8 χρόνια μετά τη δολοφονία της Πολιτκόφσκαγια – για πρώτη φόρα στην Ελλάδα – παρουσιάζεται το σπουδαίο θεατρικό έργο με τίτλο Ανεπίδεκτη Διόρθωσης του ιταλού θεατρικού συγγραφέα της νεώτερης γενιάς, Στέφανο Μασίνι, σε σκηνοθεσία του Μιχάλη Κοιλάκου: ένα θεατρικό παζλ, με αφορμή τα γραπτά, τις συνεντεύξεις της, την ίδια της τη ζωή, αλλά και την πορεία της προς τον προδιαγεγραμμένο θάνατό της. Μια παράσταση αποκαλυπτική, φτιαγμένη με αγάπη για την Άννα και το θέατρο.
Η Τάνια Παλαιολόγου, ηθοποιός και πρωταγωνίστρια της παράστασης, μας μιλά για την Πολιτκόφσκαγια και την «Ανεπίδεκτη Διόρθωσης».
Φωτογραφία από την παράσταση – Της Λένας Λιακοσταύρου
Μίλησέ μας για τη «γνωριμία» σου με την Άννα και την προσωπική σου επαφή με το έργο και τη ζωή της. Τι είναι αυτό που σε γοήτευσε περισσότερο σε εκείνη;
Με την Άννα «γνωριστήκαμε» το 2004, όταν άρχισα να παρακολουθώ την υπόθεση της κρίσης στο Μπεσλάν, με την ομηρία 1127 Ρώσων σε ένα σχολείο στην επαρχία της Νότιας Οσετίας από Τσετσένους αυτονομιστές. Διάβασα πως στην πορεία της για να πάρει μέρος στις διαπραγματεύσεις έπεσε θύμα δηλητηρίασης, με αποτέλεσμα να μην καταφέρει να φτάσει στο σχολείο εγκαίρως. Από τότε άρχισα να παρακολουθώ τα άρθρα της και να ψάχνω οτιδήποτε είχε να κάνει με την έρευνά της πάνω στους δύο τσετσενικούς πολέμους. Με τη δολοφονία της μου έγινε σχεδόν έμμονη ιδέα ότι η ιστορία της πρέπει να γίνει παράσταση. Και η εμμονή αυτή φαίνεται συναντήθηκε μυστικά και εν αγνοία μας με την ιδέα του ιταλού συγγραφέα, Στέφανο Μασίνι, ακριβώς το ίδιο χρονικό διάστημα. Κάποια στιγμή πέρσι το φθινόπωρο τα κομμάτια του παζλ συναντήθηκαν και πιο πρακτικά, και κάπως έτσι ξεκίνησε το ταξίδι της παράστασής μας.
Στην Άννα αρχικά με γοήτευσε το μέγεθός της. Σκέφτηκα «πώς γίνεται μια τόσο λεπτοκαμωμένη γυναίκα να τα βάζει με τέτοια θηρία;». Και στην πορεία, όσο διάβαζα τα γραπτά της, μου αποκαλύπτονταν τα όπλα της. Ήταν βαθιά μορφωμένη και ενημερωμένη για οτιδήποτε είχε να κάνει με το πεδίο της έρευνάς της, κάτι που της επέτρεπε να ασκεί κριτική με επιχειρήματα στην ρωσική κυβέρνηση αλλά και στον ρωσικό λαό για την ανοχή του. Παράλληλα όμως ήταν και μία πολύ ευαίσθητη δέκτης του ανθρώπινου πόνου. Έπαιρνε συνεντεύξεις από όλων των ειδών τους ανθρώπους, που εμπλέκονταν στον βρώμικο αυτόν πόλεμο, από ρώσους μισθοφόρους που κατέληγαν στα πεδία της μάχης επειδή στη Ρωσία δεν έβρισκαν δουλειά, μέχρι υψηλόβαθμα στελέχη του ρωσικού στρατού, τσετσένους αντάρτες, συγγενείς θυμάτων, βετεράνους των δύο τσετσενικών πολέμων. Μέσα στα κείμενά της διέκρινα την προσπάθειά της να καταλάβει όλες τις πλευρές. Ήταν βαθιά ανθρώπινη.
