του Διονύση Σκλήρη
Θα μπορούσε να είναι ένα οξύμωρο σχήμα: Μία διεθνής ή ευρωπαϊκή συνεργασία μεταξύ εθνικιστών που ενώνονται γύρω από κοινά οράματα για τη σημασία του έθνους, της προστασίας της πολιτισμικής ιδιαιτερότητας από αλλοδαπούς κ.ο.κ. Μόνο που κατά τη διάρκεια της συνεργασίας αυτής συνειδητοποιούν ότι ο καθένας έχει την αίσθηση μιας μεγάλης ιερής αποστολής μόνο για το δικό του έθνος, που βρίσκεται άλλωστε σε ένταση με τις διεκδικήσεις άλλων εθνών. Κι όμως αυτό που θα ήταν κανονικά ένα οξύμωρο σχήμα ή ένα αυτοηττώμενο εγχείρημα σήμερα αποτελεί την ισχυρότερη εναλλακτική φωνή απέναντι στη νεοφιλελεύθερη ΤΙΝΑ (There Is No Alternative) της παγκοσμιοποίησης. Κινήματα που μιλούν για τη σημασία της γαλλικότητας και τη μοναδική προσφορά του γαλλικού έθνους στον πολιτισμό εμπνέονται από το Μπρέξιτ. Εθνικιστικά κινήματα βόρειων λαών που μιλούν για τους τεμπέληδες νότιους μπορεί να συνεργάζονται λ.χ. στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο με εθνικιστικά κινήματα νότιων λαών που η ιδεολογία τους βασίζεται ακριβώς στο δικαίωμα διαφορετικότητας των νοτίων. Το ακόμη πιο παράδοξο είναι όταν συνεργάζονται μεταξύ τους σε διεθνές επίπεδο εθνικιστικά κινήματα χωρών που έχουν ακόμη και συγκεκριμένες εδαφικές διεκδικήσεις μεταξύ τους, σε περιοχές όπως λ.χ. τα Βαλκάνια.
Την ώρα που παρόμοια εθνικιστικά κινήματα λειτουργούν παγκοσμίως ως συγκοινωνούντα δοχεία, έχει κανείς την εντύπωση ότι βλέπουμε να συμβαίνει ένα ροκέ, όταν η Αριστερά που είναι η κατ’ εξοχήν εκπρόσωπος ενός διεθνιστικού οράματος προβάλλει ενίοτε την ανάγκη μιας οχύρωσης πίσω από την προστασία του έθνους- κράτους. Είναι, βέβαια, αλήθεια ότι το έθνος-κράτος είναι η κύρια μορφή σχηματισμού υπό την οποία γνωρίσαμε την (όποια) νεωτερική δημοκρατία, που χάνεται σήμερα στους ευρύτερους διεθνείς οργανισμούς. Όπως και ότι μπορεί να είναι εύλογη μια προσδοκία διάλυσης ενός μη δημοκρατικού διεθνούς σχηματισμού, προκειμένου να ξαναχτιστεί κάτι δημοκρατικά από την αρχή. Ωστόσο, δεν μπορεί παρά να έχει κανείς μία πικρή αίσθηση όταν βλέπει ότι κινήματα της Νέας Δεξιάς στην Ευρώπη μπορούν και συμφωνούν μεταξύ τους, λ.χ. στην ανάγκη προστατευτισμού, στην «προστασία» του λευκού/Ευρωπαίου από πρόσφυγες και μετανάστες ή της Ευρώπης με χριστιανικές ή εκκοσμικευμένες αξίες απέναντι στο Ισλάμ, στην προώθηση ενός οιονεί διεθνώς συντονισμένου απομονωτισμού κ.ο.κ. Ενώ, αντιθέτως, τα κινήματα της Αριστεράς μοιάζουν να εξαντλούν τη δυναμική τους και μάλλον να «παίζουν στο γήπεδο» της Νέας Δεξιάς, κραδαίνοντας ως ελπίδα τον νεο-απομονωτισμό. Αντί για το ναπολεόντειο «εμπλεκόμαστε και μετά βλέπουμε» («on s’engage et puis on voit»), η σημερινή Αριστερά έχει ως μότο μάλλον ένα «αποχωρούμε και μετά βλέπουμε» ή «απομονωνόμαστε και μετά βλέπουμε». Όταν, όμως, ως ιδεώδες τίθεται η απομόνωση, ο λαός είναι αναμενόμενο να στοιχηθεί πίσω από τους αυθεντικούς απομονωτιστές, πίσω από την πατριωτική δεξιά, που επαγγέλλεται την παλινδρόμηση στην προστατευτική μήτρα του έθνους. Και η Αριστερά καταντά ουραγός της.
Απέναντι σε αυτό το απογοητευτικό σύγχρονο ροκέ, είναι επείγον η Αριστερά να ξαναβρεί το όραμά της για μια καθολικότητα της ανθρωπότητας από τα κάτω και να αναλάβει με εναλλακτικό τρόπο το πρόγραμμα της νεωτερικότητας. Αυτό βεβαίως δεν μπορεί να γίνει μέσω απλώς μιας πολιτισμικής Αριστεράς του δικαιωματισμού που θα γίνεται διηνεκές φιλελέφτ άλλοθι στην όλο και μεγαλύτερη άρση της ουσιαστικής δημοκρατίας. Σημαίνει μάλλον να οικειοποιηθεί η Αριστερά ορισμένα από τα σημαίνοντα στα οποία σήμερα προσπαθεί να επιβάλει ένα μονοπώλιο, -σαν άλλο μονοπώλιο της βίας-, το νεοφιλελεύθερο κατεστημένο, σημαίνοντα κατ’ εξοχήν όπως η Ευρώπη και η δημοκρατία, και να τα διεκδικήσει μέσα από ένα νέο διεθνώς συντονισμένο αντάρτικο στους θεσμούς της μεταδημοκρατίας. Απόρριψη των σημαινόντων της εθνικιστικής Δεξιάς, ανάληψη και υπονομευτική τροποποίηση των σημαινόντων του φιλελευθερισμού θα άξιζε να είναι σήμερα το αριστερό πρόγραμμα. Το όραμα της καθολικότητας της ανθρωπότητας το βιώσαμε πρόσφατα σε περιπτώσεις συγκεκριμένης λαϊκής αλληλεγγύης προς πρόσφυγες που διάνοιξε μια νέα δυνατότητα κατανόησης του κοινού του να είσαι άνθρωπος, ενός, κατά την έκφραση του Αλαίν Μπαντιού, «ουνιβερσαλισμού που μπορεί να υπάρξει και σε μία μόνο πολυκατοικία» συνύπαρξης αλληλέγγυων και προσφύγων, κατά ένα καινούργιο «συγκεκριμένο καθολικό». Το καίριο είναι αυτό το όραμα καθολικότητας να λάβει συγκεκριμένες μορφές διευρωπαϊκής κινηματικής δράσης, που να λειτουργούν ως πλατφόρμα ενός διεθνισμού από τα κάτω σταματώντας τον εθνικιστικό απομονωτισμό και υπονομεύοντας τη νεοφιλελεύθερη ψευδή καθολικότητα.