Στη γειτονιά της Κίρκης

Η οδός Κίρκης έχει μόνο ζυγά νούμερα.

Από το νούμερο 14 κλασική μουσική διαχέεται σε όλη τη γειτονιά.

Σε ένα από τα χειροτεχνημένα τραπεζάκια, οι γυναίκες πίνουν τον πρωινό τους καφέ και τρώνε τα μούσμουλα που μόλις έχουν μαζέψει.

Μηλιές, πορτοκαλιές, αγριοφυστικιές, ευκάλυπτοι, πλατάνια, αγριόπαπιες, βατράχια, χέλια, καρακάξες και ερωδιοί – κι ας βρισκόμαστε μόλις 500 μέτρα από την μποτιλιαρισμένη Εθνική.

Μονά νούμερα εδώ δεν υπάρχουν γιατί στη μονή πλευρά της οδού Κίρκης κυλάει ο ποταμός Κηφισός. Για την ακρίβεια, κυλάει ένα από τα τελευταία ελεύθερα και φυσικά κομμάτια του Κηφισού που με νύχια και με δόντια κάτοικοι και αλληλέγγυοι έχουν καταφέρει να διασώσουν – αλλά κανείς δεν ξέρει για πόσο ακόμα, αν τελικά υλοποιηθούν τα σχέδια της Περιφέρειας Αττικής.

Τζένη Τσιροπούλου/ThePressProject

“Ξαφνικά ο ποταμός γεμίζει νεκρά ψάρια. Παίζουμε κλέφτες κι αστυνόμους με την ΕΥΔΑΠ – Η Περιφέρεια μάς αγνοεί”

“Υπολογίζουμε, εμπειρικά, ότι το 75% των φυσικών ρεμάτων και ποταμών της Αττικής έχει τσιμεντωθεί, οπότε καταλαβαίνετε πόσο σπάνιο είναι αυτό που έχουμε εδώ. Από τα 17 χιλιόμετρα του Κηφισού, ελεύθερα και στη φυσική τους μορφή παραμένουν μόνο τα 7” λέει η Χρυσάνθη Γεωργίου, κάτοικος της οδού Κίρκης και πρόεδρος του συλλόγου ΡΟΗ – Πολίτες υπέρ των Ρεμάτων.

Τα 3 χιλιόμετρα από τα 7 διατρέχουν τη γειτονιά της Κίρκης στη Νέα Φιλαδέλφεια.

Εδώ η φύση ενώνει. Οι άνθρωποι συναντιούνται, επικοινωνούν και, όπως λένε, νιώθουν το σώμα τους και την καρδιά τους πιο υγιή αφού περπατάνε, οργανώνουν γιορτές και αναπνέουν καθαρό αέρα.

“Ξαφνικά, όμως, ξυπνάς μια μέρα και ο ποταμός είναι γεμάτος νεκρά ψάρια, οι νεροχελώνες απομακρύνονται αφυδατωμένες και το νερό αλλάζει χρώμα. Αυτό είναι το πιο τραγικό” λέει η Λεμονιά Βασιλάκη, 17 χρόνια κάτοικος εδώ. “Εκείνες τις μέρες φοβόμαστε για την υγεία μας ενώ η καταστροφή του οικοσυστήματος είναι εξοργιστική”.

Νεκρό χέλι στον Κηφισό. Φωτογραφία: η γειτονιά της Κίρκης, Facebook group. 

Οι γυναίκες μού δείχνουν ένα βίντεο όπου χέλια πετάγονται στον αέρα προσπαθώντας απεγνωσμένα να βρουν οξυγόνο. Έχουν συγκεντρωθεί όλα σε έναν κύκλο, εκεί όπου φαίνεται πως είχε απομείνει λίγο καθαρό νερό. Τελικά δεν επέζησε κανένα.

Ο σύλλογος ΡΟΗ-Πολίτες υπέρ των Ρεμάτων καταγγέλλει ότι στο ελεύθερο και φυσικό μέρος του Κηφισού δεν υπάρχει κανένα μέτρο προληπτικού ελέγχου από την πολιτεία όπως δεν υπάρχει και λογοδοσία των ρυπαντών εκ των υστέρων.

Εθελοντές καθαρίζουν τον ποταμό. Φωτογραφία: η γειτονιά της Κίρκης, Facebook group. 

Οι κάτοικοι της οδού Κίρκης αγοράζουν μόνοι τους ειδικές στολές και μπαίνουν στο ποτάμι για να το καθαρίσουν.

