειξη του προβλήματος.

Από την δίκη της Χ.Α. μέχρι την αποφυλάκιση Κασιδιάρη

Η καταδίκη των ηγετικών στελεχών της νεοναζιστικής Χρυσής Αυγής, στις 7 Οκτωβρίου 2020, μετά από μία δίκη που κράτησε 5 χρόνια, έδωσε κάποιον χρόνο στο αντιφασιστικό κίνημα καθώς προκάλεσε την αποδιοργάνωση των ναζί. Της δίκης προηγήθηκε η έντονη μαζική και μαχητική παρουσία του αντιφασιστικού κινήματος στον δρόμο μετά την δολοφονία του Παύλου Φύσσα. Ακολούθησαν οι συλλήψεις της ηγεσίας της Χ.Α., και σε συνδυασμό με ένα ισχυρό πλήγμα της κατάρρευσης του αήττητου στον δρόμο έσπασε την ανοδική φορά των ναζί.

Σήμερα τα πράγματα είναι διαφορετικά. Στις δυτικές κοινωνίες καταγράφεται εκλογική και δημοσκοπική άνοδο των ακροδεξιών και φασιστικών μορφωμάτων. Τον τόνο δίνουν η ΗΠΑ με τον Τραμπισμό, να γίνεται σημείο ιδεολογικής αναφοράς και πολιτικής συγκρότησης των ακροδεξιών, με την λευκή ανώτεροτητα, την αποσιώπηση και δικαιολόγηση του αποικιοκρατικού παρελθόντος της Δύσης, την εμφάνιση της ισλαμοφοβίας, καθώς και το πρόταγμα των κλειστών συνόρων να διαδέχονται τις απειλές γενίκευσης ενός παγκόσμιου πολέμου, με τις πιο σημαντικές φωνές αντίστασης στην ακροδεξιά μεταστροφή του Ευρω-Ατλαντικού Διευθυντηρίου, να βρίσκεται στους εξεγερμένους Παλαιστίνιους και τους σύμμαχους του στην Μέση Ανατολή.

Δεν θα μπορούσε η Ελλάδα να αποτελεί εξαίρεση. Οι δηλώσεις του Μιχάλη Χρυσοχοίδη περί «εγκληματογόνων αλλοδαπών» ενισχύουν τον ρατσισμό και τον μετατρέπουν σε κρατική αφήγηση, ολισθαίνοντας σε επικίνδυνα μονοπάτια. Για τον υπουργό προστασίας του Πολίτη οι αλλοδαποί είναι που γεννούν το έγκλημα, και όχι οι συνθήκες κοινωνικού αποκλεισμού. Έχει άραγε και συγκεκριμένη γεωγραφική προέλευση αυτή η γενεσιουργός αιτία εγκλημάτων; Και όσο γράφονται αυτές οι γραμμές διαβάζουμε την είδηση για 12 χαμένες ψυχές μεταναστών στο Αιγαίο ανάμεσα τους και ένα βρέφος. Μήπως και αυτό το βρέφος ήταν εν δυνάμει εγκληματογόνο; Μήπως οι 12 ψυχές ανάμεσα τους και ένα μωρό απειλούσαν να αλλοιώσουν τον πολιτισμό μας;

Και η επόμενη είδηση που διαβάζαμε όσο γράφαμε αυτό το κείμενο αφορούσε τον διαμοιρασμό αμοιβαίων φιλοφρονήσεων ανάμεσα στο ναζιστή Κασιδιάρη και στον επιχειρηματία και πρόεδρο της ΚΑΕ Παναθηναϊκός Δημήτρη Γιαννακόπουλο. Από ότι φαίνεται φασισμός και κεφάλαιο συντονίζουν τον βηματισμό τους και μάλιστα σε δημόσια προβολή.

Για να επιστρέφουμε… ο χώρος που βλέπουμε την πιο έντονη ρατσιστική και φασιστική δραστηριότητα είναι δυστυχώς τα σχολεία. Μια σειρά περιστατικά, συνθήματα με μαίανδρους και σβάστικες, ναζιστικοί χαιρετισμό, προβολή του ναζί Κασιδιάρη σε οθόνες μέσα στα σχολεία, η αποδοχή ως κανονικότητα των μαχαιρωμάτων των πιο ευάλώτων μερίδων συνανθρώπων μας..

Αντίστοιχη ανησυχία προκαλεί και η κατάληψη σχολείου που πραγματοποιήθηκε το 2025, παραμονές της επετείου του Πολυτεχνείου, με αίτημα την ακύρωση της σχολικής γιορτής. Τέτοιες ενέργειες δεν αφορούν απλώς μια διαφωνία γύρω από μια σχολική εκδήλωση. Όταν επιχειρείται να ακυρωθεί η ιστορική μνήμη της εξέγερσης του Πολυτεχνείου, η αποσιώπηση της επετείου απελευθέρωσης της Αθήνας από τους ναζί κατακτητές και η εξύμνηση του δικτάτορα Μεταξά, με παράλληλη αποσιώπηση της Ιστορίας της ΕΑΜικής Εθνικής Αντίστασης αναδεικνύεται η ανάγκη να υπερασπιστούμε τον δημοκρατικό και αντιδικτατορικό χαρακτήρα της εκπαίδευσης απέναντι σε κάθε προσπάθεια αναθεώρησης και υπονόμευσης της ιστορικής ταξικής μνήμης.

