Με ευρεία πλειοψηφία, η Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ ενέκρινε ψήφισμα που υποστηρίζει τη γνωμοδότηση του Διεθνούς Δικαστηρίου ότι τα κράτη έχουν νομική υποχρέωση να αντιμετωπίσουν την κλιματική αλλαγή. Οι ΗΠΑ, η Ρωσία, το Ιράν και η Σαουδική Αραβία, χώρες με από τις υψηλότερες παραγωγές πετρελαίου και εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου, αντιτάχθηκαν στο ψήφισμα.
Ο γενικός γραμματέας του ΟΗΕ, Αντόνιο Γκουτέρες, δήλωσε ότι η ψηφοφορία της Τετάρτης 20 Μαΐου στη Γενική Συνέλευση, από την οποία απείχαν 28 χώρες, υπογράμμισε ότι οι κυβερνήσεις είναι υπεύθυνες για την προστασία των πολιτών από την κλιμακούμενη κλιματική κρίση.
«Χαιρετίζω την υιοθέτηση του ψηφίσματος της Γενικής Συνέλευσης σχετικά με τη συμβουλευτική γνώμη του Διεθνούς Δικαστηρίου για την κλιματική αλλαγή – μια ισχυρή επιβεβαίωση του διεθνούς δικαίου, της κλιματικής δικαιοσύνης, της επιστήμης και της ευθύνης των κρατών να προστατεύουν τους ανθρώπους από την κλιμακούμενη κλιματική κρίση», έγραψε ο Γκουτέρες σε ανάρτησή του.
Το ψήφισμα, το οποίο καταρτίστηκε από το Βανουάτου, ένα νησιωτικό κράτος του Ειρηνικού που βρίσκεται στην πρώτη γραμμή της κλιματικής κρίσης, μαζί με άλλα κράτη, εγκρίθηκε μετά από έντονες διαβουλεύσεις και πολλαπλές τροπολογίες, με 141 ψήφους υπέρ, 8 κατά και 28 αποχές. Κατά ψήφισαν η Λευκορωσία, το Ιράν, το Ισραήλ, η Λιβερία, η Ρωσία, η Σαουδική Αραβία, οι ΗΠΑ και η Υεμένη.
Όταν το Διεθνές Δικαστήριο στη Χάγη, το κύριο δικαιοδοτικό όργανο του ΟΗΕ, αποφάνθηκε τον Ιούλιο του 2025 ότι τα κράτη έχουν υποχρέωση να προστατεύουν το περιβάλλον από τις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου, η απόφαση χαιρετίστηκε ως σημαντική πρόοδος. Ο Αντόνιο Γκουτέρες τη χαρακτήρισε «νίκη για τον πλανήτη μας».
Νομική υποχρέωση
Το Διεθνές Δικαστήριο αποφάνθηκε επίσης ότι, αν τα κράτη παραβιάζουν αυτές τις υποχρεώσεις, φέρουν νομική ευθύνη και μπορεί να υποχρεωθούν να σταματήσουν την παράνομη συμπεριφορά, να δώσουν εγγυήσεις μη επανάληψης και να προσφέρουν αποκατάσταση.
Παρότι οι γνωμοδοτήσεις του Διεθνούς Δικαστηρίου δεν είναι δεσμευτικές, έχουν σημαντικό νομικό και ηθικό βάρος, καθώς συμβάλλουν στην ερμηνεία και εξέλιξη του διεθνούς δικαίου.
Η υιοθέτηση του ψηφίσματος στέλνει μήνυμα ότι η αντιμετώπιση της κλιματικής κρίσης αποτελεί νομική υποχρέωση και όχι απλώς πολιτική επιλογή.
«Το ανώτατο δικαστήριο του κόσμου μίλησε», δήλωσε ο Γκουτέρες. «Σήμερα, η Γενική Συνέλευση απάντησε».
