γράφει η Εβίτα Παρασκευόπουλου

Κάτοικος Ηλιούπολης, μέλος Οργάνωσης Νότιου Τομέα ΜέΡΑ25

Από την Ηλιούπολη σε ολόκληρη τη χώρα

Το ζήτηµα µε το Χαλικάκι ξεπερνά κατά πολύ τα όρια της Ηλιούπολης. Αποτελεί µέρος ενός βαθύτερου, δοµικού προβλήµατος που αφορά το µέλλον των πόλεών µας και ολόκληρης της χώρας: τη σύγκρουση ανάµεσα στην προστασία της δηµόσιας περιουσίας και στην αντιµετώπισή της ως εµπορικού προϊόντος.

Το 2020, το Ʃυµβούλιο της Επικρατείας ακύρωσε τη µαζική µεταβίβαση 10.119 ακινήτων προς την ΕΤΑΔ, αναδεικνύοντας ένα κρίσιµο ζήτηµα: εκτάσεις που είναι εκτός συναλλαγής ή εξυπηρετούν δηµόσιους και κοινόχρηστους σκοπούς δεν µπορούν να αντιµετωπίζονται απλώς ως εµπορικά ακίνητα. Και εδώ βρίσκεται η καρδιά της σηµερινής σύγκρουσης.

Η δηµοτική αρχή της Ηλιούπολης επέλεξε να υπογράψει σύµβαση µίσθωσης µε την ΕΤΑΔ και να καταβάλλει ενοίκιο για το Χαλικάκι. Η επιλογή αυτή γεννά ένα κρίσιµο πολιτικό ερώτηµα: γιατί η δηµοτική αρχή επέλεξε να αποδεχτεί τη λογική της µίσθωσης αντί να συνεχίσει τη διεκδίκηση της δηµόσιας περιουσίας;

Μια επιλογή που δηµιουργεί προηγούµενο

Το Χαλικάκι δεν είναι η µοναδική δηµόσια έκταση στην Ηλιούπολη για την οποία υπάρχουν ανοιχτά ζητήµατα ιδιοκτησίας και χρήσης. Υπάρχουν περίπου 150 ακόµη οικόπεδα και δηµόσιοι χώροι όπου σήµερα στεγάζονται ή λειτουργούν σχολεία, αθλητικές εγκαταστάσεις και άλλες κοινωνικές υποδοµές.

Αν σήµερα γίνεται αποδεκτή η λογική ότι ένας Δήµος µπορεί να πληρώνει ενοίκιο για έναν δηµόσιο και κοινόχρηστο χώρο, τι σηµαίνει αυτό για τις υπόλοιπες εκτάσεις της πόλης; Ποιος µπορεί να εγγυηθεί ότι αύριο δεν θα ζητηθεί ενοίκιο για έναν αθλητικό χώρο, ένα σχολείο ή µια άλλη κοινωνική υποδοµή; Και ποιον δρόµο ανοίγει αυτή η πολιτική επιλογή για τους Δήµους ολόκληρης της χώρας;

Αυτό ακριβώς είναι που µετατρέπει µια τοπική υπόθεση σε ζήτηµα εθνικής σηµασίας.

Όταν οι ελεύθεροι χώροι γίνονται εµπόρευµα

Το πρόβληµα αφορά την ίδια την αντίληψη για τη δηµόσια γη. Όταν το κράτος αντιµετωπίζει πάρκα, δάση, παραλίες και αθλητικούς χώρους ως περιουσιακά στοιχεία που πρέπει να αποφέρουν οικονοµικό όφελος, τότε οι ελεύθεροι χώροι παύουν σταδιακά να θεωρούνται κοινωνικό αγαθό. Και όταν κάθε πλατεία, κάθε πάρκο και κάθε δηµόσια έκταση πρέπει να είναι «οικονοµικά αξιοποιήσιµη», το δικαίωµα στην πόλη κινδυνεύει να µετατραπεί σε πολυτέλεια.

Ʃτην περίπτωση της Ηλιούπολης, η αντίφαση είναι ακόµη µεγαλύτερη. Οι πολίτες πληρώνουν φόρους στο κράτος. Πληρώνουν δηµοτικά τέλη στον Δήµο. Και τώρα, µέσω των οικονοµικών του Δήµου, καλούνται να πληρώνουν ξανά ενοίκιο στο κράτος για έναν δηµόσιο χώρο. Με απλά λόγια, πληρώνουµε ξανά για να έχουµε το δικαίωµα να χρησιµοποιούµε έναν χώρο
που εξυπηρετεί τις ανάγκες της κοινωνίας.

Αυτό δεν είναι απλώς ένα οικονοµικό παράδοξο. Είναι µια βαθιά πολιτική επιλογή.

