Ρεπορτάζ: Ηλιάνα Ζερβού & Νεκταρία Ψαράκη

Το 2027 το ΕΣΠΑ για τους δημοτικούς παιδικούς σταθμούς φτάνει στη λήξη του, αφήνοντας στην αβεβαιότητα 8.000-10.000 εργαζομένους, και το 2029 για τις υπόλοιπες κοινωνικές δομές και τους 10.000 επιπλέον εργαζόμενους που τις στελεχώνουν. Τα συγκεκριμένα προγράμματα διατίθενται στις χώρες της ΕΕ προκειμένου με την ευρωπαϊκή οικονομική στήριξη να λειτουργούν αρχικά πιλοτικά, με σκοπό στη συνέχεια, αν αποβούν αποτελεσματικά, να ενσωματωθούν στον κρατικό προϋπολογισμό.

Παρακολουθήστε αναλυτικά τη σχετική εκπομπή:

Ο Γραμματέας Οργανωτικού ΠΟΕ – ΟΤΑ, Χριστόδουλος Ευθυμίου, μιλώντας στο The Press Project και στην εκπομπή 3ο ΘΕΜΑ, εξηγεί το πώς δεν αποτελεί προτεραιότητα η φροντίδα του κοινωνικού κράτους και η στήριξη των οικογενειών, αφού σήμερα, μετά από αρκετά χρόνια το – αρκετά βολικό – χρηματοδοτικό εργαλείο του ΕΣΠΑ που στήριζε την ύπαρξη των δημοτικών παιδικών σταθμών και των δημοτικών δομών λήγει, χωρίς να έχει υπάρξει μέριμνα για τη διασφάλιση πόρων προκειμένου οι δημοτικές δομές να σωθούν. «Οι δομές οι οποίες δημιουργήθηκαν έγιναν αποτελεσματικές. Έγιναν ουσιαστικές και αδιάλειπτες και είναι απαραίτητες αυτή τη στιγμή για την κοινωνία, όπως επίσης και το προσωπικό. Το προσωπικό έχει τόσα χρόνια εμπειρίας, λειτουργεί άψογα», λέει, παρά τα χρόνια εργασιακής ομηρίας που διένυσε, αφού όλοι τους ήταν συμβασιούχοι, και σήμερα απειλούνται με ανεργία.

Στον αέρα 20.000 εργαζόμενοι, μαζί τους και ο ευάλωτος πληθυσμός

«Μιλάμε για 20.000 εργαζόμενους. Δομές δεν είναι μόνο οι βρεφικοί σταθμοί. Είναι τα Κέντρα Ημερήσιας Φροντίδας Ηλικιωμένων, τα κοινωνικά παντοπωλεία, τα κοινωνικά συσσίτια, τα κοινωνικά φαρμακεία, τα κέντρα κοινότητας, τα ΚΔΑΠ, τα ΚΔΑΠ ΜΕΑ, δομές θυμάτων έμφυλης βιας. Μιλάμε για ευάλωτες ομάδες του πληθυσμού», εξηγεί ο Χριστόδουλος, περιγράφοντας τις απαραίτητες δημόσιες δομές μίας υγειούς κοινωνίας, ενός κοινωνικού κράτους.

Όπως εξηγεί, εκτός από τους εργαζομένους στις συγκεκριμένες δομές οι οποίοι βρίσκονται σε ομηρία εδώ και αρκετά χρόνια, «σε ομηρία βρίσκεται ολόκληρη η κοινωνία. Η οικογένεια, ο εργαζόμενος που δεν έχει πού να αφήσει τα παιδιά ή τον ηλικιωμένο που φροντίζει, οι φτωχοί, οι άστεγοι που έβρισκαν ένα πιάτο φαγητό. Όλοι αυτοί αυτή τη στιγμή είναι στον αέρα διότι δεν υπάρχει πλάνο για το πώς θα συνεχίσει η λειτουργία των δομών από τη στιγμή που κόβεται η χρηματοδότηση».

