Επιχειρώντας μια ανάλυση των πολιτικών και κοινωνικών συγκρούσεων που πυροδότησαν τον τελευταίο καιρό στις ΗΠΑ οι αυταρχικές πολιτικές του Τραμπ, χρειάστηκε να χωρίσουμε το κείμενο του άρθρου σε δύο μέρη. Ένα για τη γενικότερη εξέλιξη της πολιτικής κατάστασης και του θεσμικού περιβάλλοντος της χώρας και ένα για τα ειδικότερα γεγονότα και τις κινηματικές διαδικασίες που λαμβάνουν χώρα από τον περασμένο Δεκέμβριο, ειδικά στην Πολιτεία της Μινεσότα. Η διαίρεση αυτή, εκτός του ότι κρίθηκε αναγκαία για λόγους χωρητικότητας του άρθρου, αντανακλά επίσης και μια μεθοδολογική διαφοροποίηση της θεωρίας των κοινωνικών κινημάτων ανάμεσα σε «περιβάλλοντα πολιτικών ευκαιριών» και «κοινωνικά κινήματα», με την έννοια ότι η εννοιολογική τους στατική διάκριση και η μεταξύ τους δυναμική αμφίδρομη σχέση εξηγούν τόσο τα επιμέρους χαρακτηριστικά τους όσο και τη συνολική επίδραση της συνάρθρωσής τους στο εκάστοτε σύστημα εξουσίας. Έτσι λοιπόν, με δεδομένο ότι το δεύτερο μέρος του άρθρου θα είναι αφιερωμένο στις τοπικές κινηματικές διαδικασίες, ξεκινάμε σήμερα με την ανάλυση των πρόσφατων εξελίξεων εντός του ευρύτερου πολιτικού και θεσμικού συστήματος των ΗΠΑ.
Τα κρίσιμα γεγονότα που διαδραματίζονται από τον περασμένο Δεκέμβριο στη Μεσοδυτική περιοχή των ΗΠΑ, ειδικά στην Πολιτεία της Μινεσότα και ειδικότερα στην περιφέρεια των «Δίδυμων Πόλεων» (που περιλαμβάνει τη Μινεάπολη και το Σεντ Πολ) έχουν εξάψει την περιέργεια των παρατηρητών των κοινωνικών κινημάτων. Φαινομενικά, τουλάχιστον, είναι παράδοξο πώς μέσα σε ένα τόσο σύντομο (με κοινωνικούς όρους) χρονικό διάστημα έχουν αναπτυχθεί τόσες πολύμορφες συλλογικές δράσεις και τόσο ριζοσπαστικές κινηματικές πρακτικές από φορείς συλλογικούς και ατομικούς που μέχρι πρότινος δεν εξέπεμπαν τέτοια σημάδια κοινωνικής δραστικότητας. Στην πραγματικότητα, βέβαια, αυτές τις συμπεριφορές εξηγούνται εύλογα αν συνυπολογίσουμε αφενός το ευρύτερο πολιτικό περιβάλλον των ΗΠΑ και τις ευκαιρίες που αυτό αφειδώς ‘προσφέρει’ για τέτοιες δράσεις μέσα από τις έντονες αντιπαραθέσεις και συγκρούσεις που συντελούνται σε πολιτειακό και τοπικό επίπεδο και αφετέρου τους αναγκαίους για τη δράση αντίστασης πόρους που δημιουργούν με δικές τους πρωτοβουλίες οι ίδιες οι τοπικά κινητοποιούμενες συλλογικότητες.
Ο τραμπισμός σε κίνδυνο από τις «πολιτικές καταφυγίου».
Ας πάρουμε τα πράγματα με τη σειρά. Κατ’ αρχάς, πρέπει να εντοπίσουμε το βασικό αντικείμενο της σύγκρουσης που διεξάγεται στη Μινεσότα μέσα από μια ματιά σε ευρύτερο εθνικό επίπεδο. Το τωρινό μεγάλο πολιτικό πρόβλημα του Τραμπ (εκείνο που απειλεί την απρόσκοπτη άσκηση της αυταρχικής εξουσίας του, δηλαδή), δεν είναι τόσο η μετανάστευση αυτή καθαυτή (ούτε καν η ‘παράνομη’ μετανάστευση), αλλά η γεωγραφικά εκτεταμένη χρήση των φιλομεταναστευτικών «πολιτικών-καταφυγίου» στις ΗΠΑ.
Οι «πολιτικές καταφυγίου» παραπέμπουν χωρικά σε τοπικές οντότητες που αποκαλούνται «πόλεις-καταφύγια» (“sanctuary cities”) και περιλαμβάνουν τουλάχιστον έντεκα πολιτείες (Καλιφόρνια, Κολοράντο, Κονέκτικατ, Ιλινόις, Μασαχουσέτη, Νιου Τζέρσεϊ, Νέα Υόρκη, Όρεγκον, Ρόουντ Άιλαντ, Βερμόντ και Ουάσιγκτον) και δεκάδες πόλεις και κομητείες (μεταξύ των οποίων οι «Δίδυμες Πόλεις», η Νέα Υόρκη, το Λος Άντζελες, η Φιλαδέφεια, το Σικάγο, η Νέα Ορλεάνη, η Ατλάντα, η Βοστώνη κ.ά.). Όλες αυτές δεν συνεργάζονται πλήρως με την κυβέρνηση των ΗΠΑ για την επιβολή της νομοθεσίας περί μετανάστευσης, επικαλούμενες τοπικές δικαιοδοσίες που απορρέουν από το συνταγματικό δικαίωμα των επιμέρους τοπικών κυβερνήσεων να μην εφαρμόζουν ομοσπονδιακούς νόμους.
