του Παναγιώτη Παπαδομανωλάκη
Ο ιστορικός μύθος λέει ότι οι τρεις ηγέτες των νικητριών δυνάμεων του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, ο Τσόρτσιλ, ο Ρούσβελτ και ο Στάλιν, συναντήθηκαν τον Φεβρουάριο του 1945, στην πόλη Γιάλτα για να «μοιράσουν» τον μεταπολεμικό κόσμο σε σφαίρες επιρροής. Στην πραγματικότητα, στη Γιάλτα οι τρεις ηγεσίες συζήτησαν τον συντονισμό τους για τη συντριβή της ναζιστικής Γερμανίας και τη χάραξη της μεταπολεμικής ευρωπαϊκής ασφάλειας. Στη σύνοδο αποφασίστηκε η άνευ όρων παράδοση και η διαίρεση της Γερμανίας σε ζώνες κατοχής, καθώς και η μεταπολέμική αποναζιστικοποίησή της, η ιδρυση του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών (ΟΗΕ) και το ζήτημα της Πολωνίας.
Ωστόσο, η παραφιλολογία περί «μοιράσματος του κόσμου» επανέρχεται όλο και συχνότερα, μετά τη συνάντηση μεταξύ του Πούτιν και του Τραμπ πέρυσι στην Αλάσκα, απουσία των Ευρωπαίων ηγετών. Σύμφωνα με το Axios, η προβλεπόμενη συνάντηση των Σι, Πούτιν και Τραμπ, στο περιθώριο της τρέχουσας συνόδου του APEC, στην πόλη Σεντζέν της Κίνας, έχει πυροδοτήσει ξανά τις ανησυχίες στην Ευρώπη, με Ευρωπαίους αξιωματούχους και αναλυτές να την παρομοιάζουν με τη Διάσκεψη της Γιάλτας του 1945.
Ο πρώτος που ανησυχεί για αυτό είναι ο Βολοντίμιρ Ζελένσκι, ο οποίος – στο βαθμό που έχει βαρύτητα πια η γνώμη του επί των τελικών διευθετήσεων – απέρριψε την ιδέα μιας «δεύτερης Γιάλτας», λέγοντας πως αν τα γεγονότα εξελιχθούν με τον τρόπο που υπονοούν οι Ρώσοι αξιωματούχοι, αυτό θα αποτελούσε μια δεύτερη σημαντική διπλωματική νίκη για τη Ρωσία, μετά από τη Σύνοδο της Αλάσκας. Ο καγκελάριος της Γερμανίας, Φρίντριχ Μερτς, εξέφρασε επίσης ανησυχίες για το ενδεχόμενο μιας «νέας Γιάλτας», υποστηρίζοντας ότι καμία απόφαση για την Ουκρανία και την ευρωπαϊκή ασφάλεια δεν μπορεί να ληφθεί ερήμην της Ευρώπης.
Δεν μπορούμε να μην σχολιάσουμε, πως οι συνεχιζόμενες αναφορές σε «νέα Γιάλτα» είναι μια ακόμα ατυχής επιλογή των Ευρωπαίων ηγετών, που με αυτό το τρόπο παραδέχονται ότι βρίσκονται στην πλευρά των χαμένων του πολέμου στην Ουκρανία, παραλληλίζοντας μάλιστα τους εαυτούς τους με τους ηττημένους του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου. Το πρόβλημα σε αυτό -εκτός από τον άβολο ιστορικό παραλληλισμό – είναι πως δεν υπάρχει ιστορικό προηγούμενο, όπου ο ηττημένος επιβάλει τους όρους στο νικητή. Ακόμα και αν ο ηττημένος καθίσει τελικά στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων, αυτό γίνεται αφού προηγηθεί η κατάρρευση του προηγούμενου καθεστώτος, όπως συνέβη με τη συμμετοχή της Γαλλίας στο Συνέδριο της Βιέννης μετά από την ήττα του Ναπολέοντα.
