Η Κούβα χρειάζεται ένα κύμα αλληλεγγύης

του Παναγιώτη Παπαδομανωλάκη

Σύμφωνα με δημοσίευμα της Wall Street Journal τον Ιανουάριο, ο Τραμπ στοχεύει σε «αλλαγή καθεστώτος» μέχρι το τέλος του έτους. Λίγες ημέρες αργότερα, ο Αμερικάνος πρόεδρος χαρακτήρισε την Κούβα «ασυνήθιστη και εξαιρετική απειλή» για την ασφάλεια των ΗΠΑ. Η κατηγορία κατά της επαναστατικής κυβέρνησης είναι ότι «ευθυγραμμίζεται με διεθνείς τρομοκρατικές ομάδες και κακόβουλους παράγοντες που είναι αντίθετοι με τις Ηνωμένες Πολιτείες, συμπεριλαμβανομένης της κυβέρνησης της Ρωσικής Ομοσπονδίας (Ρωσία), της Λαϊκής Δημοκρατίας της Κίνας (ΛΔΚ), της κυβέρνησης του Ιράν, της Χαμάς και της Χεζμπολάχ». Ο νομικός χαρακτηρισμός χρησιμοποιείται από τον πρόεδρο των ΗΠΑ, βάσει του Διεθνούς Νόμου περί Έκτακτης Ανάγκης Οικονομικών Εξουσιών (IEEPA) του 1977, θεσπίζοντας το πλαίσιο για την επιβολή νέων δευτερογενών «κυρώσεων» αγαθών στις εισαγωγές στις Ηνωμένες Πολιτείες από οποιαδήποτε χώρα προμηθεύει πετρέλαιο στο νησί, άμεσα ή έμμεσα. Αντίστοιχο μέτρο είχε λάβει το προηγούμενο έτος, τον Μάρτιο του 2025, κατά της Βενεζουέλας, ετοιμάζοντας το έδαφος για την επίθεση κατά της χώρας. 

Οι κατηγορίες του Τραμπ δεν στοιχειοθετούν «απειλή ασφαλείας» για τις ΗΠΑ. Δεν έχουμε κάποια περίπτωση, αντίστοιχη με την λεγόμενη «κρίση των πυραύλων», το 1962, όταν οι ΗΠΑ έφτασαν πολύ κοντά σε χρήση πυρηνικών όπλων, αντιδρώντας στην εγκατάσταση σοβιετικών πυραύλων στο έδαφος της Κούβας. Δεν υπάρχει κανένα στοιχείο ότι η Κούβα διατηρεί κάτι περισσότερο από πολιτικές, οικονομικές και νόμιμες αμυντικές σχέσεις με τους αντιπάλους των ΗΠΑ. Η Κούβα δεν επιτρέπει ξένες στρατιωτικές βάσεις στο έδαφός της. Η μόνη ξένη στρατιωτική βάση στο νησί είναι αυτή των ΗΠΑ στον Γκουαντάναμο, την οποία η κυβέρνηση της Κούβας θεωρεί παράνομη κατοχή και που προφανώς (!) δεν απειλεί τις ΗΠΑ. Η Κούβα δεν διαθέτει όπλα με δυνατότητα να πλήξουν την επικράτεια των ΗΠΑ, ενώ η στρατιωτική συνεργασία με τη Ρωσία και τη Ρωσία αφορά τα συστήματα αεράμυνας και συνεκπαίδευση προσωπικού με στόχο την αποτροπή της ξένης επιθετικότητας.

Ωστόσο, το νέο «Δόγμα Μονρόε», όπως περιγράφεται στη νέα «Στρατηγική Εθνικής Ασφάλειας» των ΗΠΑ, αναφέρει ξεκάθαρα: «Θα αρνηθούμε στους ανταγωνιστές εκτός του ημισφαιρίου τη δυνατότητα να τοποθετήσουν δυνάμεις ή άλλες απειλητικές δυνατότητες, ή να κατέχουν ή να ελέγχουν στρατηγικά ζωτικά περιουσιακά στοιχεία στο ημισφαίριό μας». Αυτό δείχνει την επιθετικότητα του νέου μονροϊσμού των ΗΠΑ, αφού ως «απειλή» θεωρούν όχι αποκλειστικά τη στρατιωτική, αλλά και την ειρηνική παρουσία των αντιπάλων τους στην αμερικανική ήπειρο. Κατ’ αντιστοιχία, είναι σαν η Κίνα να απειλεί στρατιωτικά οποιαδήποτε χώρα της Ασίας επιθυμεί να έχει οικονομικές σχέσεις με τις ΗΠΑ.