Συγκεκριμένα, οι δικαιοδοσίες καταφυγίων βασίζονται στη 10η Συνταγματική Τροπολογία που απαγορεύει την ομοσπονδιακή «επιβολή» σε τοπικές κυβερνήσεις και περιλαμβάνουν νόμους και κανονισμούς που επιτρέπουν σε αυτές να αρνούνται ή να περιορίζουν δραστικά την παροχή βοήθειας σε ομοσπονδιακούς αξιωματούχους που επιδιώκουν να επιβάλουν συγκεκριμένους ομοσπονδιακούς νόμους, εν προκειμένω τον νόμο περί μετανάστευσης και, φυσικά, την εξ αυτού απορρέουσα διαβόητη «Επιχείρηση Metro Surge». (1)
Γι’ αυτό τον λόγο, τα τελευταία 20 χρόνια πολλές «πόλεις καταφύγια» (2) έχουν υιοθετήσει μέτρα που απαγορεύουν στις δικές τους δημοτικές ή πολιτειακές υπηρεσίες επιβολής του νόμου να συνδράμουν τους ομοσπονδιακούς πράκτορες στην απέλαση πολλών κατηγοριών παράτυπων μεταναστών – συνηθέστερα εκείνων που δεν έχουν καταδικαστεί για σοβαρά εγκλήματα (https://statecourtreport.org/our-work/analysis-opinion/sanctuary-policies-federal-system).
Βεβαίως, αν σκεφτούμε ότι σήμερα σε όλη τη χώρα υπάρχουν περίπου 13,5 εκατομμύρια παράτυποι μετανάστες (https://statecourtreport.org/our-work/analysis-opinion/sanctuary- policies-federal-system) και το συνδυάσουμε με την υστερική ρητορική του Τραμπ εναντίον της «παράνομης» μετανάστευσης, εύκολα συμπεραίνει κανείς πως για την ομοσπονδιακή κυβέρνηση οι τοπικές «πολιτικές καταφυγίου» αποτελούν σε εγχώριο επίπεδο μια υπαρξιακή απειλή ανάλογη με εκείνη που σε διεθνές επίπεδο εμφανίζονται ότι αποτελούν χώρες όπως το Ιράν, η Κούβα, η Βενεζουέλα (αυτή, τελευταία, όχι και τόσο …).
Επομένως, στα μάτια του Τραμπ υφίσταται σήμερα στις ΗΠΑ σε ομοσπονδιακή κλίμακα μια επικίνδυνη κατάσταση μαζικής ανομίας και ρητής και πολύπλευρης πολιτικής αμφισβήτησης της έννομης τάξης (3) που απειλεί να τινάξει στον αέρα τα θεμέλια της ιδεολογικής νομιμοποίησης του ακροδεξιού φαινομένου που συνοπτικά συνηθίζουμε να αποκαλούμε «τραμπισμό». (4)
Υπογραμμίζω τα ιδεολογικά συμφραζόμενα της νομιμοποίησής του, επειδή, σε μια πραγματολογική προσέγγιση, έχει αποδειχθεί πως η πολύχρονη λειτουργία των «πόλεων-καταφυγίων» (5) κάθε άλλο παρά ελαττώνει την ασφάλεια των τοπικών κοινοτήτων. (6) Βέβαια, αυτή η ιδεολογική μεταμφίεση της πραγματικότητας από τον τραμπισμό μπορεί να επιβεβαιωθεί και αντίστροφα, αν π.χ. λάβουμε υπόψη ότι το μένος του διοχετεύεται όχι μόνο εναντίον των «παράνομων μεταναστών», αλλά και εναντίον της νόμιμης μετανάστευσης.
Πράγματι, η κυβέρνηση Τραμπ καταπολεμά σε μεγάλη κλίμακα και τη νόμιμη μετανάστευση, τόσο αρνούμενη τη νόμιμη είσοδο στη χώρα όσο και αφαιρώντας το νόμιμο καθεστώς από εκατοντάδες χιλιάδες ανθρώπους που βρίσκονται ήδη σε αυτή, όπως Κουβανούς, Αϊτινούς και Βενεζουελάνους που έχουν «καθεστώς προσωρινής προστασίας» (https://statecourtreport.org/our-work/analysis-opinion/sanctuary-policies-federal-system).
Χαρακτηριστικά, ο ICE έχει συγκεντρώσει πρόσφυγες που ζουν στη Μινεσότα και στους οποίους επετράπη η είσοδος στις ΗΠΑ μετά από «μια αυστηρή, πολυετή διαδικασία ελέγχου» και τους έχει στείλει σε μια εγκατάσταση στο Τέξας όπου προετοιμάζονται για απέλαση (https://truthout.org/articles/minneapolis-mayor-warns-of-invasion-as-more-ice-horror-stories-emerge/). Όμως, και στα δικά μας μάτια ο τραμπισμός όντως κινδυνεύει από τις «πολιτικές καταφυγίου» που εφαρμόζουν τοπικές κυβερνήσεις. Ο Τραμπ έχει δίκιο ως προς τον φόβο που αισθάνεται απέναντι το πολιτικό αποτέλεσμα των «πολιτικών καταφυγίου».
Αυτή τη στιγμή, ένας υπολογίσιμος συνασπισμός δυνάμεων στο θεσμικό και στο κοινωνικό επίπεδο όχι μόνο λειτουργεί εναντίον της κρίσιμης για το πολιτικό πρόγραμμα του τραμπισμού αντιμεταναστευτικής στόχευσης, αλλά στη συγκυρία ανάγει αυτή την συστηματική εναντίωση σε κεντρική παράμετρο μιας απόπειρας ανατροπής ή τουλάχιστον δραστικής αποδυνάμωσης του ίδιου του τραμπισμού. Αν και, στα συμφραζόμενα των πολιτικών ιδιαιτεροτήτων του τραμπισμού, με δεδομένο τον μαξιμαλιστικό ιδεολογικό του χαρακτήρα και τη δομική σημασία της εμπρηστικής ρητορικής του στην υπεράσπιση της πολιτικής του ακεραιότητας, μια πιθανή αποδυνάμωση θα σήμαινε αυτόματα ισχυρή προοπτική ανατροπής του, αντί, ας πούμε, να οδηγήσει σε παραδοσιακά ανώδυνους τυπικούς πολιτικούς συμβιβασμούς.
