Η Λάλε Αλάτλι άκουγε ρεμπέτικα και προσπαθούσε να μάθει ελληνικές λέξεις. Ταξίδευε συχνά στη Θεσσαλονίκη, ερωτεύτηκε τη χώρα και τη γλώσσα και πριν από 20 χρόνια αποφάσισε να εγκατασταθεί μόνιμα στην Ελλάδα. Ως μέλος μειονοτήτων, δεν ένιωθε ασφαλής στη χώρα καταγωγής της, την Τουρκία.

Η Λάλε είναι μεταφράστρια. Εργαζόταν εξ αποστάσεως, πληρωνόταν από την εργασία της στην Τουρκία και επένδυε τα χρήματά της στην Ελλάδα.

Η Βιργκινούς γεννήθηκε στην Αλβανία. Πάνε 33 χρόνια που μετανάστευσε στην Ελλάδα. Η Βιργκινούς εργάζεται μια ζωή ως καθαρίστρια. Καθαρίζει σπίτια, σχολεία ή γραφεία. Εργάζεται συχνά ανασφάλιστη παρά τη θέλησή της. Δεν της δόθηκε καμία επιλογή. Τα δύο της παιδιά μεγάλωσαν στην Ελλάδα και σπούδασαν στο ελληνικό εκπαιδευτικό σύστημα. Η γυναίκα κουβαλάει πάντα στην τσάντα της την κάρτα διαμονής. Ταλαιπωρείται για χρόνια στους γκισέδες της γραφειοκρατίας.

Το 2016 αποφάσισε να κάνει αίτηση για να λάβει την ελληνική ιθαγένεια.

Παρομοίως και η Λάλε, πήρε την ίδια απόφαση το 2017.

“Είχα πολύ άγχος. Οι φίλοι μου όμως με πείραζαν. ‘Αν δεν πάρεις εσύ την ιθαγένεια, ποιος θα πάρει;’ μου έλεγαν. Μιλούσα ήδη πολύ καλά τα ελληνικά, ήμουν εθελόντρια σε οργανώσεις για εφήβους, για το περιβάλλον, για τα ζώα, δούλευα εθελοντικά ως διερμηνέας και είμαι αιμοδότρια. Δεν ήρθα για τη θάλασσα και το σουβλάκι. Τι άλλο να κάνω; Κυριολεκτικά, δίνω το αίμα μου” λέει η Λάλε.

Η Λάλε Αλάτλι (αριστερά) ως ‘Πωλήτρια για μία ώρα’ της ‘Σχεδίας’, σε δράση ευαισθητοποίησης. 

Το “αυστηρό και παράλογο” οικονομικό τεκμήριο Βορίδη

Ο νόμος για την πολιτογράφηση προβλέπει ότι ο αιτών πρέπει να αποδεικνύει την κοινωνική, πολιτισμική και οικονομική του ένταξη στην ελληνική κοινωνία.

Το 2020, ο τότε υπουργός Εσωτερικών Τάκης Θεοδωρικάκος επιχείρησε να συνδέσει την οικονομική ένταξη με την ύπαρξη ελάχιστου ετήσιου εισοδήματος, ίσου με το ετήσιο σύνολο των αποδοχών ενός ανειδίκευτου εργάτη. Έπειτα από αντιδράσεις οργανώσεων, αλληλέγγυων και κομμάτων της αντιπολίτευσης, η αρχική ρύθμιση τροποποιήθηκε.

Τον Απρίλιο του 2021, όμως, όταν υπουργός Εσωτερικών ήταν πλέον ο Μάκης Βορίδης, θεσπίστηκε εισοδηματικό κριτήριο σύμφωνα με το οποίο ο υποψήφιος και η υποψήφια για την απόκτηση της ελληνικής ιθαγένειας έπρεπε να αποδεικνύει ότι, κατά τα τρία ή πέντε έτη πριν από την αίτησή του (αναλόγως την άδεια διαμονής), διέθετε ετήσιο εισόδημα τουλάχιστον ίσο με τον κατώτατο μισθό, προερχόμενο από επιχειρηματική δραστηριότητα που ασκούνταν στην Ελλάδα.

“Η υπουργική απόφαση του Βορίδη ήρθε να ρυθμίσει πιο συγκεκριμένα τα κριτήρια αλλά χωρίς να σεβαστεί το πνεύμα του νόμου. Στένεψε τα όρια του νόμου με ένα άκαμπτο και παράλογο τεκμήριο” σχολιάζει στο TPP ο Κώστας Φαρμακίδης, δικηγόρος της Βιργκινούς και μέλος της Ελληνικής Ένωσης για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου.