Ο δε Τραμπ ελπίζει να παίζει τον ρόλο του βασιλιά Λουδοβίκου ΙΗ΄, ο οποίος παλινόρθωσε τη δυναστεία των Βουρβόνων. Αυτό ίσως μπορούσε να συμβεί αν ήταν έτοιμος να προχωρήσει σε γενναίες υποχωρήσεις, για τις οποίες εκλέχτηκε, και κυρίως να συμφωνήσει σε μια νέα αρχιτεκτονική ασφαλείας της Ευρώπης, που θα περιλαμβάνει εγγυήσεις ασφαλείας της Ρωσίας, αναφορικά με την παρουσία του ΝΑΤΟ στην Ευρώπη. Ωστόσο, η δική του ήττα στο Ιράν, και ως αποτέλεσμα η ήττα του στις ενδιάμεσες εκλογές των ΗΠΑ, δεν τον βοηθάει ιδιαίτερα. Ακόμα και αν υποθέσουμε πως είχε την ελικρινή διάθεση να συμμετέχει στην οικοδόμηση ενός ειρηνικού μέλλοντος, κάτι που διαψεύδεται από τον πόλεμο κατά του Ιράν, την επίθεση κατά της Βενεζουέλας, τις απειλές κατά της Κούβα και τους δασμούς στην Κίνα, κανείς δεν εμπιστεύεται έναν ασταθή -τόσο ως προς πολιτικές του θέσεις, όσο και ως προς το πολιτικό του μέλλον- πρόεδρο, να συνδιαμορφώσει τον κόσμο.
Η ρωσική πλευρά επίσης έχει απορρίψει τα σενάρια για «νέα Γιάλτα», με τον εκπρόσωπο του Κρεμλίνου Ντμίτρι Πεσκόφ, να σημειώνει: «Όλες οι συγκρίσεις με τη Γιάλτα είναι ασκήσεις πολιτικής επιστήμης, που δεν έχουν καμιά σχέση με την πραγματικότητα». «Όταν λέγεται πως κάποιοι συναντώνται για να αποφασίσουν το πεπρωμένο του κόσμου, σίγουρα αυτό δεν αφορά τη Ρωσία, και σίγουρα δεν αφορά την Κίνα. Δεν θέλουμε κανένας να αποφασίσει για την τύχη μας στον τόπο μας, και δεν θα καταπατούσαμε ποτέ το δικαίωμα άλλων να αποφασίζουν για τη δική τους», πρόσθεσε.
Από τα λόγια του Πεσκόφ φαίνεται και το σημαντικότερο αδύνατο σημείο των ΗΠΑ σε αυτή τη συνάντηση. Ο Τραμπ δεν είναι μόνο ο εκπρόσωπος μιας πληγωμένης αυτοκρατορίας, που μετά από δεκαετίες συνομιλεί επί ίσοις όροις με τους αντιπάλους της. Ακόμα χειρότερα, όσο οι ΗΠΑ προωθούσαν τον έναν πόλεμο μετά τον άλλο, οι αντίπαλοί τους οικοδόμησαν μια υψηλού επιπέδου αμοιβαία κατανόηση, που εξελίχθηκε σε στρατηγική σχέση. Οι ελπίδες του να διεμβολίσει τις σινορωσικές σχέσεις έχουν αποτύχει, ενώ σε αυτό το σχήμα στρατηγικών σχέσεων βρίσκονται και άλλοι αντίπαλοι των ΗΠΑ, όπως το Ιράν και η ΛΔ Κορέας.