Με άλλα λόγια, όσο περισσότερο ριζοσπαστικοποιεί ο Τραμπ τις αυταρχικές κινήσεις του τόσο λιγότερες δυνατότητες διαθέτει μελλοντικά να προσφύγει σε επωφελείς τακτικές υποχωρήσεις σε περίπτωση που οι πολιτικές του ηττηθούν σε κρίσιμα πεδία. Στα σκληρά παιχνίδια υπάρχουν σκληρές λύσεις.
Η υπεράσπιση του φεντεραλισμού πυρήνας της πολιτικής σύγκρουσης
Ας δούμε κατ’ αρχάς πώς συγκροτείται σε θεσμικό επίπεδο αυτός ο συνασπισμός που αντιμάχεται τον τραμπισμό. Όπως είναι γνωστό, η αρχιτεκτονική του πολιτικού συστήματος εξουσίας στις ΗΠΑ έχει σχεδιαστεί με τρόπο ώστε να έχουν λόγο σε αυτό πολλαπλοί παίκτες και να επιτυγχάνονται συμβιβασμοί και συναινέσεις μέσα από υποχρεωτικές διαπραγματεύσεις και αμοιβαίες υποχωρήσεις. Έτσι, το κόμμα που κάθε φορά κυβερνά στις ΗΠΑ συνήθως δεν διαθέτει θεσμικούς πόρους που θα του επέτρεπαν να κατισχύσει πλήρως των αντιπάλων του, αναγκάζεται να δεχθεί σημεία συμβιβασμών με το άλλο κόμμα προκειμένου να εγκριθούν κρίσιμα νομοσχέδια, ο πρόεδρος συμβιβάζεται με τη Γερουσία και αντίστροφα, οι κυβερνήσεις των πολιτειών συνεργάζονται με τις ομοσπονδιακές υπηρεσίες (κυβερνητικές ή ανεξάρτητες), τα νομοθετικά σώματα των πολιτειών θεσπίζουν τους κανόνες για τις ομοσπονδιακές εκλογές του Κογκρέσου στις πολιτείες τους, οι δήμοι πρέπει να συνεργάζονται με τις πολιτείες και το ομοσπονδιακό κράτος, την ίδια στιγμή που πολλά από αυτά τα όργανα διατηρούν δικαιώματα βέτο και έναν σημαντικό βαθμό αυτονομίας σε αποφάσεις και σε εφαρμοζόμενες πολιτικές που αφορούν τα δικά τους πεδία δράσης.
Αυτή η αρχιτεκτονική, όμως, γίνεται τον τελευταίο καιρό στόχος επίθεσης του τραμπισμού, επειδή ορθώνει σοβαρά αναχώματα στις πολιτικές του και στο δικό του προσωπικό σύστημα
εξουσίας. Με άλλα λόγια, ο τραμπισμός εξυφαίνει μια βίαιη μετατροπή των θεσμικών κανόνων του φεντεραλισμού στις ΗΠΑ, ο οποίος, μέσω πολύπλοκων ασφαλιστικών δικλείδων και θεσμικών αντίβαρων (συνταγματικά εργαλεία, νόμοι, κανονισμοί, δικαίωμα βέτο κτλ.), εγγυάται ιστορικά μια πολύπλοκη κατανομή της εξουσίας μεταξύ των πολιτειακών κυβερνήσεων και της ομοσπονδιακής κυβέρνησης, οδηγώντας σε σύνθετες διαδικασίες διαβούλευσης και διαπραγμάτευσης που απολήγουν συνήθως σε συμβιβασμούς συμφερόντων και συναινέσεις (https://thepressproject.gr/o-trabismos-oi-synepeies-tou-stin- ameriki-kai-oi-diafores-me-tin-evropi/).
Τους τελευταίους μήνες οι επιθέσεις του Τραμπ εναντίον του φεντεραλισμού έχουν προκαλέσει οξείες συγκρούσεις μεταξύ της ομοσπονδιακής κυβέρνησης και των πολιτειών σχετικά με τις αμβλώσεις, την ανακατανομή των περιφερειών, τα δικαιώματα ψήφου, τα εμβόλια, τη μετανάστευση, το έγκλημα και τους φόρους. Πράγματι, οι επιθέσεις του Τραμπ εναντίον του φεντεραλισμού παίρνουν διάφορες μορφές. Άλλοτε, εμφανίζονται ως ευθείες και ωμές παραβιάσεις του συντάγματος των ΗΠΑ στο πλαίσιο μιας καλά οργανωμένης εκστρατείας υπονόμευσης των εκλογών, μέσω της παράνομης ομοσπονδιοποίησής τους και του σφετερισμού των εξουσιών που παρέχει το ομοσπονδιακό σύνταγμα στις πολιτείες (https://edition.cnn.com/2026/02/04/politics/trump-nationalize-elections-constitution-clause).
Συγκεκριμένα, ενώ ούτε ο πρόεδρος ούτε το Υπουργείο Δικαιοσύνης (DOJ) έχουν την εξουσία να ορίζουν κανόνες που διέπουν τις εκλογές ή να επιβλέπουν τους πολιτειακούς και τοπικούς αξιωματούχους που τις διεξάγουν, το τραμπικό σύστημα εξουσίας κάνει ακριβώς αυτό. Για παράδειγμα, στο πλαίσιο μιας διακηρυγμένης απόπειρας «εθνικοποίησης της ψηφοφορίας», εκδόθηκε διάταγμα με το οποίο ο πρόεδρος αποκτά εξαιρετική μονομερή εξουσία να ρυθμίζει τις ομοσπονδιακές εκλογές και να σφετερίζεται τις εξουσίες του Κογκρέσου, των πολιτειών και της EAC, της ανεξάρτητης δικομματικής ομοσπονδιακής υπηρεσίας που συνδράμει τις πολιτείες στη διενέργεια των ομοσπονδιακών εκλογών στο έδαφός τους (https://www.brennancenter.org/our-work/research-reports/trump-administrations-campaign-undermine-next-election).