Τι προβλέπει το ψήφισμα
Το ψήφισμα καλεί όλα τα κράτη-μέλη του ΟΗΕ να λαμβάνουν μέτρα ώστε να αποφεύγεται σοβαρή ζημιά στο κλίμα και στο περιβάλλον, συμπεριλαμβανομένων των εκπομπών εντός των συνόρων τους, και να τηρούν τις δεσμεύσεις τους στο πλαίσιο της Συμφωνίας του Παρισιού.
Οι κυβερνήσεις καλούνται να συνεργάζονται με καλή πίστη και να συντονίζουν τις προσπάθειές τους για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής, προστατεύοντας το δικαίωμα στη ζωή, την υγεία και ένα αξιοπρεπές επίπεδο διαβίωσης.
Σε ανακοίνωσή του μετά την ψηφοφορία, ο Γκουτέρες τόνισε ότι όσοι ευθύνονται λιγότερο για την κλιματική αλλαγή πληρώνουν το μεγαλύτερο τίμημα και ότι η πορεία προς την κλιματική δικαιοσύνη απαιτεί ταχεία, δίκαιη και ισότιμη μετάβαση από τα ορυκτά καύσιμα στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας.
Σημείωσε επίσης ότι οι ανανεώσιμες πηγές είναι η φθηνότερη και ασφαλέστερη μορφή ενέργειας και ότι ο στόχος περιορισμού της αύξησης της παγκόσμιας θερμοκρασίας στον 1,5 βαθμό Κελσίου παραμένει εφικτός.
Η κυβέρνηση των ΗΠΑ έχει αποσυρθεί από τη Συμφωνία του Παρισιού και άλλες περιβαλλοντικές συμφωνίες και προωθεί πολιτικές ενίσχυσης της παραγωγής ορυκτών καυσίμων.
«Το ψήφισμα περιλαμβάνει ακατάλληλες πολιτικές απαιτήσεις σχετικά με τα ορυκτά καύσιμα», δήλωσε η εκπρόσωπος των ΗΠΑ στον ΟΗΕ. Πρόσθεσε ότι η Ουάσιγκτον δεν βλέπει λόγο να ζητηθεί από τον γενικό γραμματέα να υποβάλει έκθεση για τα νομικά ζητήματα.
Το Associated Press ανέφερε ότι η αμερικανική κυβέρνηση είχε παροτρύνει άλλα κράτη να πιέσουν το Βανουάτου να αποσύρει το ψήφισμα.
Νησιά που εξαφανίζονται
Για δεκαετίες, τα νησιά του Ειρηνικού βλέπουν τις πατρίδες τους να εξαφανίζονται σταδιακά. Στο Τουβαλού, όπου το μέσο υψόμετρο είναι μόλις 2 μέτρα πάνω από τη θάλασσα, πάνω από το ένα τρίτο του πληθυσμού έχει υποβάλει αίτηση για βίζα κλιματικής μετανάστευσης στην Αυστραλία, ενώ μόνο περιορισμένος αριθμός γίνεται δεκτός κάθε χρόνο. Μέχρι το 2100, μεγάλο μέρος της χώρας προβλέπεται να βρεθεί κάτω από το νερό κατά την παλίρροια.
Στο Ναουρού, η κυβέρνηση έχει αρχίσει να πουλά διαβατήρια σε πλούσιους αλλοδαπούς, προσφέροντας πρόσβαση χωρίς βίζα σε δεκάδες χώρες, σε μια προσπάθεια να χρηματοδοτήσει πιθανές μετεγκαταστάσεις.
Ο Βισάλ Πρασάντ, διευθυντής της οργάνωσης «Φοιτητές των Νήσων του Ειρηνικού κατά της Κλιματικής Αλλαγής», ο οποίος ηγήθηκε της εκστρατείας για τη γνωμοδότηση του Διεθνούς Δικαστηρίου, χαρακτήρισε την ψηφοφορία ως δέσμευση για την υλοποίησή της.