Υπενθυμίζεται ότι ο υπουργός Προστασίας του Πολίτη Μιχάλης Χρυσοχοΐδης την περασμένη βδομάδα πρότεινε νομοθετική ρύθμιση με τίτλο «Απαγόρευση συστηματικής παροχής κλινών ή θέσεων ύπνου σε ακίνητα με χρήση κατοικίας και αντιμετώπιση της παράνομης υπεκμίσθωσης» στοχεύοντας στα «υπνωτήρια μεταναστών», όπως τα αποκάλεσε, δηλαδή σε διαμερίσματα στα οποία διανυκτερεύουν ταυτόχρονα πολλοί άνθρωποι προσφυγικής καταγωγής.

Ο υπουργός, μάλιστα, χαρακτήρισε «βαθιά ανθρωπιστική» την προτεινόμενη διάταξη με το επιχείρημα ότι στόχο αποτελεί ο εκμισθωτής ο οποίος κερδοφορεί σε βάρος ευάλωτων ατόμων, ενώ σύμφωνα με τον ίδιο, με τον τρόπο αυτό προστατεύονται οι υπόλοιποι ένοικοι της πολυκατοικίας.

Το Φόρουμ δεν αμφισβητεί τις συνθήκες εκμετάλλευσης, αλλά επισημαίνει ότι πολλοί από τους ανθρώπους που διαμένουν σε αυτά τα διαμερίσματα είναι αναγνωρισμένοι πρόσφυγες, οικογένειες με παιδιά και ευάλωτα άτομα και προειδοποιεί ότι, χωρίς βιώσιμες εναλλακτικές στέγασης, οι επιχειρήσεις εκκένωσης κινδυνεύουν απλώς να μεταφέρουν το πρόβλημα στον δρόμο.

Αναλυτικά η ανακοίνωση του Ελληνικού Φόρουμ Προσφύγων:

«Το Ελληνικό Φόρουμ Προσφύγων παρακολουθεί με ιδιαίτερη προσοχή τις πρόσφατες δηλώσεις του Υπουργού Προστασίας του Πολίτη, κ. Μιχάλη Χρυσοχοΐδη, σχετικά με διαμερίσματα στο κέντρο της Αθήνας που χρησιμοποιούνται ως άτυπα «υπνωτήρια», όπου δεκάδες άνθρωποι αναγκάζονται να πληρώνουν για ένα στρώμα, ένα κρεβάτι ή ακόμη και χώρο στο πάτωμα. Το φαινόμενο δεν είναι καινούργιο, όμως το τελευταίο διάστημα οξύνεται ανησυχητικά. Αναγνωρισμένοι πρόσφυγες καλούνται να εγκαταλείψουν τις δομές υποδοχής χωρίς επαρκή μεταβατική στήριξη και χωρίς εξασφαλισμένη πρόσβαση σε στέγη.

Ταυτόχρονα, η αυστηρότερη ευρωπαϊκή αντιμετώπιση των δευτερογενών μετακινήσεων και η αύξηση των επιστροφών αναγνωρισμένων προσφύγων από άλλα ευρωπαϊκά κράτη προς την Ελλάδα περιορίζουν ακόμη περισσότερο τις διεξόδους τους. Χωρίς ουσιαστικό σχέδιο ένταξης και στέγασης, το πρόβλημα της αστεγίας και της εκμετάλλευσης κινδυνεύει να ενταθεί ακόμη περισσότερο.

Ας είμαστε ξεκάθαροι: τέτοιες συνθήκες διαβίωσης είναι απαράδεκτες. Κανένας άνθρωπος δεν πρέπει να αναγκάζεται να ζει μαζί με δεκάδες άλλους σε συνθήκες υπερπληθυσμού, επισφάλειας και εκμετάλλευσης. Οι άνθρωποι και τα δίκτυα που κερδοσκοπούν πάνω στην ανάγκη ευάλωτων ανθρώπων πρέπει να ελέγχονται και να λογοδοτούν.

Μας προβληματίζει, ωστόσο, ιδιαίτερα η αρχική δημόσια διατύπωση περί αστυνομικών επιχειρήσεων για να «πεταχτούν έξω» οι άνθρωποι από αυτά τα διαμερίσματα, καθώς και η σύνδεση της συζήτησης με γενικευμένες αναφορές στην εγκληματικότητα. Ο ίδιος ο Υπουργός διευκρίνισε στη συνέχεια, ότι η παρέμβαση του, αφορά τους ιδιοκτήτες και τους μεσάζοντες που εκμεταλλεύονται τους ανθρώπους και όχι εκείνους που αναγκάζονται να ζουν σε αυτές τις συνθήκες.

Αυτή η διευκρίνιση είναι σημαντική. Αλλά δημιουργεί το επόμενο, αναπόφευκτο ερώτημα: Όταν αδειάσουν αυτά τα διαμερίσματα, πού ακριβώς θα πάνε οι άνθρωποι;

Στην σημερινή του αναφορά, ο Υπουργός αναγνώρισε δημόσια ότι αρκετοί από αυτούς δεν έχουν στέγη και ανέφερε ως πιθανές λύσεις την κοινωνική στέγαση, τα δημοτικά υπνωτήρια, τις ΜΚΟ, την Περιφέρεια και την Τοπική Αυτοδιοίκηση.