“Κάποτε ένας φίλος του ρέματος κόντεψε να γκρεμοτσακιστεί προκειμένου να εντοπίσει την πηγή της ρύπανσης. Ευτυχώς πέσαμε σε ευαισθητοποιημένο αστυνομικό και συνελήφθη ο ρυπαντής, που ήταν ένα μαρμαράδικο” λέει ο Μιχάλης Καψής, κάτοικος της γειτονιάς από το 1970.

Όταν όμως εμπλέκονται δημόσιες υπηρεσίες, τα πράγματα είναι αλλιώς. Το θέμα της ρύπανσης είναι πολύ μεγαλύτερης κλίμακας και απαιτεί να ενεργοποιηθεί η ευθύνη και τα μέσα της Περιφέρειας Αττικής η οποία είναι αρμόδια.

“Ο μεγάλος ρυπαντής εδώ είναι η ΕΥΔΑΠ. Αυτό το μαρτυρά ο όγκος των λυμάτων και το ότι η ρύπανση μπορεί να κρατάει έως και τρεις μέρες. Ο ποταμός γίνεται γκρι ή μαύρος” λένε οι κάτοικοι.

“Συγκεκριμένα, το πρόβλημα είναι το Κέντρο Επεξεργασίας Λυμάτων στη Λυκόβρυση. Κάνουμε συνέχεια καταγγελίες στην Περιφέρεια. Το πρόβλημα είναι ότι πρέπει να έρθουν ειδικοί να πάρουν δείγματα για να βγει το πόρισμα. Αλλά ο ειδικός έρχεται μετά από τρεις-τέσσερις μέρες, το πρόβλημα έχει σχεδόν υποχωρήσει και ο ειδικός φεύγει. Αν πάρουμε εμείς δείγμα, δεν θεωρείται έγκυρο” εξηγούν.

Στις 13 Ιουνίου 2026, πολίτες που αγωνίζονται για τη διάσωση των ρεμάτων πραγματοποίησαν δημόσια σύσκεψη έξω από το Πάντειο με θέμα την αντιμετώπιση της ρύπανσης της ΕΥΔΑΠ στο ρέμα της Πικροδάφνης καθώς το πρόβλημα φαίνεται ότι δεν περιορίζεται σε ένα μόνο μέρος.

“Μπαίνουμε μέσα στο ποτάμι τη στιγμή της ρύπανσης και πάμε επιτόπου στην ΕΥΔΑΠ εκεί που βγαίνουν τα λύματα, διαμαρτυρόμαστε αλλά μάταια. Μια φορά έκοψαν τη ροή των λυμάτων και περίμεναν πότε θα φύγουμε. Παίζουμε κλέφτες κι αστυνόμους” λένε αγανακτισμένοι οι κάτοικοι της οδού Κίρκης.

Οι καταγγελίες τους στην Περιφέρεια πέφτουν συστηματικά στο κενό.

Τώρα προσπαθούν να συλλέξουν χρήματα ώστε να αγοράσουν ένα drone και να εντοπίζουν μόνοι τους τους ρυπαντές του ποταμού.

Το TPP απέστειλε τα σχετικά ερωτήματα στην ΕΥΔΑΠ αλλά η Εταιρεία Ύδρευσης δεν απάντησε.

Η Περιφέρεια Αττικής δεσμεύτηκε γραπτώς ότι θα απαντήσει άμεσα στα ερωτήματα που της θέσαμε αλλά, εβδομάδες μετά, δεν έχουμε λάβει καμία απάντηση.

Ρύπανση στον Κηφισό. Φωτογραφία: η γειτονιά της Κίρκης, Facebook group. 

“Τα παιδιά μας θα ξέρουν τον Κηφισό μόνο ως λεωφόρο”

“Όχι στην καταστροφή του Κηφισού!” αναγράφει το πανό φτάνοντας στην οδό Κίρκης.

Η Περιφέρεια Αττικής σχεδιάζει να μετατρέψει σε τσιμεντένιο αγωγό το τελευταίο φυσικό τμήμα του Κηφισού, μήκους 2,15 χιλιομέτρων, από τον Κόκκινο Μύλο έως την Αττική Οδό, το οποίο προστατεύεται με Προεδρικό Διάταγμα. Οι κάτοικοι προειδοποιούν ότι έτσι θα χαθεί ένα από τα τελευταία, πανέμορφα φυσικά οικοσυστήματα της Αττικής.