«Τώρα, το πρόγραμμα ΕΣΠΑ σταματάει. Πέρυσι, είχαμε κινητοποιήσεις για αυτόν τον λόγο», λέει και εξηγεί ότι οι κινητοποιήσεις πυροδοτήθηκαν ακριβώς από το γεγονός ότι το ΕΣΠΑ όδευε στη λήξη του, χωρίς να υπάρχει μέριμνα για να εξασφαλιστεί η χρηματοδότηση και να συνεχιστεί η λειτουργία των δομών και η παύση της ομηρίας των εργαζομένων, των οποίων οι συμβάσεις έληγαν και ανανεώνονταν εκ νέου καλλιεργώντας το κλίμα της εργασιακής αμφιβολίας.

«Πλέον το 25% της χρηματοδότησης ήταν από ΕΣΠΑ, αλλά υπήρχε και η διαδικασία με τα vouchers. Τα βρέφη αντιμετωπίζονταν λες και είναι προβατίνες του ΟΠΕΚΕΠΕ. Eπιδοτήσεις, για να πάει το παιδί σε παιδικό σταθμό. Είναι στην αντίληψη και στην ιδεοληψία τους», λέει. «Οι εργαζόμενοι επίσης δεν ήρθαν να καλύψουν μία ανάγκη τριών μηνών. Μιλάμε για δομές πάγιες με διαρκείς ανάγκες. Μιλάμε για εργαζόμενους που έχουν τεράστια εμπειρία και εξειδίκευση και έχουν αποδείξει ότι είναι απαραίτητοι», λέει.

Η σταγόνα που ξεχείλισε το ποτήρι

Όπως εξηγεί ο κ. Ευθυμίου, έπεσε η σταγόνα που ξεχείλισε το ποτήρι και έβγαλε 10.000 εργαζομένους στους δρόμους. «Διέρρευσε ένα σχέδιο το οποίο το είχαν επεξεργαστεί κάτι χαρτογιακάδες σε ορισμένα γραφεία, το οποίο έλεγε ότι όλοι αυτοί οι εργαζόμενοι σε αυτές τις δομές θα έχουν ευέλικτη απασχόληση, απασχόληση λάστιχο με 4ωρα, 8μηνα κλπ. Όλος αυτός ο χρόνος εμπειρίας, όχι μόνο δεν εκτιμήθηκε, αλλά πετάχτηκε στον κάλαθο των αχρήστων. Θα είναι δηλαδή μία δεξαμενή, από την οποία θα συμπληρώνονται κενά, και θα πηγαίνει ανάλογα με τα μόρια τα οποία θα υπάρχουν μέσα από την ΕΤΑ, για να συμπληρώσουν την έλλειψη του ΕΣΠΑ. Αυτό ήταν αντικειμενικά που μας έκανε και καταλάβαμε ότι πάμε σε απολύσεις. Δεν υπήρχε κανένα σχέδιο χρηματοδότησης. Δεν υπήρχε μια διαδικασία η οποία προέβλεπε ότι αναλαμβάνει το κράτος το υπόλοιπο χρηματοδοτικό πρόγραμμα να το εκτελέσει από τον κρατικό προϋπολογισμό. Τους είχαν σε ομηρία όλα αυτά τα χρόνια. Τριάντα χρόνια υπάλληλοι έτσι; Να μην ξέρουν τι θα ξημερώσει, αν θα ανανεωθούν, αν θα κλείσει ο παιδικός σταθμός. Και ξαφνικά τους λένε θα μπείτε σε μία δεξαμενή και άλλοτε θα είστε 8μηνό, άλλοτε 10μηνο και με τετράωρα».

Οι συντάκτες του συγκεκριμένου σχεδίου παραμένουν άγνωστοι, αφού δεν υπήρξε καμία ουσιαστική διαβούλευση. «Μπορούν τα παιδιά ή τα βρέφη να εξυπηρετούνται με τετράωρη απασχόληση; Ή μία υπάλληλος η οποία έχει υποστηρίξει τόσα χρόνια μία δομή σε ένα δήμο να ακούσει ξαφνικά “φύγε πήγαινε στη Γαύδο ή στη Σαμοθράκη να συμπληρώσεις αυτό το κενό”», διερωτάται.

