Όπως επισημαίνουν οι οργανώσεις, η αναγκαστική μεταφορά ανθρώπων σε χώρες με τις οποίες δεν έχουν κανέναν ουσιαστικό δεσμό ενέχει σοβαρούς κινδύνους για τα θεμελιώδη δικαιώματά τους και υπονομεύει τις εγγυήσεις προστασίας τους.
Υπενθυμίζεται πως ανησυχίες για τη δημιουργία τέτοιων κέντρων έχουν ήδη τεθεί κατά το παρελθόν από αρμόδια όργανα της ΕΕ, συμπεριλαμβανομένου του Οργανισμού Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης (FRA) και του Συμβουλίου της Ευρώπης.
Οι οργανώσεις καλούν τα κράτη μέλη της ΕΕ να εγκαταλείψουν τα σχέδια ανάθεσης της ευθύνης προστασίας των προσφύγων εκτός ΕΕ και να εργαστούν προς το σκοπό της χάραξης βιώσιμων μεταναστευτικών πολιτικών, που να σέβονται την ανθρώπινη αξιοπρέπεια και τις διεθνείς υποχρεώσεις τους.
«Ο προσφάτως εγκριθείς Κανονισμός για τις Επιστροφές επιτρέπει συμφωνίες μόνο με χώρες που σέβονται τα διεθνή πρότυπα ανθρωπίνων δικαιωμάτων και την αρχή της μη επαναπροώθησης. Η Ρουάντα αποτυγχάνει σε αυτό το κριτήριο. Η ίδια η υπηρεσία ασύλου της Αυστρίας, στις πληροφορίες της για τη χώρα, αναφέρει βασανιστήρια κατά την κράτηση, αυθαίρετες συλλήψεις και ατιμωρησία εντός των υπηρεσιών ασφαλείας. Το 2023, το Ανώτατο Δικαστήριο του Ηνωμένου Βασιλείου διαπίστωσε πραγματικό κίνδυνο επαναπροώθησης, σημειώνοντας ότι οι άνθρωποι που στάλθηκαν στη Ρουάντα βάσει της προηγούμενης ισραηλινής συμφωνίας μεταφέρονταν τακτικά και κρυφά στην Ουγκάντα. Στη Ρουάντα, τα δικαστήρια δεν είναι ανεξάρτητα από την κυβέρνηση, οι δυνάμεις ασφαλείας συνέλαβαν και κράτησαν άτομα αυθαίρετα και χωρίς δίκαιη διαδικασία, οι καταγγελίες για κακομεταχείριση αγνοούνται συστηματικά και η χώρα δεν έχει αποδείξει την ικανότητά της να διασφαλίζει δίκαιες διαδικασίες και επαρκή προστασία για άτομα που μεταφέρονται αναγκαστικά από άλλη χώρα» αναφέρει μεταξύ άλλων το κοινό κείμενο.
«Πάνω απ’ όλα, παραμένει ασαφές πώς θα μπορούσε να λειτουργήσει η εποπτεία. Ο Κανονισμός για τις Επιστροφές απαιτεί έναν ανεξάρτητο μηχανισμό παρακολούθησης της ίδιας της συμφωνίας ή διευθέτησης μόνο όπου προβλέπονται περαιτέρω απομακρύνσεις, αλλά αυτό δεν αρκεί. Η παρακολούθηση είναι αποτελεσματική μόνο εάν οι παραβιάσεις μπορούν να σταματήσουν, και ο Κανονισμός δεν διευκρινίζει τι συμβαίνει όταν οι παραβιάσεις εμπίπτουν εκτός του πεδίου εφαρμογής της συμφωνίας ή διευθέτησης. Ακόμη και εντός της ΕΕ, οι μηχανισμοί παρακολούθησης απέτυχαν να σταματήσουν τη βία στα σύνορα. Εκεί όπου η ΕΕ δεν έχει ούτε δικαιοδοσία ούτε εκτελεστικές εξουσίες, ένας μηχανισμός παρακολούθησης στα χαρτιά δεν αλλάζει τίποτα.
Βασιζόμενη σε τρίτες χώρες για να αναλάβουν τις υποχρεώσεις της ως προς την προστασία, η ΕΕ καθιστά τον εαυτό της εξαρτημένο από κράτη εκτός ΕΕ, επιτρέποντας σε τρίτες χώρες να εργαλειοποιούν τη μετανάστευση σύμφωνα με τη δική τους πολιτική ατζέντα. Ταυτόχρονα, τέτοιες συμφωνίες, που αποτελούν αντικείμενο διαπραγμάτευσης εν μέσω βαθιών ασυμμετριών ισχύος, μετακυλίουν την ευθύνη σε χώρες που ήδη φιλοξενούν περισσότερους πρόσφυγες με πολύ λιγότερους πόρους. Περιορίζουν την αφρικανική αυτοδιάθεση και διαβρώνουν την υπόσχεση μιας ισότιμης εταιρικής σχέσης ΕΕ–Αφρικής. Θέτοντας τη δική της ατζέντα επιστροφών πάνω από τις προτεραιότητες που έθεσαν πρόσφατα οι αφρικανικές χώρες, η ΕΕ υπονομεύει την αξιοπιστία της ως έμπιστου εταίρου».