“Για την πολιτισμική ένταξη είχαν ήδη θεσπιστεί, το 2020, οι εξετάσεις για το πιστοποιητικό ελληνομάθειας. Αυτό αποτελεί μεν ένα αντικειμενικό κριτήριο, το οποίο είναι καλό, αλλά πρέπει να σκεφτούμε ότι η πολιτογράφηση αφορά κυρίως την πρώτη γενιά μεταναστών, ανθρώπους μεγαλύτερης ηλικίας που δεν έχουν τον χρόνο να διαβάσουν συστηματικά και δεν έχουν κάποιο θεσμικό υποστηρικτικό πλαίσιο για τα μαθήματα” λέει ο Φαρμακίδης.

“Ξαφνικά, το 2021, τίθεται και εισοδηματικό κριτήριο το οποίο είναι αμάχητο. Αμάχητο τεκμήριο θα πει ότι απαγορεύεται οποιαδήποτε παραλλαγή του. Ένας άνθρωπος, δηλαδή, που είχε για ένα έτος ένα καλό εισόδημα αλλά το επόμενο έτος είχε χαμηλό εισόδημα, δεν δικαιούνταν να γίνει συνεκτίμηση. Ούτε έπαιζε κανέναν ρόλο, για παράδειγμα, αν έχεις αγοράσει ένα σπίτι. Ο νόμος απαγόρευε οποιαδήποτε ελαστική συνεκτίμηση” εξηγεί ο δικηγόρος.

Η αδήλωτη μαύρη εργασία στην οποία εξαναγκάζονται πολύ συχνά οι μετανάστ(ρι)ες καθώς και το επιχειρηματικό πάγωμα που έφερε το lockdown και ο Covid, δημιούργησαν σοβαρό πρόβλημα σε χιλιάδες ανθρώπους που αδυνατούσαν να δείξουν το απαιτούμενο ελάχιστο ετήσιο εισόδημα.

“Σαν δέντρο που του απαγορεύουν να βγάλει ρίζες”

Γιατί είναι σημαντικό να αποκτήσεις την ελληνική ιθαγένεια; ρωτάω τη Λάλε Αλάτλι.

“Για να μην ζεις μια ζωή με ανασφάλεια, με μια άδεια διαμονής που λήγει κάθε λίγα χρόνια και που οι σχετικοί νόμοι αλλάζουν συνέχεια προς το χειρότερο. Και κάθε φορά που περιμένεις να ανανεωθεί η άδεια, δεν δικαιούσαι εύκολα να ταξιδέψεις. Εγώ έχανα δουλειές ως διερμηνέας στο εξωτερικό ενώ παράλληλα δεν έχω το δικαίωμα να εργαστώ σε δημόσιες υπηρεσίες αφού δεν είμαι Ελληνίδα πολίτης. Πέρσι είχα καρκίνο και δεν μου επέτρεψαν να ταξιδέψω σε γιατρό εκτός Ελλάδας” απαντάει η Λάλε.

Η ιθαγένεια συνεπάγεται και απόκτηση πολιτικών δικαιωμάτων – το δικαίωμα του εκλέγειν και του εκλέγεσθαι.

Όλη η ζωή της Λάλε εξαρτάται από μια σχολική τσάντα γεμισμένη με έγγραφα που τα κουβαλάει όπου πάει μαζί της.

“Είμαι 50 χρονών και ζω 20 χρόνια στη Θεσσαλονίκη. Τη συζήτηση που κάνουμε τώρα, θα δυσκολευόμουν πολύ να την κάνω στην τούρκικη γλώσσα. Ψυχολογικά, είναι μια λύτρωση η ιθαγένεια. Δεν ζητάς ούτε χρήματα ούτε προνόμια. Ζητάς να έχεις τα δικαιώματά σου. Γιατί να έχω όλες τις υποχρεώσεις ενός πολίτη, αλλά να στερούμαι τα δικαιώματα; Νιώθω σαν ένα δέντρο που από πάνω πρέπει να μεγαλώνω, να βγάζω καρπούς και να είμαι σωστός πολίτης αλλά από κάτω μού απαγορεύουν να βγάλω ρίζες.”

