«Η αντίσταση στα δίδακτρα δεν είναι ιδιοτροπία κάποιων αριστερών καθηγητών» – Αντιδράσεις για το μεταπτυχιακό του Παντείου σε συνεργασία με το Κολούμπια

Ρεπορτάζ: Παναγιώτης Παπαδομανωλάκης

Συγκεκριμένα, το Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών (ΠΜΣ) του τμήματος Διεθνών και Ευρωπαϊκών Σπουδών με τίτλο «Παγκόσμια Κίνα» αποτελεί συνεργασία με το Πανεπιστήμιο Κολούμπια και προβλέπει δίδακτρα (80.000 ευρώ για τους εν Αμερική φοιτητές και 5.000 για τους εν Ελλάδι), ενώ αναφέρεται επίσης η συμμετοχή του Ταμείου Ανάκαμψης που χρηματοδοτεί τη δράση «Πανεπιστήμια Αριστείας».

«Το Παντειο είναι ένα από τα τελευταία ιδρύματα στην Ελλάδα με σχεδον αποκλειστικά δωρεάν μεταπτυχιακά – Αν η επιβολή διδάκτρων ήταν όρος της συνεργασίας, αυτό είναι αποικιοκρατική λογική»

«Το Παντειο παραμένει παραμένει ένα από τα τελευταία ιδρύματα στην Ελλάδα που διαθέτει σχεδον αποκλειστικά δωρεάν μεταπτυχιακά. Η αλλαγή σε αυτό θα σημαίνει αλλαγή στον προσανατολισμό των σπουδων» ανέφερε ο Ανδρέας Νοταράς, Επίκουρος Καθηγητής στο τμήμα Κοινωνικής Ανθρωπολογίας του Παντείου.

Ο Ανδρέας Λυμπεράτος, Επίκουρος Καθηγητής Νεότερης Βαλκανικής Ιστορίας στο Πάντειο Πανεπιστήμιο εξηγεί πως «η αντίσταση στα δίδακτρα δεν είναι ιδιοτροπία κάποιων αριστερών καθηγητών του Παντείου». «Είμαστε το κεντρικό πανεπιστήμιο σε κοινωνικές και ανθρωπιστικές επιστήμες στη χώρα, οι οποίες είναι το κύριο θύμα της αγοραίας αντιμετώπισης των πανεπιστημίων» προσθέτει. Συμπληρώνει πως «το να μπουν δίδακτρα στα μεταπτυχιακά είναι ηθικά ανάρμοστο σε μια εποχή που οι οικογένειες τα βγάζουν δύσκολα», ενώ «δεν είναι η απάντηση στα οικονομικά προβλήματα του πανεπιστημίου».

Ο κ. Λυμπεράτος ξεκαθαρίζει πως «δεν είμαστε αντίθετοι στη διεθνοποίηση του πανεπιστημίου. Επικροτούμε την ανάπτυξη διεθνών συνεργασιών. Αυτό όμως πρέπει εξετάζεται κατά περίπτωση. Δεν γνωρίζουμε αν η επιβολή διδάκτρων ήταν όρος της συνεργασίας. Αυτό είναι αποικιοκρατική λογική».

Διαύγεια: 483.600 ευρώ σε συμβουλευτική εταιρεία για την «τεχνική υποστήριξη» του μεταπτυχιακού

Ο Τάσος Καραγάνης, καθηγητής Χωρικής Οικονομετρίας στο Τμήμα Οικονομικής και Περιφερειακής Ανάπτυξης του Παντείου και μέλος του ΔΣ Μελών ΔΕΠ Παντείου Πανεπιστημίου, αναφέρθηκε στη συμβαση για την τεχνική υποστήριξη για την υλοποίηση του μεταπτυχιακού προγράμματος.