Όπως εξηγεί, οι κινητοποιήσεις έκαναν την κυβέρνηση «να υπαναχωρήσει και να καθίσει στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων». «Δεκάδες δημοτικά συμβούλια έχουν πάρει αποφάσεις υποστηρίζοντας το δίκαιο αίτημα των εργαζομένων. Η ίδια η Κεντρική Ένωση Δήμων Ελλάδας (ΚΕΔΕ) εξέφρασε την αντίδρασή της και την αντίθεσή της», λέει.

Οι εργαζόμενοι οι οποίοι βρίσκονται αυτή τη στιγμή στον αέρα έχουν δίπλα τους την κοινωνία. Οι γονείς ενημερώθηκαν, όπως και οι ευάλωτες ομάδες, «έμαθαν οι άνθρωποι που παίρνουν ένα πιάτο φαΐ από το συσσίτιο τι σχεδιάζουν για αυτούς. Ότι δεν είναι προτεραιότητα να έχει ένα πιάτο φαγητό ο άστεγος. Δεν είναι προτεραιότητα τα βρέφη ή οι υπάλληλοι που βρίσκονται εκεί τόσα χρόνια. Προτεραιότητα είναι τα Patriot. Ενημερώσαμε την κοινωνία και βρέθηκε στο πλευρό μας. Όλοι οι γονείς υποστήριξαν την απεργιακή κινητοποίηση», είπε.

Διάταξη Βορίδη: Οι υπάλληλοι δικαιώνονται στα δικαστήρια και οι δήμοι εξαναγκάζονται να ασκήσουν έφεση

Παρά το γεγονός όμως ότι τόσο η κοινωνία όσο και η τοπική αυτοδιοίκηση βρίσκεται στην πλειοψηφία της στο πλευρό των εργαζομένων, η «διάταξη Βορίδη» τους δένει τα χέρια. Όταν οι επαπειλούμενες δομές καταφεύγουν στα δικαστήρια προκειμένου να αποδειχθεί ότι καλύπτουν πάγιες και διαρκείς ανάγκες και ότι το κλείσιμό τους ζημιώνει την κοινωνία, τότε τα δικαστήρια τις δικαιώνουν. «Έχουμε όμως τη διάταξη Βορίδη η οποία απαγορεύει στους δήμους τη μονιμοποίηση των εργαζομένων και τους υποχρεώνει σε έφεση», εξηγεί. «Μιλάμε για υπάλληλους που έχουν περάσει ΑΣΕΠ, έχουν κριθεί, έχουν επαναλαμβανόμενες συμβάσεις, αδιάλειπτες. Έρχονται λοιπόν και τους δικαιώνουν τα δικαστήρια και πάει η απόφαση στα δημοτικά συμβούλια και η διάταξη Βορίδη τους υποχρεώνει να ασκήσουν έφεση», τονίζοντας το παράδοξο ότι παρά το γεγονός ότι οι δήμοι αναγνωρίζουν και στηρίζουν τα δικαιώματα και την αναγκαιότητα των εργαζομένων, αναγκάζονται να τους υποβάλουν σε μία ακόμη οικονομική και δικαστική περιπέτεια.

«Η Δικαιοσύνη όμως γνωρίζει, ξέρει πολύ καλά ότι αυτές οι δομές είναι απαραίτητες για τη λειτουργία της κοινωνίας», τονίζει, φέρνοντας το παράδειγμα των εργαζομένων του Δήμου Αγίου Δημητρίου, στων οποίων το σωματείο διατελεί ως πρόεδρος. «40 εργαζόμενοι δικαιώθηκαν στο Εφετείο και η Δικαιοσύνη τους μονιμοποίησε», τονίζοντας την αναγκαιότητα να αποσυρθεί η εν λόγω διάταξη.