Άλλοτε πάλι, οι επιθέσεις παίρνουν τη μορφή ωμών οικονομικών εκβιασμών εναντίον πολιτειών και πόλεων που κυβερνώνται από Δημοκρατικούς. Χαρακτηριστικά, ορισμένες τέτοιες πολιτείες, διαπιστώνοντας ότι πληρώνουν περισσότερα σε ομοσπονδιακούς φόρους από ό,τι λαμβάνουν πίσω σε επιχορηγήσεις, έχουν υιοθετήσει μια «ήπια απόσχιση», υπό τύπο παρακράτησης φόρων σε ένδειξη διαμαρτυρίας για τις πολιτικές του Τραμπ που θεωρούν παράνομες.
Μια τρίτη περίπτωση είναι η ανακατανομή των περιφερειών. Παραδοσιακά, η ανακατανομή των περιφερειών πραγματοποιείται πάντα μετά την δεκαετή απογραφή και λαμβάνοντας υπόψη τα αποτελέσματά της. Ωστόσο, με εντολή του Τραμπ, οι νομοθετικές εξουσίες διαφόρων συντηρητικών πολιτειών υιοθέτησαν πρόσφατα έναν νέο χάρτη του Κογκρέσου για το 2026, σχεδιασμένο να εξασφαλίσει στους Ρεπουμπλικανούς επιπλέον έδρες, ξεκινώντας από τις πολιτικά κρίσιμες ενδιάμεσες εκλογές του ερχόμενου Νοεμβρίου. Τέτοιες προσπάθειες έγιναν στις πολιτείες του Τέξας, της Ιντιάνα και του Μιζούρι, με αποτέλεσμα σε αντίδραση οι Δημοκρατικοί να προωθήσουν τους δικούς τους αντίστοιχους κομματικούς χάρτες στην Καλιφόρνια και στο Μέριλαντ, εντείνοντας περαιτέρω τη σύγκρουση μεταξύ των πολιτειακών κυβερνήσεων.
Ακόμη, τα δικαιώματα ψήφου έχουν επίσης αμφισβητηθεί, ιδίως υπό το φως της δηλωμένης πρόθεσης του Τραμπ να απαγορεύσει τα ψηφοδέλτια μέσω ταχυδρομείου και τα μηχανήματα ψηφοφορίας.
Σε ζητήματα υγείας και σε απάντηση στην πολιτική του υπουργείου υγείας να αποσύρει τα εμβόλια, οι κυβερνήτες της Καλιφόρνια, της Ουάσιγκτον και του Όρεγκον σχημάτισαν μια «συμμαχία υγείας» για να συντονίσουν την καθοδήγηση και να συγκεντρώσουν πόρους σε όλες τις υγειονομικές δικαιοδοσίες τους, σε αντιπαράθεση με τη Φλόριντα, που ανακοίνωσε σχέδια να διακόψει την υποχρέωση εμβολιασμού για παιδιά.
Και βέβαια, υπάρχει και το τεράστιο ζήτημα με τις συγκρούσεις για τη νομική, πολιτική και κοινωνική μεταχείριση των προσφύγων και των μεταναστών που συζητάμε εδώ. Με δεδομένο λοιπόν ότι ο φεντεραλισμός βασίζεται στο διαχωρισμό των εξουσιών, επιτρέπει διαφορετικές προσεγγίσεις σε όλες τις δικαιοδοσίες και παρέχει παράλληλα μηχανισμούς αμφισβήτησης της ομοσπονδιακής κυβέρνησης, όλα αυτά τα ζητήματα, που η σημερινή τους κλιμάκωση ήταν αδιανόητη στα προηγούμενα χρόνια, έχουν διαταράξει την παραδοσιακή λειτουργία του, φέρνοντας αντιμέτωπες τόσο τις πολιτείες με την ομοσπονδιακή κυβέρνηση όσο και τις πολιτείες υπό την ηγεσία των Ρεπουμπλικανών με τις πόλεις και τις πολιτείες υπό την ηγεσία των Δημοκρατικών. Υπάρχουν εκτιμήσεις σύμφωνα με τις οποίες εάν η επέκταση της εκτελεστικής εξουσίας και της εθνικής εξουσίας από τον Τραμπ συνεχιστεί και φτάσει σε ακραία επίπεδα, οι συγκρούεις για τα ζητήματα αυτά θα μπορούσαν να κλιμακωθούν σε ένα οικονομικό ή κατασταλτικό ισοδύναμο ενός σύγχρονου εμφυλίου πολέμου (https://www.brookings.edu/articles/the-war-over-federalism/).