Τι είναι εκείνο που πρέπει να θυμόμαστε για την Άννα;
Την ίδια την Άννα καταρχήν. Γιατί η Άννα, ως μία από τις πλέον διακεκριμένες δημοσιογράφους παγκοσμίως, αντιπροσωπεύει έναν τεράστιο αριθμό συναδέλφων της που δολοφονήθηκαν στην Ρωσία εξαιτίας της δράσης τους. Και αυτό φυσικά δεν γίνεται μόνο στη Ρωσία. Η φίμωση της ελευθερίας του λόγου δεν μπορεί να συνεχίσει να υφίσταται σε δημοκρατικά καθεστώτα. Διαστρεβλώνεται η ίδια η έννοια της δημοκρατίας. Όπως δεν μπορεί να συνεχίζεται οποιαδήποτε παραβίαση ανθρώπινων δικαιωμάτων με τη σιωπηλή μας συγκατάβαση. Η Άννα με κάνει να θυμάμαι ότι έχω τη δύναμη της σκέψης μου. Και ότι έχω φωνή.
Φωτογραφία από την παράσταση – Του Γεώργιου Βουτσινά
Μίλησε μας για την παράσταση: την απόφαση, τις δυσκολίες, τις προσδοκίες.
Η επιθυμία υπήρχε από το 2007. Να κάνουμε μία παράσταση για την Άννα. Έτσι άρχισα να μαζεύω υλικό από κείμενά της, βιβλία της, άρθρα που είχαν γραφτεί για την ίδια. Το καλοκαίρι του 2013, ακριβώς την περίοδο που αποφάσισα να δώσω το υλικό στον συγγραφέα και μεταφραστή Δημήτρη Αλεξάκη για να γράψει ένα θεατρικό, ο Δημήτρης επέστρεφε από το Παρίσι, όπου είχε βρει το κείμενο του Μασίνι σε γαλλική μετάφραση. Μου το έφερε γνωρίζοντας το ενδιαφέρον μου για την Άννα, το διαβάσαμε, κι αυτό ήταν. Όλα τα άλλα πήραν μετά το δρόμο τους, με τις αναμενόμενες δυσκολίες που μπορεί να έχει μία αυτοχορηγούμενη παραγωγή.
Ειλικρινά δεν ξέρω ποιες είναι οι συνήθεις δυσκολίες ή προσδοκίες για μία παράσταση, είναι η πρώτη φορά που βούτηξα τόσο βαθιά στην περιπέτεια της δημιουργίας μίας παράστασης από το μηδέν. Αυτό που μου είναι ξεκάθαρο είναι πως όταν πίσω από οποιοδήποτε καλλιτεχνικό δημιούργημα υπάρχει ανάγκη και πραγματικός κόπος, όλα τα εμπόδια ξεπερνιούνται. Στην αρχή ήμασταν εμείς (ο Μιχάλης κι εγώ) χωρίς το κείμενο. Μετά ήρθε το κείμενο, ο Δημήτρης που το μετέφρασε, μετά άρχισαν να μπαίνουν οι συντελεστές, η Ειρήνη, η Μαρία, η Μαργαρίτα, η Μαρίζα, η Αλίκη, ο Θοδωρής, η Δάφνη, και τόσοι άλλοι που μας βοήθησαν σε οποιοδήποτε οργανωτικό ή πρακτικό θέμα προέκυπτε. Ο καθένας στο δικό του χρόνο και με τη δική του ενέργεια. Χωρίς να το καταλάβουμε είχαμε δημιουργήσει έναν δυνατό πυρήνα που λειτουργούσε μόνο και μόνο για να πει την ιστορία της Άννα. Αυτό έχει μία δυναμική σχεδόν μεταφυσική. Το πώς μαζευτήκαμε όλοι μας γύρω από την ιστορία της Άννα. Σαν τις καρφίτσες στον μαγνήτη.
