“Το μεγαλύτερο σκάνδαλο ανθρωπίνων δικαιωμάτων στην Ευρώπη”

“Γιατί αποφασίσατε να χρησιμοποιήσετε τη φωνή σας για να ενισχύσετε τα δικαιώματα των Ρομά και των Travellers στην Ευρώπη;” ήταν το ερώτημα που τέθηκε στον Επίτροπο, στα εγκαίνια της έκθεσης που πραγματοποιήθηκαν στις 15 Σεπτεμβρίου στο Ισλαχανέ.

Ο Επίτροπος Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων του Συμβουλίου της Ευρώπης απάντησε ότι:

“Αποτελεί για εμένα κορυφαία προτεραιότητα να προασπίσουμε τα δικαιώματα των Ρομά και των Travellers καθώς οι συνθήκες υπό τις οποίες ζουν συνιστούν πανευρωπαϊκά το μεγαλύτερο σκάνδαλο ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Ρατσισμός και διακρίσεις σε κάθε έκφανση της ζωής τους και ακραία φτώχεια. Και είναι δουλειά μου να αφυπνίσω τον κόσμο ώστε να αναλάβουμε δράση.”

Ο Επίτροπος ταξίδεψε από το καλοκαίρι του ‘24 έως το καλοκαίρι του ‘25 σε πέντε χώρες της Ευρώπης – Ελλάδα, Σλοβακία, Φινλανδία, Ιρλανδία, Βόρεια Μακεδονία – για να καταγράψει τις εμπειρίες των κοινοτήτων Ρομά και Travellers. Έτσι προέκυψε το βιβλίο “Τα 12 εκατομμύρια που αγνοούμε” (εδώ διαθέσιμο στα ελληνικά) καθώς και η ομώνυμη περιοδεύουσα έκθεση φωτογραφίας.

“Ακούσαμε πολλές ιστορίες πολλών ανθρώπων. Κοινό τους στοιχείο ήταν το θάρρος, η αποφασιστικότητα και η ανθεκτικότητά τους. Αλλά πρόκειται και για φρικτές ιστορίες που αντικατοπτρίζουν την πλήρη περιφρόνηση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Όσον αφορά τη στέγαση, οι άνθρωποι ζουν σε παραγκουπόλεις που μέχρι τώρα είχα δει μόνο στις φτωχότερες περιοχές του κόσμου. Στον τομέα της υγείας, οι γυναίκες στερούνται πρόσβαση σε φροντίδα ζωτικής σημασίας, ενώ στην εκπαίδευση έχουμε de facto διαχωρισμό των παιδιών Ρομά και μη Ρομά ή ακόμα και αστικά λεωφορεία που δεν φτάνουν ποτέ στους καταυλισμούς ώστε να πάνε τα παιδιά στο σχολείο. Ακούσαμε πολλές ιστορίες ανθρώπων που μένουν εκτός εργασίας εξαιτίας του ρατσισμού καθώς και ιστορίες υπέρμετρης αστυνόμευσης.”

Στην έκθεση “Τα 12 εκατομμύρια που αγνοούμε”, στο Ισλαχανέ, Θεσσαλονίκη. Φωτογραφία: Chloe Pissa

Τέσσερα κρίσιμα πανευρωπαϊκά δομικά προβλήματα

Ο Επίτροπος κατονόμασε στη συνέχεια τέσσερα κρίσιμα, δομικά προβλήματα τα οποία πρέπει επειγόντως να αντιμετωπίσουμε:

“Πρώτα απ’ όλα, πρέπει να παραδεχτούμε οι κοινωνίες μας είναι βαθιά ρατσιστικές απέναντι στις κοινότητες Ρομά. Το δεύτερο δομικό ζήτημα είναι ότι πρέπει να υπάρξει σοβαρότερη συνεργασία μεταξύ της τοπικής αυτοδιοίκησης και της κεντρικής κυβέρνησης, και απαιτείται η τοπική αυτοδιοίκηση να αναλάβει τις ευθύνες της. Το τρίτο δομικό ζήτημα είναι ότι υποτιμούμε τον ρόλο, τη φωνή και την αυτενέργεια των γυναικών Ρομά. Πρέπει να συνεργαστούμε με τις γυναίκες Ρομά. Και το τέταρτο δομικό ζήτημα είναι ότι δεν μας ενδιαφέρει. Αυτό είναι κάτι ακόμα μεγαλύτερο από τον ρατσισμό.”