Τα πρόσφατα περιστατικά βίας υπενθυμίζουν ότι η φασιστική δράση δεν περιορίζεται σε σύμβολα, συνθήματα και διαδικτυακή προπαγάνδα. Μπορεί να μετατραπεί σε απειλές, οργανωμένο εκφοβισμό και σωματικές επιθέσεις. Γι’ αυτό και η αντιμετώπισή της δεν μπορεί να εξαντλείται σε μια ανακοίνωση μετά από κάθε περιστατικό.

Γιατί πρέπει να στηριχτεί

Η υπεράσπιση ενός δημοκρατικού σχολείου που θα αποτελεί χώρο συγκρότησης ελεύθερα κριτικά σκεπτόμενων ανθρώπων και όχι πειθήνιων ηλιθίων που θα αποδέχονται άκριτα κάθε μορφή εξουσίας, είτε αυτή του εργοδότη, είτε ενός ναζί λοχία που σπέρνει το μίσος και οργανώνει την βία. Προφανώς κάτι τέτοιο δεν μπορεί να αποτελεί αποκλειστική ευθύνη μεμονωμένων εκπαιδευτικών που συχνά βρίσκονται μόνοι απέναντι σε πιέσεις και απειλές. Ούτε μπορούν οι γονείς να μένουν χωρίς ενημέρωση και χωρίς δυνατότητα συλλογικής παρέμβασης όταν τα παιδιά τους γίνονται στόχος ρατσιστικών επιθέσεων.

Χρειάζεται ένα δίκτυο που θα συνδέει τις εμπειρίες διαφορετικών σχολείων, θα βοηθά να αναγνωρίζονται κοινά μοτίβα φασιστικής δράσης, θα αναδεικνύει δημόσια τα περιστατικά και θα διεκδικεί ουσιαστική προστασία για τους μαθητές και τους εκπαιδευτικούς που στοχοποιούνται. Χρειάζεται, επίσης, να αντιπαρατίθεται πολιτικά και ιδεολογικά στις αντιλήψεις που παρουσιάζουν τον ρατσισμό ως «άποψη», τον εθνικισμό ως πατριωτισμό και τη φασιστική βία ως φυσιολογική αντίδραση απέναντι στο διαφορετικό. Που θα συμβάλει στο ξεδόντιασμα της φασιστικής ιδεολογίας με οργανωμένες εκδηλώσεις που θα προωθούν την συλλογική ιστορική ταξική μνήμη, και την ενεργή παρουσία στους κοινωνικούς και αντιφασιστικούς αγώνες

Η στήριξη του ΑΔΠ σημαίνει συμμετοχή, ενημέρωση, καταγραφή περιστατικών, δημόσιες παρεμβάσεις και συντονισμό με συλλόγους εκπαιδευτικών, ενώσεις γονέων, μαθητικές κοινότητες και κάθε δημοκρατική συλλογικότητα που θέλει να συμβάλει σε αυτή την προσπάθεια.

Σημαίνει, πάνω απ’ όλα, να μη μένει κανείς μόνος απέναντι στον φασισμό.

Η μεγάλη πλειονότητα της κοινωνίας δεν ασπάζεται τις φασιστικές ιδέες. Αυτό, όμως, δεν αρκεί από μόνο του. Όταν οι δημοκρατικοί άνθρωποι, το εργατικό κίνημα, η αριστερά και η αναρχία, παραμένουν θεατές, η οργανωμένη ακροδεξιά βρίσκει χώρο να εμφανίζεται ισχυρότερη απ’ όσο πραγματικά είναι. Η απάντηση βρίσκεται στη συλλογική δράση, στην αλληλεγγύη και στην έμπρακτη υπεράσπιση των δημοκρατικών δικαιωμάτων.

Το Αντιφασιστικό Δίκτυο Παιδείας είναι μια προσπάθεια που αξίζει να δυναμώσει. Για ένα σχολείο που δεν θα φοβάται να υπερασπίζεται την ιστορική αλήθεια, την ισότητα και την ελευθερία. Για μία κοινωνία όπου η διαφορετικότητα δεν θα γίνεται αφορμή στοχοποίησης και όπου ο φασισμός δεν θα βρίσκει χώρο να οργανώνεται και να τρομοκρατεί.

Στηρίζουμε το Αντιφασιστικό Δίκτυο Παιδείας. Καταγράφουμε, παρεμβαίνουμε, συντονιζόμαστε, αγωνιζόμαστε και δίνουμε το παρόν στο δρόμο. Δεν αφήνουμε κανένα σχολείο, κανέναν μαθητή και κανέναν εκπαιδευτικό μόνο απέναντι στον φασισμό.