Τέτοιες παρεμβάσεις, επομένως, προκαλούν εκτεταμένη ανησυχία και άγχος σχετικά με τα νόμιμα δικαιώματα και τα προνόμια των πολιτειακών και τοπικών αρχών. Οι κλιμακώσεις και οι πολιτικές ακροβατικές κινήσεις που ήταν εκτός κάδρου τα προηγούμενα χρόνια έχουν πλέον γίνει ολοένα και πιο συνηθισμένες. Από αυτές τις συγκρούσεις γίνεται φανερή μια πρώτη δύναμη αντίθεσης στον τραμπισμό. Είναι οι πολιτείες και πόλεις με Δημοκρατικές ηγεσίες που αψηφούν (ή τουλάχιστον είναι απρόθυμες να αποδεχθούν) την επιβολή του τραμπισμού. Και μαζί με αυτές, ένα μέρος του Δημοκρατικού κόμματος που, παρά τα ιστορικώς συντηρητικά αντανακλαστικά του, ενίοτε φαίνεται να αποδέχεται μεμονωμένες πρωτοβουλίες εκπροσώπων της προοδευτικής πτέρυγας του κόμματος στη Γερουσία (Μπέρνι Σάντερς, Άνταμ Σιφ), στη Βουλή των Αντιπροσώπων (Οκάσιο-Κορτέζ, Χακίμ Τζέφρις, Τζέιμι Ράσκιν, Σρι Θάνενταρ) ή αυτοδιοικητικών ηγετών στους δήμους (Ζοχράν Μαμντάνι, Τζέικομπ Φρέι) «παραβιάζοντας», έστω και μερικώς, τους κανόνες της χλιαρής αντιπολίτευσης στους οποίους είναι συνηθισμένο.
Η δικαστική εξουσία ως ανάχωμα στις αντιμεταναστευτικές πολιτικές
Εκτός από ορισμένες δημοκρατικές πολιτείες και πόλεις και ένα μέρος του Δημοκρατικού Κόμματος, υπάρχει μια τρίτη υπολογίσιμη δύναμη που εντάσσεται στη θεσμική συνιστώσα εναντίον του τραμπισμού. Πρόκειται για πολλές περιπτώσεις δικαστών και εισαγγελέων, ομοσπονδιακών (που λειτουργούν σε περιφερειακά δικαστήρια που εδρεύουν σε πολιτείες και χειρίζονται υποθέσεις βάσει του ομοσπονδιακού νόμου) και πολιτειακών (που υπηρετούν σε πολιτειακό επίπεδο με βάση πολιτειακούς νόμους). Και ενώ στην ιστορία των ΗΠΑ δεν είναι περίεργο να συγκρούονται πρόεδροι με τα δικαστήρια, οι αντιπαραθέσεις που προκαλεί ο Τραμπ είναι αναμφισβήτητα μοναδικές στην κλίμακα και την οξύτητά τους και αυτό φαίνεται αναπόφευκτο, δεδομένου ότι ο Λευκός Οίκος εξέδωσε μια χιονοστιβάδα εκτελεστικών διαταγμάτων προκειμένου να πετύχει εύκολα και γρήγορα τους στόχους του.
Μόνο την πρώτη ημέρα από την ανάληψη της προεδρίας από τον Τραμπ υπογράφηκαν 26 διατάγματα. Υπήρξαν άλλα 140 ήδη μέχρι τα μισά του πρώτου χρόνου προεδρικής θητείας, περισσότερα από όσα υπέγραψε ο Μπάιντεν στο σύνολο της τετραετούς θητείας του και μόνο περίπου 100 λιγότερα από τα διατάγματα του Ομπάμα στα οκτώ χρόνια του στον
Λευκό Οίκο (https://www.bbc.com/news/articles/c3en0qwp44do). Στο μέτρο που οι βασικές πολιτικές επιλογές του ομοσπονδιακού κράτους διατυπώνονται και εφαρμόζονται με διατάγματα και δεν περνούν τη συνταγματική βάσανο της κοινοβουλευτικής και διακομματικής διαπραγμάτευσης, είναι αναμενόμενη η αντίδραση του τρίτου πόλου της εξουσίας, δηλαδή των δικαστών, η οποία τροφοδοτείται επίσης από αυταρχικές ενέργειες της κυβέρνησης στο πλαίσιο της προαναφερόμενης διαρκούς παρέμβασής της στις υποθέσεις των πολιτειών.
Τα παραδείγματα είναι πολλά. Τον περασμένο Ιούλιο, ένας περιφερειακός δικαστής των ΗΠΑ εξέδωσε πανεθνικό μπλοκάρισμα στο εκτελεστικό διάταγμα του Τραμπ που περιορίζει το αυτόματο δικαίωμα στην υπηκοότητα για μωρά που γεννιούνται από παράτυπους μετανάστες ή ξένους επισκέπτες, προκαλώντας έτσι οργισμένα σχόλια από τον Λευκό Οίκο (https://www.bbc.com/news/articles/c3en0qwp44do). Πιο πρόσφατα, άλλος ομοσπονδιακός δικαστής μπλόκαρε τις προσπάθειες της κυβέρνησης Τραμπ να απαγορεύσει στους νομοθέτες να πραγματοποιούν απροειδοποίητες επισκέψεις σε φυλακές της ICE.
Δικαστές διατάσσουν συνεχώς ανώτατους πολιτικούς και υπηρεσιακούς αξιωματούχους των ομοσπονδιακών σωμάτων καταστολής να εμφανιστούν στα δικαστήρια, για να εξηγήσουν την παραβίαση συνταγματικών προβλέψεων που προστατεύουν τις ατομικές ελευθερίες των προσφύγων και των μεταναστών. Ομοσπονδιακός δικαστής, ακούγοντας επιχειρήματα από το γραφείο του Γενικού Εισαγγελέα της Μινεσότα που αμφισβητούν τη συνταγματικότητα της αύξησης των ομοσπονδιακών πρακτόρων στη Μινεάπολη και σε άλλα μέρη της πολιτείας, εξέφρασε την άποψη ότι η αύξηση θα μπορούσε να παραβιάζει μια συνταγματική διάταξη που εμποδίζει τους ομοσπονδιακούς αξιωματούχους να αναγκάζουν τις πολιτείες να εφαρμόσουν ομοσπονδιακούς νόμους.