Σύμφωνα με τη «Διαύγεια», έχει ήδη υπογραφεί σύμβαση 483.600 ευρώ (με ΦΠΑ) με εταιρεία με σκοπό την «τεχνική Υποστήριξη για τον σχεδιασμό, οργάνωση και υλοποίηση του κοινού μεταπτυχιακού προγράμματος σπουδών». Σύμφωνα με τη σύμβαση, που υπογράτηκε τον Μάρτη του 2026, τα έργα θα πρέπει να έχουν ολοκληρωθεί εντός 2 μηνών, μέχρι το τέλος του μήνα που διανύουμε.

«Απαιτούμε τον φάκελο που υποβλήθηκε για να μάθουμε που πάνε τα λεφτά. Και όλο το Πάντειο να πάει στο Κολούμπια με αεροπλάνο δεν χρειάζονται τόσα λεφτά» σχολιάζει ο κ. Καραγάνης.

Η Πρύτανης αφήνει ανοιχτό το παράθυρο της παραίτησης αν ακυρωθεί το πρόγραμμα με το Κολούμπια

«Καταρχάς επιβεβαιώνω την σταθερή υποστήριξη της πρυτανείας στην προσφορά μεταπτυχιακών χωρίς δίδακτρα, θέση που δεν έχει αλλάξει. Το Πάντειο Πανεπιστήμιο οφείλει να συνεχίσει να προσφέρει δωρεάν προγράμματα μεταπτυχιακών σπουδών ιδιαίτερα σε ένα περιβάλλον έκπτωσης της ποιότητας και εμπορευματοποίησης των σπουδών που προσφέρονται σε μεταπτυχιακό επίπεδο σε όλη την Ελλάδα» απαντάει από την πλευρά της η Πρύτανης, Χριστίνα Κουλούρη.

«Με αυτό δεδομένο, συζητήθηκε στη συνεδρίαση της Συγκλήτου στις 24.10.2024 η πρόταση από δύο τμήματα (ΠΕΙ και ΔΕΣ) να υποβάλει το Πανεπιστήμιο αίτημα χρηματοδότησης για δύο κοινά μεταπτυχιακά (dual master) με το Πανεπιστήμιο Columbia στο πλαίσιο της προκήρυξης “Διεθνοποίηση των εκπαιδευτικών υπηρεσιών των ΑΕΙ” που χρηματοδοτούνταν από το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας. Τα μέλη της Συγκλήτου συζήτησαν διεξοδικά το θέμα, εφόσον η συνεργασία με το Columbia θα σήμαινε επιβολή διδάκτρων, έστω και χαμηλών σε σχέση με τα απαιτούμενα από τους φοιτητές στις ΗΠΑ» προσθέτει.

«Η απόφαση της Συγκλήτου ήταν ομόφωνη υπέρ της υποβολής της πρότασης και το Πανεπιστήμιο πράγματι κατέθεσε φακέλους για τα δύο κοινά ΠΜΣ. Εντέλει στη διαδικασία αξιολόγησης από το ΥΠΑΙΘΑ εγκρίθηκε το ένα εκ των δύο. Στη συνέχεια, υπογράφηκαν συμφωνίες μεταξύ των δύο πανεπιστημίων, δούλεψαν καθηγητές και από τα δύο πανεπιστήμια για τη σύνταξη του προγράμματος σπουδών, ενώ είναι σε εξέλιξη εκατέρωθεν επισκέψεις εργασίας. Ταυτόχρονα έχει προκηρυχθεί διαγωνισμός για οικοδομικές εργασίες στο γυάλινο κτήριο ώστε να διαμορφωθούν αίθουσες για διδασκαλία και σεμινάρια στο υπόγειο. Το Πανεπιστήμιο έχει εισπράξει ήδη το 70% της σχετικής χρηματοδότησης» αναφέρει επίσης η Πρύτανης.

«Είναι προφανές ότι το Πανεπιστήμιο δεσμεύτηκε από την απόφαση της Συγκλήτου βάσει της οποίας προέβη σε ενέργειες που έχουν οικονομικές, νομικές και ηθικές συνέπειες. Η διοίκηση παγίως πράττει βάσει δημοκρατικών διαδικασιών, σεβόμενη τις αποφάσεις των συλλογικών οργάνων. Να σημειώσω εδώ ότι έχει προβλεφθεί ότι τα έσοδα του ΕΛΚΕ από το συγκεκριμένο μεταπτυχιακό θα διατίθενται για τη γραμματειακή υποστήριξη των μεταπτυχιακών χωρίς δίδακτρα» συμπληρώνει.