H παράσταση είναι ένα θεατρικό αφιέρωμα στη ζωή και το έργο της Πολιτκόφσκαγια. Μιλάει μόνο για εκείνη, για το Γκρόζνυ και τη Ρωσία του Πούτιν;
Σαφώς όχι. Μιλάει για την πάλη του ανθρώπου απέναντι σε οποιαδήποτε εστία καταπίεσης. Την πάλη με την εξουσία και όποιον ή όποιους την αντιπροσωπεύουν, αλλά και τη μάχη του αγωνιζόμενου ανθρώπου με τον ίδιο του τον εαυτό. Πώς συνεχίζει κανείς να παλεύει για ό,τι πιστεύει όταν ξέρει ότι η ζωή του κινδυνεύει; Όταν έχει περάσει πια το στάδιο της άγνοιας του κινδύνου; Αλλά και πώς μπορεί να κάνει πίσω όταν πια μέσα του ξέρει πως ο πόλεμος, ο οποιοσδήποτε παράλογος πόλεμος συμφερόντων που διεξάγεται γύρω του πρέπει να σταματήσει; Βρήκα το μύθο της Αντιγόνης μέσα στην ιστορία της Άννα. Ίσως γι αυτό και με συγκλόνισε τόσο. Και ο κάθε θεατής κάνει τις δικές του προβολές. Μετά την παράσταση δημιουργούνται εστίες συζήτησης, αυτό είναι για μας μεγάλη ικανοποίηση.
Η παράσταση πήρε πρόσφατα παράταση, αφού οι θέσεις κλείνουν πριν καν αρχίσει η εβδομάδα. Περίμενες τέτοια ανταπόκριση από το κοινό; Υπήρξε κάποια αντίδραση θεατή που σε εξέπληξε ή σε συγκίνησε;
Πίστευα πολύ στη δύναμη της ιστορίας της Άννα, αλλά δεν περίμενα ότι θα υπήρχε τόσο άμεση ανταπόκριση από το κοινό, περίμενα και παραστάσεις με πολύ λίγο κόσμο, ή τουλάχιστον ότι θα χρειαζόταν χρόνο μέχρι να αρχίσει να μαθαίνεται η παράσταση. Όπως και να 'χει, το να πηγαίνουμε στο θέατρο και να ξέρουμε από πριν ότι είναι γεμάτο από κρατήσεις μας δίνει δύναμη και κουράγιο.
Από αντιδράσεις, πολλές και πολύ ενδιαφέρουσες. Πολλοί μας λένε ότι δεν γνώριζαν την Πολιτκόφσκαγια και το έργο της και ότι συγκλονίστηκαν που στο τόσο πρόσφατο παρελθόν συνέβαιναν τόσο κοντά μας όλα αυτά, πως τα είχαν αντιληφθεί ως ψιλά γράμματα στις ειδήσεις. Άλλοι είναι πολύ ενημερωμένοι, αυτό φαίνεται και στη διάρκεια της παράστασης από τις αντιδράσεις. Μία γυναίκα ήρθε και μου είπε πως είχε γνωρίσει την Άννα, ήταν βουρκωμένη και μου είπε πως η παράσταση πέρασε σαν μία ανάσα, αυτό με συγκίνησε πολύ. Και είναι κι ένα κορίτσι που δεν μπορούσε να μιλήσει και με αγκάλιασε. Έλιωσα εκεί μέσα, έγινα πάλι παιδί.
«Είμαι δημοσιογράφος, όχι δικαστής. Αρκούμαι στο να διηγούμαι τα γεγονότα. Τα γεγονότα όπως συμβαίνουν, όπως είναι. Δεν γράφω ούτε σχόλια ούτε γνώμες ούτε προσωπικές απόψεις. Πάντα πίστευα και συνεχίζω να πιστεύω ότι δεν είναι ο ρόλος μας να κρίνουμε».
Άννα Πολιτκόσφκαγια (30 Αυγούστου 1958 – 7 Οκτωβρίου 2006)
INFO Παράστασης
Στο Κέντρο Ελέγχου Τηλεοράσεων, κάθε Δευτέρα και Τρίτη, μέχρι τις 2 Δεκεμβρίου
Παίζουν: Τάνια Παλαιολόγου, Μιχάλης Κοιλάκος
Μετάφραση: Δημήτρης Αλεξάκης
Σκηνοθεσία: Μιχάλης Κοιλάκος
Συνεργάτης Σκηνοθέτης: Μαρία Χανδρά
Σκηνικά-Κοστούμια: Μαρίζα Σουλιώτη
Μουσική: Θοδωρής Οικονόμου
Φωτισμοί: Αλίκη Δανέζη – Knutsen
Βίντεο προβολές: Ειρήνη Στείρου
Κίνηση: Μαργαρίτα Τρίκκα
Ηχητικός Σχεδιασμός: Γιάννης Χρυσογόνου