Σχεδόν 90 εκατομμύρια πρόσφυγες και άλλοι βίαια εκτοπισμένοι άνθρωποι, που αντιστοιχούν περίπου στα τρία τέταρτα του παγκόσμιου συνόλου, ζουν σε χώρες που βρίσκονται αντιμέτωπες με σοβαρούς κλιματικούς κινδύνους, όπως ξηρασίες, πλημμύρες και ακραίες θερμοκρασίες. Την ίδια στιγμή, η κλιματική κρίση περιορίζει τις δυνατότητές τους να ξαναχτίσουν τη ζωή τους ή να επιστρέψουν με ασφάλεια στις περιοχές καταγωγής τους, προειδοποιεί η Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες (UNHCR).
Σύμφωνα με έκθεση που δημοσιεύθηκε την Παρασκευή 6 Νοεμβρίου, ενόψει της διάσκεψης του ΟΗΕ για την κλιματική αλλαγή COP31, η οποία θα πραγματοποιηθεί στην Τουρκία, οι άνθρωποι που έχουν αναγκαστεί να εγκαταλείψουν τα σπίτια τους εξαιτίας πολέμων, βίας και διώξεων έρχονται αντιμέτωποι και με τις συνέπειες μιας κλιματικής κρίσης στην οποία έχουν συμβάλει ελάχιστα.
«Οι πρόσφυγες αντιμετωπίζουν μια διπλή αδικία. Έχουν αναγκαστεί να εγκαταλείψουν συγκρούσεις που δεν προκάλεσαν οι ίδιοι και τώρα βρίσκονται στην πρώτη γραμμή μιας κλιματικής κρίσης στην οποία συνέβαλαν λιγότερο», δήλωσε ο Anton Leis Garcia, Αναπληρωτής Ύπατος Αρμοστής Επιχειρήσεων της Ύπατης Αρμοστείας του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες.
Η έκθεση επισημαίνει ότι οι εκτοπισμένοι καταλήγουν συχνά σε περιοχές που πλήττονται ήδη από σοβαρές ξηρασίες, πλημμύρες και καύσωνες. Οι συνθήκες αυτές επιβαρύνουν περαιτέρω την καθημερινότητά τους, ενώ δυσκολεύουν τόσο την αναζήτηση μόνιμων λύσεων όσο και την επιστροφή τους στις κοινότητες καταγωγής τους.
Ενδεικτικό είναι ότι περισσότεροι από τα δύο τρίτα των προσφύγων που επέστρεψαν στις χώρες τους κατά το πρώτο εξάμηνο του 2026 επέστρεψαν σε κράτη ιδιαίτερα εκτεθειμένα στους κλιματικούς κινδύνους.
Η Συρία και οι νέοι εκτοπισμοί λόγω ακραίων καιρικών φαινομένων
Χαρακτηριστική περίπτωση αποτελεί η Συρία, όπου σχεδόν τέσσερα εκατομμύρια εκτοπισμένοι έχουν επιστρέψει πρόσφατα. Ωστόσο, η προσπάθεια ανάκαμψης της χώρας βρίσκεται αντιμέτωπη με τη μείωση των αποθεμάτων υπόγειων υδάτων και τα ολοένα συχνότερα ακραία καιρικά φαινόμενα.
Τον περασμένο Μάιο, οι πλημμύρες στον ποταμό Ευφράτη προκάλεσαν ζημιές σε κατοικίες και οδήγησαν σε νέους εκτοπισμούς, αναγκάζοντας χιλιάδες ανθρώπους να εγκαταλείψουν ξανά τα σπίτια τους.
Την ίδια ώρα, οι υψηλές θερμοκρασίες αποτελούν έναν ολοένα μεγαλύτερο κίνδυνο για τους προσφυγικούς πληθυσμούς. Οι εκτιμήσεις που επικαλείται η UNHCR δείχνουν ότι έως το 2050 ένας στους τρεις προσφυγικούς οικισμούς στην υποσαχάρια Αφρική ενδέχεται να βιώνει τουλάχιστον 100 ημέρες ακραίας ζέστης κάθε χρόνο.
Παράλληλα, οι καταστροφές από ακραία καιρικά φαινόμενα προκαλούν νέες μετακινήσεις πληθυσμών. Κατά την τελευταία δεκαετία, περισσότερα από 255 εκατομμύρια περιστατικά εσωτερικού εκτοπισμού παγκοσμίως συνδέθηκαν με τέτοιες καταστροφές, αριθμός που αντιστοιχεί σε περίπου 70.000 εκτοπισμούς ημερησίως, σύμφωνα με την Ύπατη Αρμοστεία.
Έως τρία εκατομμύρια άνθρωποι κινδυνεύουν με εκτοπισμό στην Ανατολική Αφρική
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλούν οι προβλέψεις για την Ανατολική Αφρική, όπου ένα ιδιαίτερα ισχυρό επεισόδιο Ελ Νίνιο αναμένεται να ενισχύσει τα ακραία καιρικά φαινόμενα. Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις, οι σοβαρές πλημμύρες θα μπορούσαν να οδηγήσουν στον εκτοπισμό έως και τριών εκατομμυρίων ανθρώπων μέχρι το τέλος του 2026, στη Σομαλία, την Κένυα, το Νότιο Σουδάν και την Ουγκάντα.
«Για εκατομμύρια ανθρώπους, η κλιματική αλλαγή δεν αποτελεί μακρινή απειλή. Καταστρέφει τα καταφύγιά τους, υπονομεύει τα μέσα διαβίωσής τους και θέτει σε κίνδυνο τις ελπίδες τους να ξαναχτίσουν τη ζωή τους», δήλωσε ο Άντον Λέις Γκαρσία.
Μόνο το 10% της χρηματοδότησης για το κλίμα φτάνει σε χώρες που πλήττονται από συγκρούσεις
Ένα ακόμη ζήτημα που αναδεικνύει η έκθεση είναι η άνιση κατανομή της διεθνούς χρηματοδότησης για την αντιμετώπιση της κλιματικής κρίσης. Σύμφωνα με την UNHCR, μόλις το 10% της παγκόσμιας χρηματοδότησης για το κλίμα καταλήγει σε εύθραυστα κράτη και χώρες που πλήττονται από συγκρούσεις, παρότι φιλοξενούν μεγάλους πληθυσμούς προσφύγων και άλλων εκτοπισμένων ανθρώπων που είναι ιδιαίτερα ευάλωτοι στις κλιματικές επιπτώσεις.
Μπροστά σε αυτή την κατάσταση, η Ύπατη Αρμοστεία θα ζητήσει από τις κυβερνήσεις και τους διεθνείς χρηματοδοτικούς φορείς να συμπεριλάβουν τους πρόσφυγες και τους υπόλοιπους εκτοπισμένους πληθυσμούς στα εθνικά σχέδια προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή, καθώς και στους αντίστοιχους μηχανισμούς χρηματοδότησης.
«Δεν μπορούμε να επιτρέψουμε σε ανθρώπους που έχουν ήδη χάσει τόσα πολλά να μείνουν πίσω στην παγκόσμια δράση για το κλίμα», προειδοποίησε ο εκπρόσωπος της Ύπατης Αρμοστείας.
Η COP31 θα πραγματοποιηθεί από τις 9 έως τις 20 Νοεμβρίου 2026 στην Αττάλεια της Τουρκίας, με τη συμμετοχή εκπροσώπων από περισσότερες από 190 χώρες.