Σε τι έργα σχεδιάζει να προβεί η Περιφέρεια και πώς θα αλλάξει αυτό που αντικρίζω τώρα μπροστά μου; ρωτάω τις γυναίκες της οδού Κίρκης.

“Έχουν εγκριθεί αντιπλημμυρικά έργα που βασίζονται κυρίως στο τσιμέντο. Στις όχθες προβλέπεται να μπουν συρματοκιβώτια – μεταλλικά πλέγματα γεμάτα πέτρες – που συγκρατούν τα πρανή, αλλά στενεύουν την κοίτη του ποταμού αντί να του δίνουν περισσότερο χώρο. Εδώ που καθόμαστε θέλουν να κάνουν σαρζανέτια και να αποψιλώσουν όλη τη φυσική βλάστηση” εξηγεί η Χρυσάνθη Γεωργίου.

“Η πολιτεία δυστυχώς είναι αντίπαλη και προωθεί τα συμφέροντα των κατασκευαστικών εταιρειών. Δεν αφουγκράζονται τον πολίτη και είναι αποκομμένοι από τον τόπο. Παίρνουν ένα χάρτη και σχεδιάζουν σε βάρος των ανθρώπων και της φύσης” συμπληρώνει.

Η ανάγκη για περιφρούρηση των ρεμάτων και των ποταμών της Αττικής οδήγησε την τελευταία δεκαετία στην ανάπτυξη συλλογικής δράσης.

Η γειτονιά της Κίρκης, ο Σύλλογος ΡΟΗ-Πολίτες υπέρ των Ρεμάτων και ο Δήμος Ν.Φιλαδέλφειας-Ν.Χαλκηδόνας, που μάχονται για μια πιο υγιή και υγιεινή πόλη καθώς και για την προστασία του περιβάλλοντος, προσφεύγουν τώρα στο Συμβούλιο της Επικρατείας κατά της μελέτης των περιβαλλοντικών επιπτώσεων των αντιπλημμυρικών έργων της Περιφέρειας Αττικής στον Κηφισό.

Μετά από 4 αναβολές, η υπόθεση αναμένεται να εκδικαστεί στις 7 Οκτωβρίου 2026.

“Δεν είμαστε απέναντι στα αντιπλημμυρικά έργα. Αντίθετα, είμαστε οι πρώτοι που τα έχουμε ανάγκη γιατί ζούμε δίπλα στο ποτάμι. Ζούμε όμως και μαζί με το ποτάμι. Γι’ αυτό διεκδικούμε λύσεις συμβατές με τη φυσική λειτουργία του και όχι έργα που καταστρέφουν το οικοσύστημα στο όνομα της προστασίας” τονίζουν οι κάτοικοι.

“Το πρόβλημα δεν λύνεται με την οχετοποίηση των ποταμών. Χρειάζεται μια διαφορετική φιλοσοφία από την Πολιτεία: μικρότερες παρεμβάσεις που συνεργάζονται με τη φύση, αντί να αντιμετωπίζουν τα ποτάμια ως τεχνικούς αγωγούς. Ένα ζωντανό ποτάμι είναι η καλύτερη αντιπλημμυρική υποδομή όταν αντιμετωπίζεται με γνώση, σεβασμό και σωστή διαχείριση” λένε, προτείνοντας τις παρακάτω λύσεις:

“Ζητάμε λύσεις που σέβονται τη φύση, κοστίζουν λιγότερο και αποδίδουν καλύτερα: έργα ορεινής υδρονομίας στα βουνά που συγκρατούν το νερό από την πηγή του, συχνοί καθαρισμοί των ρεμάτων από χώματα, πέτρες και σκουπίδια, αποκατάσταση της φυσικής κοίτης και, όπου είναι δυνατόν, ήπια διαπλάτυνση, καθώς και σωστός σχεδιασμός σε όλη τη διαδρομή του νερού, με προστασία των δασών και της βλάστησης, αποφυγή της δόμησης που εμποδίζει τη φυσική ροή του νερού και εφαρμογή όλων των μέτρων στο πλαίσιο ενός ενιαίου σχεδίου.”

Φυσική βλάστηση στον ελεύθερο Κηφισό. Τζένη Τσιροπούλου/ThePressProject

Αυτή τη στιγμή, πέντε μόνο ρέματα παραμένουν ανοιχτά, σε φυσική κατάσταση, στο λεκανοπέδιο: ο Κηφισός και ο Ποδονίφτης στη Νέα Φιλαδέλφεια, η Πικροδάφνη στα νότια προάστια, η ρεματιά Χαλανδρίου και η ρεματιά Φιλοθέης.

