Δεν ήταν λίγες οι φορές που σκεφτήκαμε όσοι παρακολουθήσαμε τον στολίσκο της ελευθερίας (Freedom Floatilla) να πλέει με γενναιότητα προς τις ακτές της Λωρίδας της Γάζας για να σπάσει τον παράνομο αποκλεισμό που έχει επιβάλλει το Ισραήλ, πώς μαζί με τους φίλους και τους συντρόφους μας έπλεε και ο πάντα ανυπότακτος Κόρτο. Πάντα δίπλα σε εκείνους που πολεμούν το άδικο, ο γιος της τσιγγάνας από τη Σεβίλλη και του ναύτη από την Κουρνουάλη που χάραξε ο ίδιος στο χέρι του τη μοίρα του μ’ένα μαχαίρι, θα αγκάλιαζε από την πρώτη στιγμή την υπόθεση της Παλαιστίνης, θα έβαζε σκοπό της ζωής του να πατήσει το πόδι του στη γη της Γάζας. Ταξίδεψε πολλές φορές ο Κόρτο Μαλτέζε στις ακτές της Γάζας, παρέα με τον αείμνηστο αγωνιστή, τον καπετάνιο Βαγγέλη Πισσία που ήταν από τους πρώτους που κατάφεραν να σπάσουν τον αποκλεισμό το 2008, ίσως σε κάποια στιχάκια του συντοπίτη του Ιταλού αναρχικού ακτιβιστή Vic, δίνοντας αέρα στα πανιά και κάνοντας τις σημαίες της Παλαιστίνης να ανεμίζουν, δίνοντας κουράγιο στους θαρραλέους ακτιβιστές που αντιμετώπισαν με αφοβιά τις κάννες των όπλων του δολοφονικού IDF.

«Ούτε κύμα πίσω» ήταν το σύνθημα της ελληνικής αποστολής που συμμετείχε στον στολίσκο της ελευθερίας. Βλέποντας για πρώτη φορά το εξώφυλλο του Δημήτρη, άκουσα τον ίδιο τον Κόρτο Μαλτέζε να το ψιθυρίζει με ένα στραβό μειδίαμα στα χείλη του. Αυτές τις σκέψεις ήρθε να συμπληρώσει και η ίδια η εικονογραφημένη ιστορία των Δημήτρη-Κρις Αγκαράι και Μι Δέλτα που εντάσσεται στο αφιέρωμα του περιοδικού με τίτλο «Ο πόλεμος στα κόμικς». Πρόκειται για ένα αφιέρωμα ιδιαίτερου βάρους, καθώς σηματοδοτεί την συνειδητή απόκλιση της συντακτικής ομάδας από το επίπλαστο ιδεολόγημα του «non politica» που εξακολουθεί να περιχαρακώνει ένα σημαντικό τμήμα της κοινότητας των κόμικς, ενώ, παράλληλα, προσφέρει στο ελληνικό αναγνωστικό κοινό μια συγκεντρωμένη πρόσβαση σε έναν διαρκώς διευρυνόμενο θεωρητικό και καλλιτεχνικό διάλογο, ο οποίος πλέον αγγίζει τον πυρήνα της ταυτότητας του μέσου. Μέσα από την αντιπαραβολή κριτικών κειμένων και ολιγοσέλιδων κόμικς, αναδεικνύεται πως η ένατη τέχνη δεν λειτουργεί απλώς ως ένας αμέτοχος παρατηρητής της ιστορικής πραγματικότητας, αλλά συνδιαμορφώνει ενεργά  και ισότιμα με τις υπόλοιπες τέχνες τους μηχανισμούς μνήμης και διαχείρισης του συλλογικού και πολιτισμικού τραύματος, συνιστώντας ταυτόχρονα ένα προνομιακό ιστορικό τεκμήριο της εποχής της. Αυτό το αφιέρωμα αποτελεί ένα τέτοιο τεκμήριο, καθώς παλιοί και νέοι δημιουργοί κόμικς συναντιούνται για να μοιραστούν τις δικές τους σκέψεις για το ιστορικό παρελθόν αλλά και για όσα βιώνουμε ως κοινωνία την παρούσα συγκυρία.