Σε άλλη περίπτωση, μετά από πρόσφατη επιστολή της γενικής εισαγγελέα των ΗΠΑ Παμ Μπόντι προς τον κυβερνήτη της Μινεσότα Τιμ Γουόλς που του ζητούσε να υποστηρίξει τις επιχειρήσεις της ICE και να παραδώσει τα αρχεία ψηφοφόρων της πολιτείας σε ομοσπονδιακούς αξιωματούχους, η περιφερειακή δικαστής των ΗΠΑ Κάθριν Μενέντεζ εξέφρασε ανησυχίες για την επιστολή, υπονοώντας ότι θα μπορούσε να παραβιάζει μια συνταγματική διάταξη που εμποδίζει τους ομοσπονδιακούς αξιωματούχους να αναγκάζουν τις πολιτείες να εφαρμόσουν ομοσπονδιακούς νόμους.
Πριν λίγες μέρες, ομοσπονδιακός δικαστής στο Όρεγκον εξέδωσε μια αυστηρή επίπληξη ενάντια στις απαιτήσεις του Υπουργείου Δικαιοσύνης για την κατάσχεση καταλόγων ψηφοφόρων πολιτειών, συμπεριλαμβανομένων προσωπικών στοιχείων ταυτοποίησης. Η απόφαση θεωρήθηκε μια ωμή καταδίκη των ενεργειών και των δημόσιων δηλώσεων του Υπουργείου Δικαιοσύνης, που θεωρήθηκαν ότι υπονομεύουν την εμπιστοσύνη μεταξύ του δικαστηρίου και των ομοσπονδιακών αρχών επιβολής του νόμου (https://www.alternet.org/voter-rolls-justice-department/).
Φυσικά, είναι γνωστό πως η κυβέρνηση και οι ομοσπονδιακές υπηρεσίες αγνοούν ήδη δεκάδες δικαστικές αποφάσεις, έχοντας και τη συμπαράσταση του συντηρητικής σύνθεσης Ανώτατου Δικαστηρίου των ΗΠΑ. Όμως δεν μπορούν να τις αγνοήσουν όλες. Αν και φαίνεται να υπάρχει ένα σχέδιο να αψηφούνται οι αποφάσεις των δικαστηρίων, η δικαστική εξουσία συνεχίζει να μάχεται. Ακόμα και μετά την απόφαση του Ανώτατου Δικαστηρίου στα τέλη Ιουνίου να περιορίσει τις εθνικές απαγορεύσεις που εκδίδουν τα δικαστήρια έναντι των επιλογών της ομοσπονδιακής κυβέρνησης, άλλοι δικαστές επέκριναν την πολιτική ασύλου του Τραμπ.
Μάλιστα, πριν λίγες μέρες μια ομοσπονδιακή δικαστής μπλόκαρε την προσπάθεια της κυβέρνησης Τραμπ να τερματίσει το προσωρινό καθεστώς προστασίας (TPS: Temporary Protected Status των ΗΠΑ, που παρέχει προσωρινή προστασία σε υπηκόους συγκεκριμένων χωρών) για περισσότερους από 350.000 Αϊτινούς μετανάστες που ζουν στις Ηνωμένες Πολιτείες. Στην απόφασή της, η περιφερειακή δικαστής των ΗΠΑ, Άννα Ρέγιες, έγραψε χαρακτηριστικά: «Η Κρίστι Νόεμ (υπουργός εσωτερικής ασφάλειας των ΗΠΑ]) έχει το δικαίωμα, βάσει της Πρώτης Τροπολογίας (το δικαίωμα στην ελευθερία του λόγου, μεταξύ άλλων), να αποκαλεί τους μετανάστες δολοφόνους, βδέλλες, εθισμένους στα δικαιώματα και με οποιοδήποτε άλλο άστοχο όνομα θέλει.
Η υπουργός Νόεμ, ωστόσο, είναι υποχρεωμένη να εφαρμόζει πιστά τα γεγονότα στο νόμο κατά την εκπλήρωση του προγράμματος TPS. Τα μέχρι σήμερα αρχεία δείχνουν ότι δεν το έχει κάνει ακόμη αυτό». Το Υπουργείο Εσωτερικής Ασφάλειας σχεδιάζει να ασκήσει έφεση κατά της απόφασης (https://www.democracynow.org/2026/2/3/headlines/federal_court_blocks_trump_administration_bid
_to_end_protected_status_for_haitian_immigrants). Σε πολύ πρόσφατη ανάλυση, καταγράφεται το γεγονός ότι περισσότεροι από 360 περιφερειακοί δικαστές σε όλη τη χώρα, συμπεριλαμβανομένων δεκάδων διορισμένων από τον Τραμπ, έχουν απορρίψει την ερμηνεία της κυβέρνησης σχετικά με την εξουσία κράτησης της ICE, ενώ μόνο 26 τάχθηκαν υπέρ της κυβέρνησης (https://www.politico.com/news/2026/02/06/trump-mass-detention-5thcircuit00770361).
Φυσικά, δεν είναι όλες οι δικαστικές αποφάσεις εναντίον της τραμπικής αντίληψης άσκησης εξουσίας. Υπάρχουν και αποφάσεις που εναρμονίζονται με αυτή την αντίληψη. Π.χ. πριν λίγες μέρες ομοσπονδιακό δικαστήριο στη Νέα Ορλεάνη αποφάσισε ότι η ICE μπορεί να συνεχίσει στο Τέξας, στη Λουϊζιάνα και στο Μισισιπή να φυλακίζει μετανάστες χωρίς εγγύηση, απόφαση που εξαλείφει προς το παρόν την πιθανότητα απελευθέρωσης δεκάδων χιλιάδων μεταναστών που κρατούνται σε απάνθρωπες συνθήκες (https://truthout.org/articles/federal-court-rulesicecan-continue-to-imprison-immigrants-without-bond/).