Στα συστημικά μέσα ενημέρωσης του Πεκίνου, μπορούμε να διαβάσουμε πως βλέπει την επικείμενη συνάντηση η ισχυρή πλευρά, η οποια βάζει την ατζέντα, δηλαδή η Κίνα. Εκεί γίνεται λόγος για την «ολοκληρωμένη στρατηγική εταιρική σχέση Κίνας-Ρωσίας», που υποστηρίζεται από τακτικες ανταλλαγές υψηλού επιπέδου και επέκταση της συνεργασίας σε τομείς όπως το εμπόριο, η ενέργεια, η βιομηχανία και η τεχνολογία. Ο Σι και ο Πούτιν συναντήθηκαν στην Κίνα τον Μάιο και ξανά τον Αύγουστο στο περιθώριο της συνόδου κορυφής του Οργανισμού Συνεργασίας της Σαγκάης, επιβεβαιώνοντας τη δέσμευσή τους για εμβάθυνση της διμερούς συνεργασίας, η οποία βρίσκεται στο ανώτερο επίπεδο ιστορικά.
Για τις σχέσεις Κίνας-ΗΠΑ, τα κινεζικά ΜΜΕ αναφέρουν στα θετικά πως ο Σι και ο Τραμπ συναντήθηκαν δύο φορές φέτος, τον Μάιο στο Πεκίνο και τον Σεπτέμβριο στην Ουάσινγκτον, ενώ συμφώνησαν να επιδιώξουν μια εποικοδομητική σχέση στρατηγικής σταθερότητας. Ωστόσο, ο τεχνολογικός ανταγωνισμός, που παίρνει την μορφή του «νέου Ψυχρού Πολέμου» της Ουάσινγκτον κατά του Πεκίνου, που επιβεβαιώνεται και από τα πρόσφατα γεγονότα γύρω από την απομάκρυνση του διευθύνοντος συμβούλου της Nvidia, Τζένσεν Χουάνγκ, ο πόλεμος δασμών και η γενικότερη «στροφή στην Ανατολή» των «γερακιών» του στρατιωτικοβιομηχανικού συμπλέγματος, συνεχίζουν να «δοκιμάζουν» τη σχέση.
Επίσης, η σχέση μεταξύ Ρωσίας και ΗΠΑ καθορίζεται κατά κύριο λόγο από τον πόλεμο στην Ουκρανία και την παρουσία του ΝΑΤΟ στην Ευρώπη. Παρότι, όπως αναφέρουν οι Κινέζοι αναλυτές, ο Τραμπ αποκατέστησε τις απευθείας επαφές και τις διαπραγματεύσεις, όπως οι πρόσφατες συναντήσεις των απεσταλμένων των ΗΠΑ και της Ρωσίας στο Άμπου Ντάμπι, κάτι που αναζωογόνησε τις ελπίδες διπλωματική λύση, εντούτοις δεν υπάρχει μέχρι στιγμής κάποιο αποτέλεσμα ή κατι που να δείχνει πως επίκειται άμεσα τερματισμός του πολέμου.
Όσον αφορά τις περιφερειακές συγκρούσεις, όπως ο πόλεμος στη Δ. Ασία, η οποιαδήποτε πρόοδος απαιτεί τη συμμετοχή των άμεσα εμπλεκόμενων μερών, αλλά εκφράζεται η ελπίδα πως η συνάντηση θα μπορούσε να συμβάλει στη δημιουργία ενός πλαισίου για την αντιμετώπιση τέτοιων ζητημάτων σε μελλοντικές συζητήσεις.
Υπό το πρίσμα της κινεζικής διπλωματίας, η συνάντηση αφορά την αμοιβαία υποχρέωση των τριών μεγάλων χωρών να συνεργάζονται για την μακροπρόθεσμη επίλυση των κοινών προκλήσεων της ανθρωπότητας, και όχι τόσο τη δυνατότητα για να υπάρξουν άμεσες συμφωνίες, πόσο μάλλον ένα «μοίρασμα του κόσμου» ή μια «νέα Γιάλτα». Οι μόνοι που μπορεί να ανησυχούν για αυτό, είναι όσοι έχουν συμφέρον από την κατάρρευση των διεθνών σχέσεων και τον πόλεμο.