Παραμένουν ανοιχτά γιατί κάποιες μικρές οργανώσεις και κάποιοι πολίτες εδώ και χρόνια δίνουν συνεχείς δικαστικές μάχες για την προστασία τους.

Χτίσαμε μέσα στα ποτάμια και μπαλώνουμε το τσιμέντο με τσιμέντο

Από τη δεκαετία του ‘60, η αστική ανάπτυξη, η αύξηση του πληθυσμού και η προσπάθεια αντιμετώπισης προβλημάτων όπως το κυκλοφοριακό οδήγησαν σε εκτεταμένες τσιμεντένιες παρεμβάσεις στην Αττική. Ανάμεσά τους ήταν και ο εγκιβωτισμός (η μετατροπή δηλαδή του ποταμού σε τσιμεντένιο κανάλι) μεγάλων ποταμών, όπως ο Κηφισός.

Τα ποτάμια αντιμετωπίζονται ως οχετοί και αγωγοί μεταφοράς ομβρίων υδάτων και όχι ως αυτό που πραγματικά είναι: ζωντανοί οργανισμοί και ολόκληρα οικοσυστήματα.

Διώροφο κτίριο στο Μουζάκι στον Πάμισο ποταμό, Θεσσαλία, που καταστράφηκε στην κακοκαιρία Daniel. 

Στην Ελλάδα δεν χτίσαμε και μπαζώσαμε απλώς τα ποτάμια, αλλά τα πράγματα δρομολογήθηκαν εξαρχής με σοβαρές χωροταξικές παραλείψεις:

“Δυστυχώς, έγιναν όλα λάθος. Χτίσαμε όπου να ’ναι, χωρίς να έχει προηγηθεί μελέτη οριοθέτησης των ποταμών ώστε να γνωρίζουμε ποιες περιοχές πλημμυρίζουν και συνεπώς να αποφύγουμε τη δόμηση μέσα στις κοίτες τους. Κανονικά, πρώτα εκπονείται η μελέτη οριοθέτησης των ποταμών και αφού καθοριστούν οι ζώνες πλημμύρας, αυτές παραμένουν αδόμητες. Το ποτάμι πρέπει να έχει επαρκή χώρο δεξιά και αριστερά ώστε να μπορεί να εκτονώνεται σε περίπτωση μεγάλης πλημμύρας. Στη συνέχεια σχεδιάζονται και κατασκευάζονται πόλεις, χωριά, αθλητικές εγκαταστάσεις, πάρκα αναψυχής και βιομηχανικές ζώνες εκτός των ζωνών πλημμύρας” εξηγεί η Αλεξία Τσούνη, πολιτικός μηχανικός-υδρολόγος και ερευνήτρια στο Εθνικό Αστεροσκοπείο Αθηνών.

“Αυτή είναι και η περίπτωση της Μάνδρας η οποία χτίστηκε μέσα στην κοίτη του ρέματος” λέει η Τσούνη, θυμίζοντας ότι στην πλημμύρα του 2017 πέθαναν 25 άνθρωποι. “Προ τετελεσμένων γεγονότων πια, η μόνη αντιπλημμυρική λύση στη Μάνδρα ήταν να μπαλώσουμε το τσιμέντο με τσιμέντο, κάνοντας ένα νέο μεγάλο γκρίζο έργο εκτροπής – ιδιαιτέρως κοστοβόρο και που σε μερικές δεκαετίες θα είναι ακόμα ένα φθαρμένο και παρωχημένο έργο.”

Πολυκατοικία χτισμένη πάνω σε ρέμα, στο Χαϊδάρι. Φωτογραφία: Γεωμυθική, Facebook. 

Ο Δημήτρης Θεοδοσόπουλος είναι αγρονόμος τοπογράφος μηχανικός και συντονιστής της ομάδας Γεωμυθική, η οποία εξερευνά σπήλαια και τα υπόγεια ρέματα της Αττικής. Ο Θεοδοσόπουλος έχει μια σπάνια πρόσβαση στα σωθικά των μπαζωμένων ποταμών:

“Τα μπαζωμένα ποτάμια ενέχουν τρεις βασικούς κινδύνους: πλημμυρικό, στατικό και υγειονομικό. Πολλοί από τους αγωγούς πάνω στους οποίους κατασκευάστηκαν δρόμοι, πλατείες, σχολεία και πολυκατοικίες χρονολογούνται από τις δεκαετίες του ‘50 και του ‘60 και παραμένουν ουσιαστικά ασυντήρητοι. Η υγρασία και η συνεχής ροή του νερού προκαλούν φθορές που μπορεί να οδηγήσουν από καθιζήσεις έως και καταρρεύσεις. Παράλληλα, η έλλειψη ελέγχου των απορρίψεων στα ρέματα εγκυμονεί κινδύνους για τη δημόσια υγεία. Τα πρόστιμα, όταν επιβάλλονται, είναι χαμηλά και δεν αποτρέπουν τους ρυπαντές.”