Μάλιστα, η Πρύτανης αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο να παραιτηθεί αν δεν υλοποιηθεί η απόφαση της Συγκλήτου για τη συνεργασία με το Κολούμπια, υποστηρίζοντας πως «στη συγκεκριμένη συγκυρία, δεν καλούμαστε να τοποθετηθούμε απέναντι στο δίλημμα υπέρ η κατά των διδάκτρων στα μεταπτυχιακά αλλά απέναντι στην τήρηση της θεσμικής συνέχειας, την τεράστια οικονομική ζημία του Ιδρύματος, την οποία δεν θα μπορέσει να αντιμετωπίσει με τα πενιχρά του μέσα, και βεβαίως την αθέτηση των συμφωνιών προς το συνεργαζόμενο πανεπιστήμιο. Η βλάβη που θα υποστεί το Πάντειο Πανεπιστήμιο, σε ενδεχόμενη απόρριψη του προγράμματος σε αυτό το στάδιο, θα είναι τόσο μεγάλη, που η παρούσα διοίκηση δεν δεσμεύεται ότι θα μείνει για να τη διαχειριστεί».

«Τα δίδακτρα δεν θα λύσουν το πρόβλημα της υποχρηματοδότησης»

«Δεν με τρομάζει αυτό. Υπάρχουν και αλλού πορτοκαλιές που κάνουν πορτοκάλια. Όποιος δεν μπορεί να σηκώσει το βάρος παίρνει το καπελάκι του και φεύγει» σχολίασε ο κ. Καραγανης για τις αιτιάσεις της Πρυτάνεως. Επιπλέον, θέτει τα παρακάτω ερωτήματα: «Τι τίτλος θα δίνεται με την ολοκλήρωση του προγράμματος; Θα είναι από το Κολούμπια και το Πάντειο από κοινού ή μόνο από το Πάντειο με πιστοποίηση παρακολούθησης δύο διαλέξεων από Κολούμπια;». «Ποιός μας λεει πως τα δίδακτρα του μεταπτυχιακού θα μείνουν στα 5.000 ευρώ και δεν θα ανέβουν ή πως δεν θα μπουν στο μέλλον δίδακτρα στα προπτυχιακά. Ποιός λέει στους καθηγητές πως ο μισθός δεν θα συνδεθεί με τα δίδακτρα στο μέλλον;» αναρωτήθηκε ακόμα.

Η Βάσω Κατζάρα, καθηγήτρια Κοινωνιολογίας και μέλος του ΔΣ Μελών ΔΕΠ Παντείου Πανεπιστημίου, απάντησε στο επιχείρημα πως τα έσοδα από το πρόγραμμα να κατευθυνθούν στην ενίσχυση των δημοσίων προγραμμάτων, εκφράζοντας την ανησυχία της για «την ευκολία με την οποία πείθονται οι άνθρωποι πως τα δίδακτρα θα λύσουν το πρόβλημα υποχρηματοδότησης». Η ίδια αναρωτήθηκε επίσης «γιατί να μετακυλήσουμε το κόστος στους φοιτητές και να μην δούμε πως αντιμετωπίζεται το πρόβλημα σε άλλες χώρες».

«Η Σύγκλητος δεν ενέκρινε την εισαγωγή, αλλά την υποβολή του μεταπτυχιακού – Έχει τη δυνατότητα και πρέπει να αλλάξει απόφαση»

Ο Δημήτρης Καλτσώνης, Καθηγητής Θεωρίας Κράτους και Δικαίου στο Πάντειο και πρόεδρος του συλλόγου ΔΕΠ, αναφέρει σχετικά με τις αιτιάσεις της Πρύτανεως πως «η καταρχήν συμφωνία με το Κολούμπια δεν μας δεσμεύει από την αρχή pacta sunt servanda (τα συμφωνηθέντα πρέπει να τηρούνται), καθώς αυτή αφορά το εμπορικό δίκαιο, αλλά εδώ μιλάμε για εκπαίδευση. Αν η Σύγκλητος πήρε μια λάθος απόφαση πρέπει και μπορεί να την αλλάξει. Φανταστείτε μια δημοκρατία, που δεν αλλάζουν οι αποφάσεις που έχουν ψηφιστεί».