Ο Επίτροπος χαιρετά κορίτσια της Ρομά κοινότητας. Φωτογραφία: Chloe Pissa

Τι πρέπει να κάνουμε

Οι συστάσεις του Επιτρόπου, στη συνέχεια, διατυπώθηκαν ως εξής:

“Πρώτα απ’ όλα πρέπει να υπερασπιστούμε τα δικαιώματα των γυναικών και να ενισχύσουμε τον ηγετικό ρόλο που μπορούν να αναλάβουν. Δεύτερον, όσοι από εμάς δεν είμαστε Ρομά πρέπει να χτίσουμε ουσιαστικές σχέσεις σύμπραξης μαζί τους. Το μέλλον δεν μπορεί να είναι “για αυτούς, χωρίς αυτούς”. Από κοινού πρέπει να αντιμετωπίσουμε αυτό το σκάνδαλο που αφορά και τις 46 χώρες του Συμβουλίου της Ευρώπης.”

Η Πολυξένη ποζάρει δίπλα στο πορτραίτο της. Φωτογραφία: Chloe Pissa

Τα παιδιά από τα Τσαΐρια χαμογελούν δίπλα στα πορτραίτα τους

Στα εγκαίνια της έκθεσης παρευρέθηκαν και παιδιά από τον καταυλισμό στα Τσαΐρια που βρίσκεται στην ανατολική Θεσσαλονίκη. Πρόκειται για έναν από τους καταυλισμούς με τις χειρότερες συνθήκες διαβίωσης που συναντάμε στην Ευρώπη, όπου οι άνθρωποι ζουν με ποντίκια και φίδια σε μια χωμάτινη αλάνα, αποκομμένοι από την πόλη.

Τα παιδιά στάθηκαν χαμογελαστά δίπλα στα πορτραίτα τους ενώ ένας από τους γονείς, ο Μάκης Γκαραγκούνης ήταν κεντρικός ομιλητής στα εγκαίνια της έκθεσης.

Ο κ.Γκαραγκούνης περιέγραψε όχι μόνο τις καθημερινές δυσκολίες που αντιμετωπίζουν καθώς ζουν χωρίς νερό και χωρίς ρεύμα αλλά και τον μόνιμο φόβο της μπουλντόζας και της έξωσης, χωρίς να προσφέρεται καμία εναλλακτική στέγασης από τον αρμόδιο Δήμο. Παράλληλα, μίλησε για τον κοινωνικό ρατσισμό που αντιμετώπισαν όταν προσπάθησαν να μετεγκατασταθούν από μόνοι τους, αναζητώντας αξιοπρεπείς συνθήκες διαβίωσης.

Μέλη της Ρομά κοινότητας Θεσσαλονίκης. Φωτογραφία: Chloe Pissa

“Κάνω τα αδύνατα δυνατά για να πάνε τα παιδιά μου σχολείο, κι ας ζω μέσα σε βούρκο”

“Κάνω τα αδύνατα δυνατά για να πάνε τα παιδιά μου στο σχολείο, κι ας ζω μέσα σε έναν βούρκο” ήταν τα λόγια του κ.Γκαραγκούνη. “Μέχρι το 2019, ένα λεωφορείο του Δήμου ερχόταν μέχρι τον καταυλισμό και έστω και καθυστερημένα έπαιρνε τα παιδιά μας για το σχολείο. Σήμερα, μας το έχουν κόψει τελείως και αυτό.”