Ιδεολογική επιλογή

Ο Χριστόδουλος Ευθυμίου επαναλαμβάνει καθ’ όλη τη διάρκεια της συζήτησης ότι πρόκειται για πολιτική, ιδεολογική επιλογή. Όπως αναφέρει, η ιδεολογική τους κατεύθυνση είναι ότι αυτές οι δομές μπορούν να είναι πεδίο κερδοφορίας. «Υπάρχει σχεδιασμός και επίθεση των ιδιωτικών συμφερόντων. Πολλοί δήμοι, σε πολλές περιοχές στην Περιφέρεια κλείνουν τους παιδικούς σταθμούς για να δουλέψουν οι ιδιωτικοί», καταγγέλλει. «Στόχος είναι να υποβαθμίσουν τις δημόσιες δομές, χωρίς να δίνουν χρηματοδότηση, χωρίς να ανανεώνουν τους εργαζομένους», αναφέρει, με στόχο «η εκπαίδευση, η φροντίδα κ.α. να είναι πεδίο κερδοφορίας», θυμίζοντας τα αυτονόητα: «όταν είναι προτεραιότητα το κέρδος, θα ασκηθεί τρομοκρατία στους εργαζόμενους, θα καταπατηθούν τα ωράρια λειτουργίας».

Απεργία στις 13 Μαΐου – Στις 18 Μαΐου οι απαντήσεις από το υπουργείο

Κλείνοντας θυμίζει ότι σήμερα, 12 Μαΐου έχουν συνάντηση με την Κεντρική Ένωση Δήμων η οποία συμπαραστέκεται στον αγώνα τους. «Στις 13 Μαΐου έχουμε τη μεγάλη απεργία της ΑΔΕΔΥ και στις 18 Μαΐου περιμένουμε την τελική απάντηση του υπουργείου και να είστε σίγουροι δεν θα κάνουμε βήμα πίσω. Αν δεν υπάρχουν σαφείς απαντήσεις θα βουλιάξει η Αθήνα. Έχουμε αποδείξει την αγωνιστικότητα και την ετοιμότητα του κλάδου», καταλήγει.

Η απάντηση του υπουργείου στις 18 Μαΐου θα χαράξει και την πιθανή πορεία των υπόλοιπων 10.000 εργαζομένων των δημοτικών δομών οι οποίοι επαπειλούνται το 2029. Ο πρόεδρος του Συλλόγου Εργαζομένων Κοινωνικών Δομών, Δημήτρης Κνης επιβεβαιώνει στο 3ο ΘΕΜΑ ότι το ελληνικό κράτος, εν όψει της εξάντλησης των ευρωπαϊκών χρηματοδοτικών εργαλείων, δεν έχει προβεί σε καμία ενέργεια προκειμένου να εντάξει τις δομές που εστιάζουν σε ευαλωτότητες, στην τρίτη ηλικία κλπ. στον προϋπολογισμό του κράτους.

«Η συζήτηση αυτή, για το πώς και αν θα συνεχίσουν οι δομές ανοίγει συχνά, ανακυκλώνεται κάθε φορά που υπάρχει μία μείωση της χρηματοδότησης από το ΕΣΠΑ. Το ζήτημα είναι ότι εδώ δεν υπάρχουν κεντρικές κοινωνικές πολιτικές. Δεν μπορούν οι συγκεκριμένες δομές πλέον να λειτουργούν με τη λογική της παράτασης, χρόνο με το χρόνο, καθότι πλέον έχουν γίνει αναπόσπαστο κομμάτι της κοινωνίας και της καθημερινότητας», αναφέρει.

Οι δομές οι οποίες εντάσσονται στον Σύλλογο Εργαζομένων των Κοινωνικών Δομών είναι τα κέντρα κοινότητας, δηλαδή δομές που ασκούν την κεντρική επιδοματική πολιτική και βοηθούν τους ωφελούμενους, τα παραρτήματα Ρομά, όπου εργάζονται και διαμεσολαβητές Ρομά, κέντρα ένταξης μεταναστών με μεταφραστές αραβικών, φαρσί και άλλων γλωσσών. Ακόμη, εντάσσονται οι δομές πρώτης υποστήριξης άμεσης βοήθειας στις οποίες συμπεριλαμβάνονται δομές παροχής συσσιτίου, κοινωνικά παντοπωλεία τα οποία ενισχύουν τις ευάλωτες ομάδες, δομές αστέγων, όπου ο άστεγος πληθυσμός φιλοξενείται το βράδυ και παρέχεται πρωινό και βραδινό φαγητό. Το μέλλον των παραπάνω δομών και οι εργαζόμενοί τους, ως το 2029 είναι αβέβαιο.