Σε γενικές γραμμές, όμως, οι δικαστές σηκώνουν αξιόλογο μέρος του βάρους της θεσμικής αντίστασης ενάντια στις αυταρχικές πολιτικές του τραμπισμού. Για τον λόγο αυτό, αντιμετωπίζουν αυξανόμενη εχθρότητα και απειλές βίας. Εν ενεργεία δικαστές έχουν λάβει απειλές θανάτου, οι οποίες θεωρείται ότι προκλήθηκαν από το μπλοκάρισμα ή την καθυστέρηση ορισμένων εκτελεστικών διαταγμάτων του προέδρου.
Σύμφωνα με στοιχεία που συγκέντρωσε μέχρι τα μέσα Ιουνίου του 2025 η Υπηρεσία Δικαστικών Κλητήρων των ΗΠΑ, η οποία έχει αναλάβει την προστασία της δικαστικής εξουσίας, υπήρχαν περισσότερες από 400 απειλές εναντίον σχεδόν 300 δικαστών. Οι απειλές δεν ξεκίνησαν φυσικά πριν από την τρέχουσα κυβέρνηση, αλλά, όπως το διατύπωσε η δικαστής Σάλας «τώρα βρισκόμαστε σε νέο έδαφος, προσκαλούμε άτομα να μας κάνουν κακό όταν χρησιμοποιείται εμπρηστική ρητορική» (https://www.bbc.com/news/articles/c3en0qwp44do).
Και άλλοι δικαστικοί λειτουργοί δέχονται πιέσεις, αφόρητες ενίοτε. Οκτώ ομοσπονδιακοί εισαγγελείς στη Μινεσότα βρίσκονται στη διαδικασία αποχώρησης από το Γραφείο του Εισαγγελέα των ΗΠΑ. Οι αποχωρήσεις τους ακολουθούν την πρόσφατη αποχώρηση έξι εισαγγελέων, συμπεριλαμβανομένου του Βοηθού Εισαγγελέα των ΗΠΑ Τζο Τόμσον, οι οποίοι αποχώρησαν εξαιτίας ασφυκτικών πιέσεων από το Υπουργείο Δικαιοσύνης να διερευνήσουν το πολιτικό παρελθόν της συντρόφου της δολοφονημένης από την ICE Ρενέ Γκουντ (https://www.wdio.com/front-page/top-stories/8-more-federal-prosecutors-leaving-us-attorneys-office-in-minnesota/).
Η συνάρθρωση πολιτικού περιβάλλοντος και κινηματικών διαδικασιών
Όλα τα παραπάνω συνηγορούν στην ιδέα, πρώτον, ότι ένας χρόνος τραμπικής διακυβέρνησης ήταν αρκετός προκειμένου να βγουν στην επιφάνεια οξύτατες πολιτικές και θεσμικές διαιρέσεις, αντιπαραθέσεις και συγκρούσεις που, σε πείσμα της ιστορικής παράδοσης και της αρχιτεκτονικής του πολιτικού της συστήματος των ΗΠΑ, διαβρώνουν αθεράπευτα το έδαφος μελλοντικών συμβιβασμών και συναινετικών διαδικασιών και προοιωνίζονται ένα απόλυτο παιχνίδι μηδενικού αθροίσματος με ολοκληρωτικά νικητές και ολοκληρωτικά ηττημένους (εκτός και αν φτάσουμε στο πιο ακραίο σενάριο μια συνολικής κατάρρευσης του ίδιου του παιχνιδιού …).
Και, δεύτερον, ότι υπολογίσιμες δυνάμεις των ευρύτερων θεσμικών και πολιτικών μηχανισμών της χώρας έχουν αρχίσει να αντιμάχονται τον τραμπισμό και να συγκρούονται με τις πολιτικές του. Εντούτοις, στο επίπεδο των συνεπειών επί του τραμπικού συστήματος εξουσίας, οι συγκρούσεις αυτές δεν είναι δυνατό να αποτιμηθούν αφ’ εαυτών, αφού, όπως σημειώθηκε εισαγωγικά, μόνο η σχέση ανάμεσα σε «περιβάλλοντα πολιτικών ευκαιριών» και «κοινωνικά κινήματα» μπορεί να αναδείξει και να εξηγήσει τη συνολική επίδραση που ασκείται στο εκάστοτε σύστημα εξουσίας.
Στο δεύτερο μέρος του άρθρου, επομένως, θα επικεντρωθούμε στην ανάλυση της δυναμικής συλλογικών δράσεων και αντι-θεσμών προστασίας που αναπτύσσονται κατά κύριο λόγο στη Μινεσότα, όπως τα υπόγεια δίκτυα υποστήριξης στους πρόσφυγες, οι συλλογικές πρωτοβουλίες ενδυνάμωσης της ασφάλειας των κοινοτήτων, τα συστήματα φροντίδας και πολιτικής εκπαίδευσης και οι τοπικές κινηματικές αντιστάσεις στον τραμπισμό.
(1)Η Επιχείρηση Metro Surge είναι η διαβόητη επιχείρηση της ICE (Υπηρεσίας Μετανάστευσης και Τελωνείων) και της CBP (Υπηρεσίας Τελωνείων και Προστασίας των Συνόρων με δηλωμένο σκοπό τη σύλληψη και την απέλαση παράνομων μεταναστών.