“Είναι πολύ σημαντικό όλα τα παιδιά να έχουν ίσες ευκαιρίες ακόμα κι αν οι οικογένειές τους δεν έχουν τις ίδιες δυνατότητες. Υπάρχουν παιδιά που χρειάζονται μεγαλύτερη στήριξη καθώς οι γονείς τους είναι άνεργοι και δεν μπορούν να τα βοηθήσουν, όσο κι αν το θέλουν. Με στήριξη και καθοδήγηση όμως, τα παιδιά αποκτούν αυτοπεποίθηση και δυνατότητες” τόνισε η ομιλήτρια Νεκταρία Μαρκόγλου, Ρομά εργαζόμενη μονογονέας που ζει στον Δενδροπόταμο.

Η Ροδή Καβούνη, δασκάλα και διευθύντρια στο νηπιαγωγείο του οικισμού Ρομά στην Αγία Σοφία, εξήγησε ότι το 99% του οικισμού είναι αναλφάβητοι ενώ παράλληλα υπενθύμισε ότι τα παιδιά έχουν ως μητρική γλώσσα τη ρομανί. Το νηπιαγωγείο, που αποτελεί τον θεμέλιο λίθο για την εκμάθηση της ελληνικής γλώσσας αλλά και της κοινωνικοποίησης των παιδιών, “αντιμετωπίζεται από την πολιτεία όπως και οι Ρομά” είπε η κ.Καβούνη: “Εφόσον ζουν μες στα σκουπίδια, ας έχουν και ένα σχολείο σκουπίδι”.

Ο αγώνας που δίνουν οι δασκάλες για να πηγαίνουν τα παιδιά στο σχολείο είναι δύσκολος και μοναχικός, ενώ ως η μοναδική δημόσια υπηρεσία εντός του οικισμού, το νηπιαγωγείο στην Αγία Σοφία έχει μετατραπεί “άτυπα και σε ΚΕΠ, όντας ο μοναδικός φορέας που βοηθάει την κοινότητα να κλείσει ένα ραντεβού σε νοσοκομείο ή να εμβολιάσει τα παιδιά της”.

Οι ομιλητές και ομιλήτριες στα εγκαίνια της έκθεσης. Φωτογραφία: Chloe Pissa

Οι μελλοντικοί επιστήμονες της Χωροταξίας ακούνε τον Δενδροπόταμο

Οι ομιλίες στα εγκαίνια ολοκληρώθηκαν με τον κοινωνιολόγο Γιάννη Φραγκόπουλο, καθηγητή στο Τμήμα Μηχανικών Χωροταξίας και Ανάπτυξης της Πολυτεχνικής Σχολής Θεσσαλονίκης. Ο Φραγκόπουλος μελετά τον κοινωνικοχωρικό διαχωρισμό που βιώνουν οι κοινότητες Ρομά στη Θεσσαλονίκη και οργανώνει κάθε χρόνο εκπαιδευτικές επισκέψεις στον Δενδροπόταμο με μεταπτυχιακούς φοιτητές και φοιτήτριες.

“Το πανεπιστήμιο οφείλει να έρθει σε επαφή με τις κοινότητες Ρομά, ειδικά οι μελλοντικοί επιστήμονες που θα πρέπει να δημιουργήσουν πολεοδομικές και κοινωνικές συνθήκες ώστε να σταματήσουν τον χωρικό αποκλεισμό και τον κοινωνικό διαχωρισμό” είπε ο καθηγητής του ΑΠΘ.

“Ο χωρικός αποκλεισμός των κοινοτήτων Ρομά ενισχύει και αναπαράγει τη στεγαστική ανεπάρκεια, τον αποκλεισμό τους από την εκπαίδευση και την εργασία, καθώς και τον εθνοτικό και πολιτισμικό στιγματισμό και τη βία. Οι συνθήκες αυτές παράγονται από την πολιτεία και τη μη Ρομά κοινωνία και στη συνέχεια εσωτερικεύονται και βιώνονται από τις Ρομά κοινότητες. Είναι ένας δομικός αποκλεισμός και ένα ξεκάθαρο ζήτημα ανθρωπίνων δικαιωμάτων” τόνισε ο κ. Φραγκόπουλος.