“Πνιγόμαστε”. Τα ποτάμια πρέπει να δουν το φως του ήλιου

Σήμερα, η ανάγκη γίνεται μοχλός πίεσης και είναι επιτακτική ανάγκη ο άνθρωπος να συνεργαστεί με τη φύση.

Αυτό δεν είναι μόνο η θέση των οικολόγων.

Η επιστημονική κοινότητα και η Ευρωπαϊκή Ένωση, εδώ και τουλάχιστον μια δεκαετία, προωθούν το άνοιγμα των ποταμών και την ελεύθερη και φυσική ροή.

Συγκεκριμένα, η ΕΕ έχει θέσει ως στόχο να απελευθερώσει 25.000 χλμ. ποταμών. Στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Νόμου για την Αποκατάσταση της Φύσης, τα κράτη-μέλη θα πρέπει έως το 2030 να απομακρύνουν παλιά φράγματα και ενεργειακά έργα, ώστε τα ποτάμια να ξανακυλούν φυσικά και χωρίς εμπόδια.

“Πνιγόμαστε – αυτή είναι η αλήθεια. Τις προηγούμενες δεκαετίες, το γεγονός ότι είχαμε καταστρέψει τα ποτάμια δεν είχε άμεσες επιπτώσεις στους κατοίκους. Ωστόσο, τώρα, με την κλιματική αλλαγή και με την ένταση των βροχοπτώσεων, μια μεγαλύτερη βροχή μπορεί να έχει άμεσες επιπτώσεις όπως μια πλημμύρα” λέει ο Θάνος Γιαννακάκης, περιβαλλοντολόγος και συντονιστής δράσεων για λύσεις φιλικές προς τη φύση στη WWF Hellas.

Σε πολλές χώρες της Δύσης, όπως στην Αμερική, την Ολλανδία, την Ελβετία ή τη Σεούλ, αυτό συμβαίνει ήδη: δεκάδες κτίρια κατεδαφίζονται, πάρκινγκ ξηλώνονται και στη θέση τους αναδύονται θαμμένα ποτάμια και οικοσυστήματα.

Στα αγγλικά, μια ωραία λέξη περιγράφει αυτή τη διαδικασία: daylighting, ή αλλιώς, τα ποτάμια να ξαναδούν το φως του ήλιου.

Ο ποταμός Cheonggyecheon στη Σεούλ αποτελεί ένα σημαντικό παράδειγμα daylighting παγκοσμίως: οικολογική αναβάθμιση, αναζωογόνηση του δημόσιου χώρου και ενίσχυση της πόλης απέναντι στις πλημμύρες. Πηγή: @erin.peavey

Χρειαζόμαστε πόλεις με χώμα

Το ξεμπάζωμα των ποταμών μειώνει σημαντικά τον πλημμυρικό κίνδυνο. Αν το νερό τρέχει πάνω σε φυσική επιφάνεια, σε χώμα, ένα σημαντικό ποσοστό του νερού απορροφάται από το έδαφος, μειώνοντας τον όγκο που καταλήγει στις κατοικημένες περιοχές.

“Η κατεύθυνση είναι προς μικρά, φιλικά προς το περιβάλλον έργα, όπως η ορεινή υδρονομία, και όχι μεγάλα τσιμεντένια έργα. Η ΕΕ προωθεί λύσεις βασισμένες στη φύση (nature-based solutions) και μικρές παρεμβάσεις αντί για βαριές κατασκευές μέσα στις πόλεις” λέει η Αλεξία Τσούνη.

“Στα ορεινά τμήματα του Κηφισού, στα βουνά, για παράδειγμα, μπορούν να δημιουργηθούν μικρές λιμνοδεξαμενές, σαν φυσικοί ταμιευτήρες νερού, που θα συγκρατούν το νερό της βροχής μειώνοντας την αιφνίδια ροή προς την πόλη. Παράλληλα βελτιώνουν το μικροκλίμα προσφέροντας δροσιά στους καύσωνες ενώ το νερό τους μπορεί να αξιοποιηθεί για διάφορες χρήσεις.”