Για το Ελληνικό Φόρουμ Προσφύγων, όμως, αυτό δεν μπορεί να παραμείνει μια γενική αναφορά. Πριν από οποιαδήποτε εκκένωση, είτε από κέντρα υποδοχής και ταυτοποίησης είτε από επισφαλή διαμερίσματα, πρέπει να υπάρχει συγκεκριμένο, συντονισμένο και μακροπρόθεσμο σχέδιο για το τι ακολουθεί.

Η καθημερινή εμπειρία του ΕΦΠ και των κοινοτήτων δείχνει ότι σχεδόν ΟΛΟΙ που καταλήγουν σε τέτοιες επισφαλείς μορφές στέγασης είναι αναγνωρισμένοι πρόσφυγες, μεταξύ αυτών οικογένειες με παιδιά και άλλα ευάλωτα άτομα, καθώς και άνθρωποι που έχουν επιστρέψει στην Ελλάδα από άλλα ευρωπαϊκά κράτη και αντιμετωπίζουν σοβαρά διοικητικά και πρακτικά εμπόδια στην πρόσβαση σε στέγαση και βασικές υπηρεσίες.

Για έναν αναγνωρισμένο πρόσφυγα με νόμιμη άδεια διαμονής και διεθνή προστασία, η απάντηση δεν μπορεί να είναι ούτε η κράτηση, ούτε η επιστροφή, ούτε ο δρόμος. Το ουσιαστικό ερώτημα είναι: Τι προβλέπεται για μια οικογένεια με παιδιά που απομακρύνεται από ένα τέτοιο διαμέρισμα; Το πρόβλημα δεν αρχίζει μέσα σε αυτά τα διαμερίσματα. Τα διαμερίσματα είναι πάντα το τελευταίο στάδιο μιας πολύ μεγαλύτερης αλυσίδας προβλημάτων.

Άνθρωποι αναγνωρίζονται ως δικαιούχοι διεθνούς προστασίας και καλούνται να εγκαταλείψουν τις δομές υποδοχής χωρίς να έχει προηγηθεί μια επαρκής μετάβαση προς ανεξάρτητη στέγαση, εργασία και πραγματική ένταξη. Όταν δεν υπάρχουν προσβάσιμες και βιώσιμες εναλλακτικές, η αστεγία και η στεγαστική επισφάλεια δημιουργούν ακριβώς το έδαφος πάνω στο οποίο αναπτύσσεται η εκμετάλλευση.

Αν αντιμετωπίσουμε μόνο τα διαμερίσματα και όχι τις συνθήκες που οδηγούν τον άνθρωπο σε αυτό, το πρόβλημα δεν λύνεται. Απλώς μεταφέρεται στον δρόμο, σε μια πλατεία ή σε ένα άλλο διαμέρισμα εκμετάλλευσης.

Την τελευταία εβδομάδα, το Ελληνικό Φόρουμ Προσφύγων συμμετείχε σε τρεις σημαντικές συζητήσεις, δύο στο πλαίσιο της Ύπατης Αρμοστείας του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες (UNHCR) και μία της Κάριτας Ελλάς/HELIOS+, με τη συμμετοχή προσφυγικών και μεταναστευτικών κοινοτήτων, οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών και εκπροσώπων της Τοπικής Αυτοδιοίκησης. Κοινό σημείο ήταν η ανάγκη για ουσιαστική μετάβαση από την υποδοχή στην ανεξάρτητη διαβίωση, πρόσβαση σε αξιοπρεπή στέγη και στενότερη συνεργασία μεταξύ κράτους, Τοπικής Αυτοδιοίκησης, κοινωνίας των πολιτών και των ίδιων των κοινοτήτων.

Χαιρετίζουμε την ενεργότερη παρουσία του Δήμου Αθηναίων και των υπηρεσιών του στην προσπάθεια αντιμετώπισης αυτών των ζητημάτων. Όμως η Αθήνα, οι Δήμοι και οι οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών δεν μπορούν να υποκαταστήσουν μια εθνική πολιτική ένταξης και στέγασης.

Χρειάζεται συντονισμένη ευθύνη της κεντρικής κυβέρνησης, και ιδιαίτερα του Υπουργείου Μετανάστευσης και Ασύλου, την Τοπική Αυτοδιοίκηση, τις οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών και, κυρίως, τις ίδιες τις προσφυγικές και μεταναστευτικές κοινότητες.

Εμείς οι ίδιοι, οι προσφυγικές και μεταναστευτικές κοινότητες δεν θέλουμε αυτά τα διαμερίσματα εκμετάλλευσης. Θέλουμε να σταματήσουν. Αλλά για να σταματήσουν πραγματικά, πρέπει να αντιμετωπίσουμε όχι μόνο το αποτέλεσμα, αλλά και τις αιτίες που τα δημιουργούν. Πριν λοιπόν αδειάσουν τα διαμερίσματα, χρειαζόμαστε μια καθαρή απάντηση:

Πού θα πάνε οι άνθρωποι την επόμενη ημέρα.

Το επόμενο διάστημα, το Ελληνικό Φόρουμ Προσφύγων θα παρουσιάσει αναλυτικότερη θέση και συγκεκριμένες προτάσεις σχετικά με τη στέγαση, τη μετάβαση από την υποδοχή στην ένταξη, την αποκέντρωση των υπηρεσιών και τον ρόλο της Τοπικής Αυτοδιοίκησης και των ίδιων των κοινοτήτων.