Από ένα τέτοιο αφιέρωμα, λοιπόν, δεν θα μπορούσε να λείπει η εκτενής αναφορά στη γενοκτονία που συντελείται στη Λωρίδα της Γάζας από το Ισραήλ και τους συμμάχους του τα τελευταία χρόνια. Με αφορμή δύο σπουδαία έργα, το «Maus» του Αμερικανοεβραίου κομίστα Art Spiegelman και το «Palestine», το δημοσιογραφικό κόμικς του Αμερικανομαλτέζου Joe Sacco, οι αναγνώστες του περιοδικού γίνονται μάρτυρες της πολύχρονης συζήτησης των δύο καλλιτεχνών όσον αφορά τη διαχείριση του συλλογικού τραύματος αλλά και της ίδιας της ιστορικής πραγματικότητας.

«Ποτέ ξανά και ξανά και ξανά…για κανέναν» είναι ο τίτλος της κοινής τρισέλιδης ιστορίας των δύο σπουδαίων δημιουργών που κυκλοφόρησε το 2024, λίγους μήνες μετά από τις απαρχές της γενοκτονίας στη Γάζα, και για πρώτη φορά μεταφράζεται στα ελληνικά. Ο Spiegelman, απόγονος επιζώντων από το στρατόπεδο συγκέντρωσης του Άουσβιτς δεν μπορεί να δεχτεί ότι αυτή η σφαγή γίνεται «στο όνομα των Εβραίων», ενώ ο Sacco ομολογεί πως ίσως χρειαστούν μεγαλύτερα μυαλά από τα δικά τους για να βρεθεί μια «δίκαιη λύση».

Η ενδιαφέρουσα συνέντευξη του Joe Sacco που ακολουθεί, μία από τις λίγες που έχουν δημοσιευτεί σε ελληνικό μέσο, είναι πλήρως κατατοπιστική για το τι συμβαίνει στην Παλαιστίνη, έναν τόπο που ο δημιουργός επισκέφτηκε πολλές φορές και μιλάει με την εμπειρία του αυτόπτη μάρτυρα. Ο Sacco μιλάει στον Γιάννη Ιατρού και στον Ίωνα Αγγελή για όλο το έργο του και τις πολιτικές στάσεις που κράτησε όλα αυτά τα χρόνια που εργάστηκε τόσο ως δημοσιογράφος όσο και ως δημιουργός κόμικς, το πως κατάφερε και αν κατάφερε να βρει ποτέ τις ισορροπίες ανάμεσα στη δημοσιογραφική κάλυψη και στην ένατη τέχνη.

Εκτός όμως από την τρέχουσα πολιτική και ιστορική συγκυρία, το αφιέρωμα της «Φούσκας» επεκτείνεται και σε άλλες εκφάνσεις του πολέμου στα κόμικς. Στο άρθρο του Γιάννη Αντωνόπουλου -του John Antono-, γίνεται μια πρώτη συστηματική καταγραφή μερικών από των πιο εμβληματικών ελληνικών κόμικς με θέμα τον πόλεμο, όπως γράφει ο ίδιος «μια περιήγηση στα ελληνικά (αντι)πολεμικά κόμικς». Άρθρα του Περικλή Κουλιφέτη και του Γιάννη Πεντζούρη μας υπενθυμίζουν τους τρόπους με τους οποίους τόσο οι γελοιογραφίες όσο και τα κόμικς εργαλειοποιήθηκαν πολλαπλές φορές κατά την περίοδο πολέμου για προπαγανδιστικούς λόγους, ενώ το άρθρο του Νίκου Γιακουμέλου για τους «υπερήρωες στα χακί» αποτυπώνει την πάγια σύνδεση των γνωστών και αγαπημένων μας υπερηρώων με την πολεμική μηχανή, υποδεικνύοντας πως ποτέ δεν υπήρξαν ίσες αποστάσεις στην ένατη τέχνη αλλά οι χάρτινοι ήρωες ήταν πάντοτε φορτισμένοι πολιτικά. Ταυτόχρονα, παλιοί και νέοι δημιουργοί κόμικς συνομιλούν για τον πόλεμο, για τις φοβίες τους αλλά και τις δικές τους εμπειρίες, άλλοτε με χιούμορ άλλοτε με επιφυλακτικότητα για το επερχόμενο μέλλον.