Η Λάλε Αλάτλι συμμετέχει σε εθελοντική δράση υποστήριξης εφήβων. 

Από την απόρριψη μέχρι το κίνημα συμπαράστασης και τη νίκη

Η αίτηση πολιτογράφησης της Βιργκινούς εκκρεμούσε από το 2016 και της Λάλε από το 2017. Αυτές οι αναμονές, αυτές οι ζωές σε εκκρεμότητα είναι ο κανόνας, και όχι η εξαίρεση, για τους μετανάστες που ζουν στην Ελλάδα εδώ και δύο ή τρεις δεκαετίες.

Το 2022, μετά από 5 χρόνια, ήταν η ώρα της Λάλε να εξεταστεί η αίτησή της για ιθαγένεια.

Τα βράδια είχε ταχυκαρδίες και ταλαιπωρούνταν από ψυχοσωματικά.

Η γυναίκα πίστευε ότι μετά από 16 χρόνια στην Ελλάδα, τη μοναδική χώρα στην οποία είχε πια δικό της σπίτι, τη χώρα στην οποία εργαζόταν, είχε τις φίλες της και πρόσφερε εθελοντικά, είχε πολλές πιθανότητες να μην πάρει την ιθαγένεια λόγω του οικονομικού κριτηρίου.

“Βγήκε η εγκύκλιος με το μέτρο του Βορίδη και ξαφνικά μέσα σε δυο-τρεις βδομάδες, χιλιάδες άνθρωποι που εκκρεμούσε η αίτησή μας για χρόνια, λάβαμε απάντηση: ‘Απορρίπτεται’”.

Η αίτηση ιθαγένειας της Λάλε απορρίφθηκε, καθώς τα χρόνια για τα οποία κλήθηκε να προσκομίσει φορολογικές δηλώσεις τα εισοδήματά της προέρχονταν από επαγγελματική δραστηριότητα στην Τουρκία και όχι στην Ελλάδα.

Η αίτηση της Βιργκινούς απορρίφθηκε επειδή, λόγω της πανδημίας και των lockdown, δεν μπόρεσε να εργαστεί και να εξασφαλίσει το απαιτούμενο ελάχιστο εισόδημα.

Μετά την απόρριψη, και οι δύο γυναίκες αποφάσισαν να προσφύγουν στο Διοικητικό Εφετείο.

Τα αιτήματά τους απορρίφθηκαν και εκεί.

Όμως ένα κίνημα συμπαράστασης είχε γεννηθεί για την Βιργκινούς και τη Λάλε με δημόσια στήριξη από την Ένωση Λογοτεχνών, την Ελληνική Ένωση για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου (ΕλΕΔΑ), την Πρωτοβουλία Αλβανών/ίδων Μεταναστ(ρι)ών και πλήθος αλληλέγγυων.

“Για εμάς ήταν μια περίπτωση καταφανούς θεσμικού ρατσισμού και αδικίας. Στο πρόσωπο της Βιργκινούς είδαμε τους εαυτούς μας και χιλιάδες μετανάστριες και μετανάστες που ζουν και εργάζονται 30 χρόνια στην Ελλάδα, σπουδάζουν τα παιδιά τους και ακόμα αμφισβητείται η υπόστασή τους” λέει η Αΐντα Γκικουρία από την Πρωτοβουλία Αλβανών/ίδων Μεταναστ(ρι)ών. “Οι γυναίκες είναι οι αόρατες εργάτριες που φροντίζουν ηλικιωμένους, καθαρίζουν σπίτια και στηρίζουν την οικονομία αλλά όταν έρχεται η ώρα να αναγνωρίσουμε την προσφορά τους και την ένταξή τους, το κράτος βάζει εμπόδια. Η υπεράσπιση των δικαιωμάτων τους είναι υπεράσπιση των δικαιωμάτων όλων μας γιατί ό,τι επιβάλλεται σήμερα στους μετανάστες, αύριο επιβάλλεται σε όλους, όπως η 13ωρη εργασία.”

Η Βιργκινούς και η Λάλε δεν τα παράτησαν. Επόμενος και τελευταίος σταθμός ήταν το Συμβούλιο της Επικρατείας, το ανώτατο δικαστήριο της χώρας.

Για τις υποθέσεις των δύο γυναικών συγκλήθηκε όχι η 5μελής αλλά η 7μελής επιτροπή του ΣτΕ. “Αυτό δηλώνει ότι αξιολογήθηκε ως αρκετά σημαντικό θέμα” εξηγεί ο δικηγόρος.