“Τι πρέπει να γίνει για την άρση αυτών των δομικών ανισοτήτων; Πρέπει να υπάρξουν άμεσα μέτρα θετικής διάκρισης σε τρεις τομείς: στην παιδεία, εισαγωγή με ποσόστωση στα ΑΕΙ της χώρας, όπως συμβαίνει για τη μουσουλμανική μειονότητα της Θράκης, στην εργασία, ειδικές ποσοστώσεις σε μόνιμες θέσεις εργασίας, π.χ. σε Δήμους, και τέλος, στεγαστική μέριμνα για τις πιο ευάλωτες ομάδες.”

Συζήτηση με το κοινό και τις υποψήφιες διδακτόρισσες του Πολυτεχνείου Ε.Κωστάκη και Α.Μακρίδου. Φωτογραφία: Chloe Pissa

Έπειτα, τον λόγο πήραν υποψήφιες διδακτόρισσες και μέλη της ερευνητικής ομάδας SPACE του Γιάννη Φραγκόπουλου, που πραγματοποιούν επιτόπιες παρατηρήσεις, συνεντεύξεις με κατοίκους και εργαστήριο συμμετοχικού σχεδιασμού.

“Τα δύο βασικότερα προβλήματα που εντοπίσαμε στον Δενδροπόταμο είναι η προσβασιμότητα – δεν υπάρχει συγκοινωνία που να τους συνδέει σταθερά με την πόλη – και η έλλειψη ανοικτών δημόσιων χώρων που θα βελτίωναν την καθημερινότητα των κατοίκων και θα μπορούσαν να αποτελέσουν ασφαλείς χώρους αναψυχής για τα παιδιά” εξήγησαν οι φοιτήτριες.

Παράλληλα τόνισαν: “Οι κάτοικοι, αφού τους δόθηκε η δυνατότητα να εκφράσουν τις πραγματικές ανάγκες τους και να προτείνουν παρεμβάσεις και πολιτικές που πιστεύουν ότι θα βοηθούσαν τον Δενδροπόταμο, στο τέλος μάς είπαν: ‘Είναι η πρώτη φορά που μας ακούει κάποιος. Είναι η πρώτη φορά που κάποιος ζητάει και τη δική μας γνώμη. Μακάρι να γίνει πράξη έστω και ένα από αυτά.’”

Η εφηβική μπάντα “Τα Κρούσματα”. Φωτογραφία: Chloe Pissa

Τα Κρούσματα και τα σχολεία

Τα εγκαίνια έκλεισαν με μουσική από την εφηβική μπάντα κρουστών “Τα Κρούσματα” η οποία απαρτίζεται από Ρομά και μη Ρομά μαθήτριες και μαθητές που μέσα από τα τραγούδια γνωρίζονται και συνυπάρχουν αφήνοντας πίσω τους προκαταλήψεις και στερεότυπα.

Το catering των εγκαινίων ανέλαβε ο γυναικείος σύλλογος εθελοντών, Albatros.

Κατά τη διάρκεια της έκθεσης (14-18 Σεπτεμβρίου), τον χώρο επισκέφθηκαν γυμνάσια και λύκεια της Θεσσαλονίκης τα οποία είχαν την ευκαιρία να περιηγηθούν στην έκθεση και να κάνουν εκπαιδευτικά διαδραστικά παιχνίδια με τη δημοσιογράφο Τζένη Τσιροπούλου, τα οποία είχαν στο επίκεντρο τα ανθρώπινα δικαιώματα καθώς και την Ιστορία και τις τέχνες των Ρομά.

Οι φωτογραφίες της έκθεσης είναι του φωτορεπόρτερ Γιώργου Μουτάφη που ταξίδεψε στην Ελλάδα, τη Σλοβακία, τη Φινλανδία και τη Βόρεια Μακεδονία με τον Επίτροπο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, καθώς και της φωτογράφου Candice Imbert που συμμετείχε στην αποστολή στην Ιρλανδία.

Η έκθεση φωτογραφίας “Τα 12 εκατομμύρια που αγνοούμε” είναι περιοδεύουσα και τώρα συνεχίζει το ταξίδι της σε άλλες χώρες της Ευρώπης.