Η συνέντευξη του Λεωνίδα Οικονομάκη, μέλους του χιπ χιπ συγκροτήματος Social Waste και κοινωνιολόγου, αλλά και φανατικού αναγνώστη των κόμικς του Ούγκο Πρατ, έρχεται να κλείσει αυτό το εξαιρετικό αφιέρωμα με αναφορές στις δικές μας εγχώριες μάχες, όπως την μάχη για το δάσος στις Σκουριές της Χαλκιδικής αλλά και για τις τροπικότητες που λαμβάνει το πολιτικό τραγούδι στις ημέρες μας. Από τα βάθη της Λατινικής Αμερικής μέχρι τα ματωμένα διαμάντια της Αφρικής, από τη Βόρεια Ιρλανδία μέχρι τα χωριά της Χαλκιδικής, ο ταξικός πόλεμος δεν σταμάτησε ποτέ να ματώνει τους λαούς αυτού του κόσμου. Κάποιοι, όμως, πρέπει να μας μιλάνε και για αυτή την πολυπόθητη «γιορτή της ουτοπίας», για τα οράματα που δίνουν πνοή σε κάθε αντιπολεμικό αγώνα.

Ο πόλεμος είναι εξωφρενικός, είναι μια κατάσταση εξαίρεσης όπως την αποκάλεσε ο θεωρητικός Τζορτζ Αγκάμπεν, με τη φρίκη να εναλλάσσεται με την παράνοια, την θυσία πολλές φορές με την ματαιότητα ή και τη γελοιότητα. «No man’s land» αποκαλούσαν τα πεδία των μαχών που χώριζαν τα διαφορετικά στρατόπεδα μεταξύ τους, τα χαρακώματα δηλαδή, στον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο, τα πεδία όπου σωρεύονταν τα πτώματα των στρατιωτών και οι ελπίδες των επιζώντων. Ο Γάλλος κομίστας Jacques Tardi αφιέρωσε το μεγαλύτερο μέρος της τέχνης του στην αποτύπωση ακριβώς αυτής της πολεμικής παράνοιας του «Μεγάλου Πολέμου», με μια σειρά από έργα που διαδραματίζονται στα χαρακώματα. Πολλοί πόλεμοι ήρθαν να ακολουθήσουν εκείνον τον «πόλεμο που θα τελείωνε όλους τους πολέμους» και κανένας δεν έγινε ο τελευταίος, μόνο άφησαν πίσω τους διαγενεολογικά τραύματα που ακόμα προσπαθούμε να τα κατανοήσουμε και να τα διαχειριστούμε.

Έτσι, λοιπόν, εν μέσω πολλών ανοιχτών πολεμικών μετώπων και μιας γενοκτονίας που συμβαίνει μπροστά στα μάτια μας, στα πρόθυρα ίσως ενός Τρίτου Παγκοσμίου Πολέμου, το αφιέρωμα της «Φούσκας» για τον πόλεμο έρχεται να μας θυμίσει, άλλοτε με σοβαρότητα και άλλοτε με οξυδερκές χιούμορ, πως το μόνο που αφήνει ο κάθε πόλεμος είναι αυτές οι πεδιάδες των νεκρών που καμιά παπαρούνα δεν θα καταφέρει ποτέ να τις καλύψει τελείως στη συλλογική μνήμη.

Δεν γνωρίζουμε αν η «Φούσκα», το έντυπο περιοδικό για κόμικς που ξεκίνησε αυτό το διάστημα να κάνει τα πρώτα του βήματα θα είναι όντως «το πιο καταδικασμένο project στην ιστορία των καταδικασμένων projects», αλλά σίγουρα όσοι αγαπάμε τα κόμικς το είχαμε μεγάλη ανάγκη. Είχαμε μεγάλη ανάγκη να έρθουμε ξανά κοντά ως κοινότητα, να μιλήσουμε και να διαβάσουμε για όλα όσα μας προβληματίζουν εδώ και αρκετά χρόνια. Να διευρύνουμε, με τη σειρά μας, τις συζητήσεις και τους διαλόγους που έχουν ανοίξει στον πυρήνα του ίδιου του μέσου των κόμικς και ίσως να προχωρήσουμε και λίγα βήματα παραπέρα, πιο συλλογικά και πιο κοινοτικά.

 

Με τα λόγια των αγαπημένων μας δημιουργών αλλά και των συντακτών του περιοδικού που δεν φοβούνται να πάρουν θέση:

«Ποτέ ξανά και ξανά και ξανά… για κανέναν».

 

*Το περιοδικό Φούσκα εκδίδεται από τις εκδόσεις DOCMZ.