ΕΚΤ: Η κρίση χρέους διεύρυνε τις κοινωνικές ανισότητες στην Ελλάδα – Το μερίδιο του πλουσιότερου 10% αυξήθηκε από 46% σε 51,8%

Χαρακτηριστικό για το αποτύπωμα της κρίσης είναι ότι το μερίδιο του πλουσιότερου 10% στον συνολικό καθαρό πλούτο αυξήθηκε από 46% το 2010 σε 51,8% το 2023. Τα στοιχεία της μελέτης αφορούν Ελλάδα, Κύπρο, Ισπανία, Ιρλανδία, Ιταλία και Πορτογαλία, και καταδεικνύουν ότι στις χώρες που επλήγησαν περισσότερο η ανισότητα αυξήθηκε πιο έντονα και παρέμεινε υψηλή για μεγαλύτερο διάστημα. Το 2023 ο συντελεστής Gini για την ομάδα των έξι χωρών βρισκόταν στις 65,9 μονάδες, έναντι 61,5 το 2010 — αντίθετα, στις υπόλοιπες χώρες της ευρωζώνης υποχώρησε από 71,8 το 2010 σε 69,7 το 2023.

Το χάσμα διευρύνθηκε κυρίως στα χρόνια της κρίσης: καθώς οι τιμές των κατοικιών κατέρρεαν, τα νοικοκυριά που είχαν δανειστεί για να αγοράσουν σπίτι είδαν την αξία της περιουσίας τους να μειώνεται, ενώ το χρέος τους παρέμενε. Τα χαμηλότερα στρώματα εξάντλησαν αποταμιεύσεις, ενώ οι μετοχές, που βρίσκονται κυρίως στα χέρια των εύπορων, ανέκαμψαν γρηγορότερα. Αργότερα, η υποχώρηση της ιδιοκατοίκησης — ιδιαίτερα μεταξύ των νεότερων — περιόρισε για πολλά νοικοκυριά τη δυνατότητα να ωφεληθούν από την ανάκαμψη των τιμών των ακινήτων. Έτσι, η ύφεση και η υποχώρηση των εισοδημάτων επιβάρυναν περισσότερο όσους είχαν λιγότερα περιουσιακά μέσα για να απορροφήσουν τις απώλειες.

Η ανάκαμψη των τιμών των ακινήτων δεν επαρκεί για να αντιστρέψει αυτή την εξέλιξη: στις έξι χώρες η ιδιοκατοίκηση μειώθηκε, κυρίως μεταξύ των νεότερων νοικοκυριών, άρα λιγότεροι μπορούσαν να ωφεληθούν από την άνοδο των τιμών μετά την κρίση, ενώ τα φτωχότερα νοικοκυριά χρειάστηκαν περισσότερο χρόνο για να ανασυστήσουν τις αποταμιεύσεις τους. Η ανισότητα στην ομάδα συνέχισε να αυξάνεται έως το 2021 και παρέμεινε στα ίδια επίπεδα το 2023, ενώ στις υπόλοιπες χώρες της ευρωζώνης ο Gini είχε υποχωρήσει το 2023 κατά 2,1 μονάδες κάτω από το επίπεδο του 2010 — σύγκριση που δείχνει πόσο επίμονες υπήρξαν οι συνέπειες της κρίσης στις χώρες που επλήγησαν περισσότερο.

Η ΕΚΤ επισημαίνει ότι η εικόνα αφορά τον καθαρό πλούτο, δηλαδή την αξία των περιουσιακών στοιχείων αφού αφαιρεθούν τα χρέη. Δεν αποδεικνύει ότι τα πλουσιότερα νοικοκυριά έγιναν πλουσιότερα σε απόλυτους όρους ή ότι τα φτωχότερα έχασαν απόλυτο πλούτο — δείχνει όμως ότι το μερίδιο του συνολικού πλούτου που κατέχουν τα εύπορα νοικοκυριά αυξήθηκε, ενώ το μερίδιο του φτωχότερου μισού μειώθηκε. Οι συντάκτες της ανάλυσης, Danilo Bianco, Jiri Slacalek και Oreste Tristani, χρησιμοποίησαν στοιχεία της έρευνας Household Finance and Consumption Survey του Ευρωσυστήματος, η οποία καλύπτει περίπου 90.000 νοικοκυριά σε 22 χώρες και καταγράφει, μεταξύ άλλων, περιουσία, εισόδημα και χρέος.