Μάλιστα, επικαλούμενος τα πρακτικά της έγκρισης του μεταπτυχιακού προγράμματος, σημείωσε πως «εγκρίνεται η υποβολή και όχι η εισαγωγή του μεταπτυχιακού, οπότε δεν ισχύει το επιχείρημα πως η Σύγκλητος έχει ήδη αποφασίσει».

Ο ίδιος υπενθύμισε πως «η Σύγκλητος σε εποχή προηγούμενης πρυτανείας είχε ταχθεί ομόφωνα υπέρ των δωρεάν μεταπτυχιακών». Αναφορικά με τις αντιδράσεις των πανεπιστημιακών, ανέφερε πως «το κίνητρο μας είναι η αγάπη για τους φοιτητές, την επιστήμη και την κοινωνική πρόοδο», καθώς «η επιβολή διδάκτρων αποκλείει τους φοιτητές χαμηλών κοινωνικών στρωμάτων, ενώ οδηγεί την εκπαιδευτική διαδικασία σε εκπτώσεις και συναλλαγές».

Ο Δ. Καλτσώνης τόνισε πως «δεν μπορούμε να δεχτούμε εξαιρέσεις στα δημόσια δωρεάν μεταπτυχιακά, καθώς δεν επιβεβαιώνουν τον κανόνα, αλλά προσπαθούν να τον μεταβάλουν». Ακόμα, προσέθεσε ότι «το να δεχθούμε δίπλα στα δημόσια πρόγραμμα να μπουν ιδιωτικά, είναι προσχώρηση στο νεοφιλελεύθερο σκεπτικό της κυβέρνησης».

Στη συνέχεια, υπενθύμισε πως «υπάρχει άλλωστε η εμπειρία των ιδιωτικών εκπαιδευτηρίων που με αντισυνταγματικό τρόπο βαφτίστηκαν πανεπιστήμια», κάνοντας λόγο για «αποικιοκρατική νοοτροπία απαιτήσεων ξένων πανεπιστημίων που δεν μπορούμε να δεχτούμε». «Δεν θα υποκύψουμε στις πιέσεις μιας απαξιωμενης ηθικά κυβέρνησης, αλλά θα συνεχίσουμε αγέρωχα το πανεπιστημιακό μας έργο» κατέληξε.

Ανησυχία γεωπολιτικές στοχεύσεις

Στη συζήτηση που ακολούθησε με το κοινό, τέθηκαν επιπλέον ζητήματα που δίνουν μια ακόμα παράμετρο στην αποικιοκρατική λογική του Κολούμπια, που κατήγγειλαν οι πανεπιστημιακοί. Το ίδρυμα βρέθηκε στο επίκεντρο των διαμαρτυριών στις ΗΠΑ ενάντια στην γενοκτονία στη Γάζα. Οι φοιτητές, που καλούσαν σε αποεπένδυση από το Ισραήλ και να σταματήσει το κοινό πρόγραμμα με το Πανεπιστήμιο του Τελ Αβίβ, κατηγορήθηκαν για «αντισημιτισμό» από την κυβέρνηση του Τραμπ.