(2) Οι φιλομεταναστευτικού χαρακτήρα «πόλεις- καταφύγια» δεν είναι οι μόνοι τύποι «καταφυγίων» στις ΗΠΑ. Αν και η σύνδεση του «καταφυγίου» με την προοδευτική αντίσταση στις ομοσπονδιακές πολιτικές είναι ιστορικά ισχυρή (βλ. σχετικά παρακάτω, τη σημείωση 5), από το 2013 περίπου και μετά μια σειρά από κομητείες και πόλεις έχουν αυτοανακηρυχθεί «καταφύγια της Δεύτερης Τροπολογίας», η οποία προστατεύει το δικαίωμα ενός ατόμου να κατέχει πυροβόλα όπλα. Σύμφωνα με μια καταμέτρηση, υπάρχουν πάνω από 950 κομητείες καταφύγια της Δεύτερης Τροποποίησης (περίπου το 25% όλων των κομητειών των ΗΠΑ) και σχεδόν 200 πόλεις, κωμοπόλεις ή δήμοι-καταφύγια της Δεύτερης Τροπολογίας που εκφράζουν αντίθεση σε διάφορους κανονισμούς περιορισμών για τα πυροβόλα όπλα, ή δηλώνουν άρνηση ομοσπονδιακής επιβολής εν προκειμένω, ή δεσμεύονται να παρέχουν οικονομική υποστήριξη σε τοπικές αντιστάσεις (https://firearmslaw.duke.edu/2020/05/sanctuary-and-local-government-law-2).
(3) Στις 28 Απριλίου 2025 ο Τραμπ υπέγραψε το Εκτελεστικό Διάταγμα 14287: «Προστασία των Αμερικανικών Κοινοτήτων από τους Εγκληματίες Αλλοδαπούς». Το Εκτελεστικό Διάταγμα αναφέρει κατά λέξη: «Ορισμένοι κρατικοί και τοπικοί αξιωματούχοι (…) συνεχίζουν να χρησιμοποιούν την εξουσία τους για να παραβιάζουν, να παρεμποδίζουν και να αψηφούν την εφαρμογή των ομοσπονδιακών νόμων περί μετανάστευσης» και «[είναι] επιτακτική ανάγκη η Ομοσπονδιακή Κυβέρνηση να αποκαταστήσει την εφαρμογή του νόμου των Ηνωμένων Πολιτειών» (https://www.justice.gov/opa/pr/justice-department-publishes-list-sanctuary-jurisdictions).
(4) Για μια εισαγωγική ανάλυση του όρου παραπέμπω σε παλαιότερο άρθρο μου στο The Press Project: https://thepressproject.gr/o-trabismos-oi-synepeies-tou-stin-ameriki-kai-oi-diafores-me-tin-evropi/
(5) Ορισμένες από τις υπάρχουσες δικαιοδοσίες θεσπίζουν νόμους, ψηφίσματα ή τοπικές τροποποιήσεις που ορίζουν ότι οι τοπικές κυβερνήσεις δεν επιτρέπεται να συνάπτουν συμβάσεις με την ομοσπονδιακή κυβέρνηση για την κράτηση μεταναστών. Άλλες θεσπίζουν πολιτικές που εμποδίζουν την κατασκευή κέντρων κράτησης μεταναστών στην πολιτεία, στην κοινότητα ή στη δικαιοδοσία τους.
Ορισμένες κοινότητες απαγορεύουν στις τοπικές αρχές επιβολής του νόμου να κοινοποιούν πληροφορίες σχετικά με μέλη της κοινότητας χωρίς έγγραφα σε ομοσπονδιακούς αξιωματικούς επιβολής του νόμου περί μετανάστευσης. Γενικά, η ιστορία των πόλεων-καταφυγίων επικεντρώνεται στον όρο «καταφύγιο» ή «ασφαλές μέρος», ωστόσο δεν εξαντλείται αποκλειστικά σε ζητήματα που σχετίζονται με τη μετανάστευση.
Το 1971, για παράδειγμα, το Μπέρκλεϊ της Καλιφόρνια έγινε η πρώτη πόλη που διεκδίκησε το καθεστώς της «πόλης-καταφυγίου». Το Μπέρκλεϊ αυτοανακηρύχθηκε ασφαλές μέρος για τους στρατιώτες του Πολεμικού Ναυτικού των ΗΠΑ που αντιστάθηκαν στον πόλεμο του Βιετνάμ (https://www.globalrefuge.org/news/sanctuary-cities-explained/). Η πολιτική του Μπέρκλεϊ του 1971 έγινε προοδευτικό πρότυπο δημοτικού καταφυγίου στις Ηνωμένες Πολιτείες για τις επόμενες δεκαετίες. Μέχρι τα μέσα της δεκαετίας του 1980, πάνω από 22 πόλεις στις Ηνωμένες Πολιτείες είχαν αυτοανακηρυχθεί καταφύγια για πρόσφυγες από την Κεντρική Αμερική, πολλές από τις οποίες επικαλούνταν λόγους και πρακτικές καταφυγίου που αναδύθηκαν κατά τη διάρκεια του πολέμου του Βιετνάμ (https://acme-journal.org/index.php/acme/article/view/894).
(6) Επομένως, καταρρίπτεται η ομοσπονδιακή κυβερνητική θέση ότι στις ΗΠΑ οι τοπικές «πολιτικές καταφυγίου» αποτρέπουν τις απελάσεις βίαιων εγκληματιών και αυξάνουν την εγκληματικότητα. Πράγματι, διάφορες μελέτες σε πολλές πόλεις και κομητείες των ΗΠΑ έχουν δείξει ότι οι πολιτικές καταφυγίου δεν οδηγούν σε μείωση της ασφάλειας των κοινοτήτων. Μια έρευνα που δημοσιεύθηκε το 2020 στη Νομική Σχολή του Μπέρκλεϋ, συνέκρινε στατιστικά στοιχεία σε περισσότερες από 200 κομητείες και δικαιοδοσίες καταφυγίου μεταξύ 2010 και 2015. Διαπίστωσε ότι αν και οι πολιτικές καταφυγίου περιόρισαν κατά ένα τρίτο τις απελάσεις, δεν οδήγησαν σε υψηλότερα ποσοστά εγκληματικότητας (https://www.pnas.org/doi/10.1073/pnas.2014673117). Άλλες μελέτες, που δημοσιεύτηκαν το 2020 και το 2022, κατέληξαν στο ίδιο συμπέρασμα (https://www.bbc.com/news/live/cn56p502ddpt).