Στις 26 Μαΐου 2026, το ΣτΕ δικαίωσε ομόφωνα και τις δύο μετανάστριες.

“Το δικαστήριο απεφάνθη ότι η υπουργική απόφαση που εκδόθηκε επί Βορίδη είναι αντίθετη με τη φιλοσοφία του Νόμου για την Ιθαγένεια και απαιτείται διαφορετική ερμηνεία. Ο νόμος δεν ήθελε να ορίζονται εισοδηματικές ταρίφες και όποιος είναι κάτω από αυτό το όριο να απορρίπτεται” εξηγεί ο Φαρμακίδης.

“Η οικονομική ένταξη είναι κάτι πολυπαραγοντικό και διαφαίνεται μέσα από τη συνολικότερη συμπεριφορά σου στην κοινωνία. Τα στοιχεία που προσκομίζεις για το ετήσιο εισόδημά σου πρέπει να συνεκτιμώνται με τη γενική σου περιουσιακή κατάσταση, το αν εργάζεσαι κι αν είσαι τυπικός στις φορολογικές σου υποχρεώσεις. Με απλά λόγια, ο νόμος λέει, πάρε αυτά τα χαρτιά και εκτίμησε συνολικά πόσο ενταγμένος είναι ο άνθρωπος. Κάνε μια νοητική σκέψη παραπάνω” τονίζει ο δικηγόρος.

“Τώρα η διοίκηση θα πρέπει να εφαρμόσει τα κριτήρια όπως ορίστηκαν από το ΣτΕ. Αυτή η κατεύθυνση αφουγκράζεται τα κοινωνικά δεδομένα και τα οικονομικά προβλήματα. Είναι μια θεσμική νίκη που αγγίζει έναν μεγάλο αριθμό ανθρώπων και αναγνωρίζει την οικονομική συνεισφορά των μεταναστών στην ελληνική κοινωνία.”

“Κέρδισε το σωστό, κέρδισε επιτέλους η καλοσύνη”

Τα τηλέφωνα των γυναικών χτυπάνε ασταμάτητα αυτές τις μέρες. Συμπαράσταση, αλληλεγγύη, χαρά.

Οι γυναίκες σχεδόν αδυνατούν να πιστέψουν τι πέτυχαν μέχρι να πάρουν το χαρτί στα χέρια τους.

Όλοι νιώθουν ότι είναι μια σημαντική στιγμή δικαίωσης μετά από χρόνια βιοπάλης και θεσμικής υποτίμησης.

Όμως, “οι νίκες που πρέπει να έρθουν είναι πολλές, γιατί πολλές είναι και οι αδικίες” λέει η Πρωτοβουλία Αλβανών/ίδων Μεταναστ(ρι)ών που ως επόμενο μεγάλο αίτημα βλέπει την “κατάφωρη αδικία” των συντάξεων των εργαζομένων μεταναστών/ριων οι οποίοι δεν λαμβάνουν τα ίδια χρήματα με τους ντόπιους για κοινά χρόνια εργασίας.

Πριν κλείσουμε το τηλέφωνο, η Λάλε, μου εξηγεί ότι από το 2018 έχει τη δική της επιχείρηση στην Ελλάδα. Μπορούσε να είχε κάνει νέα αίτηση για ιθαγένεια και αυτή τη φορά σίγουρα θα την έπαιρνε. Αλλά αποφάσισε να μην κάνει πίσω.

“Αυτή η νίκη δεν είναι προσωπική. Κερδίσαμε απέναντι σε έναν Βορίδη που ήταν υπουργός και εμείς δεν ήμασταν τίποτα, ήμουν απλώς μια μετανάστρια. Κερδίσαμε με τον πιο νόμιμο και φιλειρηνικό τρόπο. Χωρίς τσεκούρια. Κέρδισε το σωστό, κέρδισε επιτέλους η καλοσύνη για χιλιάδες ανθρώπους εκ των οποίων κάποιοι πέθαναν περιμένοντας την ιθαγένεια.”

Στην κεντρική φωτογραφία του άρθρου, μετανάστριες καθαρίστριες σε σχολεία, διαδηλώνουν, το 2018, γιατί αποκλείστηκαν από τις προσλήψεις ελλείψει ιθαγένειας. Nick Paleologos / SOOC