Η διοίκηση του Κολούμπια υποτάχθηκε τις απειλές του Τραμπ για περικοπή της χρηματοδότησης, υιοθετώντας τον αντεπιστημονικό ορισμό της «Διεθνούς Συμμαχίας Μνήμης του Ολοκαυτώματος» (IHRA), η οποία ταυτίζει την κριτική στο Ισραήλ και την αντίθεση στον σιωνισμό με «αντισημιτισμό». Μάλιστα, κάλεσε την αστυνομία να εισβάλλει στο κάμπους του πανεπιστημίου με αποτέλεσμα τη διάλυση των διαμαρτυριών και τη σύλληψη εκατοντάδων φοιτητών. Μεταξύ άλλων, η διοίκηση του πανεπιστημίου ανακοίνωσε αποβολές, πολυετείς αναστολές και ανακλήσεις πτυχίων για φοιτητές που συμμετείχαν στις κινητοποιήσεις, καθώς και παροχή δημογραφικών στοιχείων των φοιτητών για την «καταπολέμηση της τρομοκρατίας» και την επιβολή αστυνομικής δύναμης με δικαίωμα να πραγματοποιεί συλλήψεις.

Υπενθυμίζεται πως στις 4 Μάη 2026, το Πάντειο οργάνωσε μια εκδήλωση για την Παλαιστίνη με ομιλήτρια την Ειδική Εισηγήτρια του ΟΗΕ Φραντσέσκα Αλμπανέζε, στην οποία το Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης και Ιστορίας θα απονείμει τον τίτλο της επίτιμης διδακτόρισας. Αξίζει επίσης να τονιστεί ότι τον περασμένο Αύγουστο, το Πάντειο, απέσυρε την αιγίδα του από το 24ο Συνέδριο της Ευρωπαϊκής Εταιρείας Εγκληματολογίας (EUROCRIM 2025), αντιδρώντας έτσι στη συμμετοχή του ισραηλινού Πανεπιστημίου Ariel, το οποίο βρίσκεται σε παράνομο ισραηλινό οικισμό στην Παλαιστίνη.

Προφανώς θα πρόκειται για ασυνέπεια, αν το Πάντειο συνεργαστεί με ένα αμερικανικό πανεπιστήμιο, που πρωταγωνίστησε στην καταστολή των φοιτητών που διαμαρτύρονταν κατά της γενοκτονίας.

Το ζήτημα δεν είναι, ωστόσο, αποκλειστικά ηθικής φύσεως, αλλά ουσίας. Μεταξύ των απαιτήσεων του Τραμπ, τις οποίες αποδέχτηκε το Κολούμπια, είναι ο διορισμός ενός ανώτερου αντιπρύτανη, ώστε να εποπτεύει τα ακαδημαϊκά προγράμματα Μεσανατολικών, Νοτιοασιατικών και Αφρικανικών Σπουδών (MESAAS), κάτι που προκάλεσε αντιδράσεις των καθηγητών του αμερικανικού πανεπιστημίου, που έκαναν λόγο για κυβερνητική παρέβαση στην ακαδημαϊκή ελευθερία.

Ως εκ τούτου, ο έλεγχος περιεχομένου στις Περιφερειακές Σπουδές του πανεπιστημίου Κολούμπια εγείρει επιπλέον ανησυχίες για γεωπολιτικές στοχεύσεις που θα μπορούσαν να επιδιωχθούν, στο φόντο της αντιπαλότητας των ΗΠΑ προς την Κίνα.

Αξίζει να αναφερθεί πως στις 4 Νοεμβρίου 2025, οι νομοθέτες των ΗΠΑ (συγκεκριμένα η Επιτροπή Επιλογής της Βουλής των Αντιπροσώπων για την Κίνα) απαίτησαν από το Πανεπιστήμιο Κολούμπια να διακόψει προγράμματα ανταλλαγών, στοχοποιώντας φοιτητικές ομάδες για δεσμούς με το Πεκίνο.

Σε κάθε περίπτωση, τόσο οι καθηγητές όσο και οι φοιτητές που τομοθετήθηκαν στη συζήτηση στο Πάντειο, δεσμεύθηκαν πως θα αντισταθούν στο σχεδιασμό, προστατεύοντας τον δημοσίο δωρεάν χαρακτήρα των μεταπτυχιακών που έχει καταφέρει να διαφυλάξει μέχρι σήμερα το πανεπιστήμιο, καθώς και την ακαδημαϊκή ελευθερία.