Ένα ζήτηµα που αφορά όλους τους Δήµους

Οι Δήµοι της χώρας λειτουργούν ήδη σε συνθήκες περιορισµένης χρηµατοδότησης. Αν η λογική της εκµίσθωσης δηµόσιων και κοινόχρηστων χώρων γενικευτεί, οι συνέπειες δεν θα αφορούν µόνο την Ηλιούπολη. Χιλιάδες δηµόσια ακίνητα σε ολόκληρη την Ελλάδα στεγάζουν σήµερα σχολεία, ΚΑΠΗ, αθλητικά κέντρα, πάρκα και άλλες κοινωνικές υποδοµές.

Αν για τη χρήση αυτών των χώρων οι Δήµοι αρχίσουν να καταβάλλουν ενοίκια στο κράτος, τα χρήµατα θα αφαιρούνται από τις κοινωνικές υπηρεσίες, τις υποδοµές και τις ανάγκες των τοπικών κοινωνιών. Και, όπως συµβαίνει συνήθως, τον λογαριασµό θα κληθούν να πληρώσουν οι πολίτες.

Υπάρχει άλλος δρόµος;

Οι τοπικές κοινωνίες δεν είναι υποχρεωµένες να αποδέχονται αδιαµαρτύρητα τη λογική της εµπορευµατοποίησης της δηµόσιας γης. Η προστασία της κοινοχρησίας, η νοµική και πολιτική διεκδίκηση και, κυρίως, η ενεργοποίηση των πολιτών µπορούν να αποτελέσουν ισχυρά εργαλεία υπεράσπισης της δηµόσιας περιουσίας.

Οι περιπτώσεις του Χαλανδρίου και του Αλίµου δείχνουν ότι οι Δήµοι µπορούν να επιλέξουν τον δρόµο της διεκδίκησης και όχι της αποδοχής της λογικής του ενοικίου. Γιατί το πραγµατικό ζήτηµα δεν είναι µόνο τι θα συµβεί σήµερα µε το Χαλικάκι. Είναι τι θα συµβεί αύριο µε τις υπόλοιπες δηµόσιες εκτάσεις της Ηλιούπολης. Είναι τι θα συµβεί µε τους δηµόσιους χώρους σε ολόκληρη τη χώρα. Είναι αν η δηµόσια γη θα παραµείνει κοινωνικό αγαθό ή θα µετατραπεί σταδιακά σε ένα ακόµη εµπόρευµα.

Τελικά, το Χαλικάκι είναι τοπικό ή εθνικό ζήτηµα;

Η επιλογή µιας δηµοτικής αρχής να πληρώνει ενοίκιο στο κράτος για έναν δηµόσιο χώρο δεν αφορά µόνο τα όρια µιας πόλης. Δηµιουργεί ένα πολιτικό προηγούµενο που µπορεί αύριο να επεκταθεί σε σχολεία, αθλητικές εγκαταστάσεις, πάρκα και άλλες κοινωνικές υποδοµές σε ολόκληρη τη χώρα.

Ʃτην πραγµατικότητα, πίσω από όσα συµβαίνουν σήµερα στην Ηλιούπολη βρίσκεται ένα πολύ µεγαλύτερο ερώτηµα: θα παραµείνει η δηµόσια γη κοινωνικό αγαθό ή θα αποδεχτούµε σταδιακά τη µετατροπή της σε εµπόρευµα, για το οποίο οι πολίτες θα καλούνται να πληρώνουν ξανά και ξανά;

Το Χαλικάκι, λοιπόν, είναι η αφορµή για να ανοίξει µια συζήτηση που µας αφορά όλες και όλους. Μια συζήτηση για το δικαίωµα στην πόλη, για το ποιος αποφασίζει για τη δηµόσια περιουσία και, κυρίως, για το τι θα παραδώσουµε στις επόµενες γενιές.

Γιατί οι δηµόσιοι χώροι που χάνονται σήµερα είναι οι χώροι που θα στερηθούν οι µελλοντικές γενιές. Γι’ αυτό και ο αγώνας των κατοίκων της Ηλιούπολης δεν αφορά µόνο την πόλη
µας. Είναι ένας αγώνας για την υπεράσπιση της δηµόσιας περιουσίας και του δικαιώµατος όλων µας στους ελεύθερους και κοινόχρηστους χώρους.

Ένας αγώνας που πρέπει να ενισχυθεί µε κάθε τρόπο, να ακουστεί πέρα από τα όρια της Ηλιούπολης και να συναντηθεί µε κάθε τοπική κοινωνία που υπερασπίζεται τη δηµόσια γη απέναντι στην εµπορευµατοποίησή της.