Στο ίδιο ακριβώς πνεύμα κινούνται και οι προτάσεις των φορέων που αντιμάχονται δικαστικά τα νέα τσιμεντένια αντιπλημμυρικά έργα στην οδό Κίρκης και στα ποτάμια της Αττικής.

Το TPP ρώτησε την Περιφέρεια Αττικής αν υπάρχει πρόβλεψη ή και χρηματοδότηση για τέτοιου είδους πρακτικές στην Αττική, αλλά η Περιφέρεια δεν απάντησε.

Μια πρώτη απόπειρα στη Θεσσαλία

Στην Ελλάδα επιμένουμε να κάνουμε μεγάλα γκρίζα αντιπλημμυρικά έργα.

Διαφορετικά παραδείγματα – όπως λύσεις βασισμένες στη φύση ή ακόμα και απαλλοτρίωση ακινήτων που έχουν χτιστεί μέσα στις κοίτες των ποταμών και κινδυνεύουν – δεν υπάρχουν.

Μία προσπάθεια αχνοφαίνεται σήμερα για πρώτη φορά στη Θεσσαλία μετά από τις καταστροφικές πλημμύρες του Daniel και του Ιανού.

Ο Θάνος Γιαννακάκης της WWF μιλάει γι΄αυτήν την πρωτόλεια πρωτοβουλία:

“Η Περιφέρεια Θεσσαλίας προκήρυξε μελέτη (masterplan) για τα αντιπλημμυρικά έργα στις περιοχές που επλήγησαν από τις πλημμύρες. Είναι σημαντικό ότι η προκήρυξη προβλέπει να εξεταστούν κατά προτεραιότητα οι λύσεις που βασίζονται στη φύση. Έτσι, ο μελετητής γνωρίζει ότι πρέπει να δώσει έμφαση σε αυτές. Είναι η πρώτη φορά στην Ελλάδα που σε έργα τέτοιας κλίμακας εξετάζονται ως πρώτη επιλογή οι nature-based solutions.”

Η τελική απόφαση όμως θα ληφθεί από την τεχνική εταιρεία η οποία δεν αποκλείεται, όπως σχολιάζουν άνθρωποι που γνωρίζουν από μέσα τις διαδικασίες, να δεχθεί πιέσεις από ντόπιους αιρετούς για να δείξει “μεγάλα” έργα και φωτογραφίες δίπλα σε μια μπουλντόζα.

Μαθητές/τριες συζητούν κατά την επίσκεψή τους στη γειτονιά της Κίρκης. Φωτογραφία: η γειτονιά της Κίρκης, Facebook group. 

Ένας συλλογικός αγώνας για ζωή

Στην οδό Κίρκης, οι γυναίκες απολαμβάνουν τη δροσιά – “Εδώ έχουμε 3 βαθμούς κάτω από την Αθήνα!” μου λένε.

Μου μιλούν για το 46ο γυμνάσιο Αθηνών που τους είχε επισκεφθεί και τον ενθουσιασμό των μαθητών με το ποτάμι.

“Η φύση είναι το καλύτερο αντίδοτο στο στρες” λέει η Μαρία ενώ με χαιρετάει για να κατέβει στο Φεστιβάλ για το Νερό και τα Κοινά στο Πεδίον του Άρεως.

Ο αγώνας τους δεν είναι ούτε ατομικός ούτε τοπικός.

“Εδώ τα παιδιά μας μάθανε να ζουν με τη φύση, μάθανε να είναι δίκαιοι με τα άλλα πλάσματα” λέει η Λεμονιά. “Ό,τι συμβαίνει στα ποτάμια μας επηρεάζει τον αέρα που αναπνέουμε και τη θάλασσα που κολυμπάμε.”

Σκέφτομαι τα λόγια του Δημήτρη Θεοδοσόπουλου:

“Τα ρέματα είναι αντίδοτο στον θόρυβο των αυτοκινήτων, είναι μια οπτική ομορφιά. Είναι οικοσυστήματα που αν τα αφήσουμε ανέγγιχτα, οι βάτραχοι και οι λιβελούλες τους θα φροντίσουν να μην έχουμε κουνούπια. Είναι αυτά που ψάχναμε στον κορονοϊό για ψυχική ηρεμία. Χώμα και φύση σημαίνει και δημόσιος χώρος για να κάνεις συνάθροιση, να ενδυναμώσεις ακόμα και το δημοκρατικό πολίτευμα. Όλα είναι αλληλένδετα.”