«Για αυτούς τους ανθρώπους είμαστε ίσως το μοναδικό στήριγμα»

Πέραν των εργαζομένων, οι οποίοι αντιμετωπίζουν την αγωνία σχετικά με το εργασιακό τους μέλλον, οι ευαλωτότητες οι οποίες εξυπηρετούνται από τις συγκεκριμένες δημοτικές δομές, αντιλαμβάνονται πλήρως τις επιπτώσεις αυτής της αβεβαιότητας. «Προφανώς για αυτούς τους ανθρώπους είμαστε ίσως το μοναδικό στήριγμα που τους έχει απομείνει», μοιράζεται μαζί μας ο κ. Κνης, ο οποίος θυμίζει ότι η ακραία φτώχεια και ο κίνδυνος κοινωνικού αποκλεισμού με βάση έρευνα της Eurostat για το 2025 έχει ανέλθει στο 29%, ενώ πέρυσι ήταν περίπου στο 27,5%. «Οπότε αντιλαμβάνεστε ότι υπάρχει μία έντονη ανησυχία. Προσπαθούμε κι εμείς προφανώς να μη μεταφέρουμε το πρόβλημα…».

Από την πλευρά της κυβέρνησης, σε ό,τι αφορά τις κοινωνικές δομές, επικρατεί σιωπή. Στη λογική του ότι το μείζον ζήτημα αυτή τη στιγμή είναι η επίλυση του ζητήματος για τους παιδικούς και τους βρεφικούς σταθμούς. Για όλες τις υπόλοιπες δομές, υπάρχει ο καθησυχασμός ότι ακόμη μεσολαβούν δύο χρόνια. «Όταν όλο αυτό έχει ξεκινήσει από το μακρινό 2010, αντιλαμβάνεστε ότι κανένας δεν μπήκε στη διαδικασία να δώσει μία οριστική λύση και στο κομμάτι των εργαζομένων και γενικότερα να υπάρχει όπως σας είπα, μία εθνική στρατηγική. Γιατί στα χαρτιά όλα καταγράφονται ότι εμείς θα φτιάξουμε, θα κάνουμε κτλ. Αλλά όταν φτάνουμε στο σημείο της χρηματοδότησης, η μόνη δυστυχώς σταθερή χρηματοδότηση την οποία εξασφαλίζει η κυβέρνηση είναι η ευρωπαϊκή χρηματοδότηση με εθνικούς πόρους. Δεν δείχνει ότι επιθυμεί να συνεχίσει τις υφιστάμενες δομές να τις δουλεύει», αναφέρει.

Τι προνοιακό σύστημα θέλουμε στη χώρα την επόμενη δεκαετία;

Το καίριο ερώτημα, γύρω από το οποίο επικεντρώνεται και η στόχευση των εργαζομένων και των σωματείων τους είναι το εξής: Τι ακριβώς θέλουμε για το προνοιακό σύστημα της χώρας για την επόμενη δεκαετία;

«Το πιο σημαντικό είναι ότι όλα θα πρέπει να βρίσκονται κάτω από την αιγίδα των Οργανισμών Τοπικής Αυτοδιοίκησης, με ένα ισχυρό δημόσιο χαρακτήρα. Δε δαιμονοποιούμε την ιδιωτική πρωτοβουλία αλλά ο ρόλος τους θα πρέπει να είναι συμπληρωματικός. Το δεύτερο έχει να κάνει με το προσωπικό: Από τη στιγμή που έχουμε δώσει τις εξετάσεις μας, έχουμε προσληφθεί με διαδικασίες ΑΣΕΠ, με μια συγκεκριμένη μοριοδότηση έχουμε αποκτήσει μια εξειδικευμένη εμπειρία, δεν μπορεί μετά από 20 χρόνια να τίθεται σε συζήτηση το αν θα συνδεθεί η παροχή υπηρεσίας ενός εργαζομένου είτε με ένα voucher και το αν θα υπάρχουν», εξηγεί.

«Δεν μπορεί να τίθεται σε συζήτηση αν θα υπάρχει μία δομή αστεγίας στα μεγάλα αστικά κέντρα. Γιατί το να βρεθείς άστεγος, πιστέψτε με, στην Ελλάδα του 2026, δεν είναι τόσο μακρινό…», καταλήγει.