Σύμφωνα με τον Διεθνή Οργανισμό Ενέργειας (IEA), η Κούβα εξαρτάται ενεργειακά σε ποσοστό άνω του 90% από τα ορυκτά καύσιμα, με σχεδόν τα 2/3 αυτών να εισάγονται. Συγκεκριμένα, το πετρέλαιο αντιπροσωπεύει το 83% της παραγωγής ενέργειας της Κούβας και το 56% της συνολικής κατανάλωσης ενέργειας. Η εγχώρια παραγωγή πετρελαίου αντιπροσώπει το 40% των αναγκών, αλλά πρόκειται για βαρύ, θειούχο πετρέλαιο που δεν μπορεί να διυλιστεί για καύσιμα κίνησης, μόνο για ηλεκτροπαραγωγή. Περίπου το 75% των εισαγωγών πετρελαίου της Κούβας προερχόταν από τη Βενεζουέλα και το Μεξικό, ενώ σε μικρότερο ποσοστό από τη Ρωσία.

Το 2025, η Βενεζουέλα συνέβαλε περίπου στο 34% της συνολικής ζήτησης πετρελαίου της Κούβας. Ωστόσο, μετά την απαγωγή από τις ΗΠΑ του προέδρου Νικολάς Μαδούρο και την επιβολή ναυτικού αποκλεισμού στη Βενεζουέλα, η Ουάσινγκτον ανέκοψε την προμήθεια προς την Κούβα. Aυτό σημαίνει πως ο κύριος σύμμαχος της Κούβας τα τελευταία χρόνια, δεν μπορεί να στείλει πετρελαιοφόρο χωρίς να το σταματήσει και να το κατασχέσει ο στόλος των ΗΠΑ στην Καραϊβική. 

Αντίστοιχα, το Μεξικό προμήθευσε το 44% του εισαγόμενου αργού πετρελαίου της Κούβας το 2025, αλλά απειλήθηκε από τις ΗΠΑ να διακόψει την προμήθεια στην Κούβα. Η αριστερή πρόεδρος του Μεξικου, Κλαούντια Σάινμπαουμ, απέρριψε το τελεσίγραφο, κάνοντας λόγο για κυρίαρχο δικαίωμα της χώρας. Παράλληλα, δύο πλοία του μεξικάνικου ναυτικού έστειλαν ανθρωπιστική βοήθεια στην Κούβα. To Μεξικό χρειάζεται να βαδίσει σε μια λεπτή ισορροπία μεταξύ της αλληλεγγύης στην Κούβα και των απειλών του Τραμπ για στρατιωτική επέμβαση με πρόσχημα την καταπολέμηση των καρτέλ ναρκωτικών.

Μέχρι στιγμής, τον Ιανουάριο του 2026, για πρώτη φορά εδώ και μια δεκαετία, η Κούβα κατέγραψε μηδενικές εισαγωγές πετρελαίου εξαιτίας του αποκλεισμού των ΗΠΑ.

Η κυβέρνηση της Κούβας, με τη βοήθεια κινεζικής χρηματοδότησης και δωρεών εξοπλισμού, ξεκίνησε ένα πρόγραμμα εγκατάστασης 55 ηλιακών πάρκων ικανών να παρέχουν 1.200 MW, μεταξύ 2024-2025, ενώ έχουν προγραμματιστεί 37 ακόμη έως το 2028. Καθώς η αιχμή της ζήτησης στην Κούβα υπολογίζεται στα 2.500 MW, με τις ελλείψεις να φτάνουν έως και τα 1.300 MW, αυτή η συνεργασία θα μπορούσε να μειώση την εξάρτησή της από τα εισαγόμενα ορυκτά καύσιμα, όπως αναφέρει σχετικό ρεπορτάζ της «Granma», εφημερίδας του ΚΚ Κούβας, τον Νοέμβριο του 2025. H Κούβα συνεργάζεται επίσης με τη Ρωσία για μηχανική υποστήριξη, με στόχο τη συντήρηση και ενεργειακή απόδοση στο υπάρχον δίκτυο ορυκτών καυσίμων, με στόχο να αυξήσει την παροχή 850 MW.  Εντωμέταξύ, το δεξαμενόπλοιο «Sea Horse» βρίσκεται καθ’ οδόν προς τις ακτές της Κούβας με περίπου 200.000 βαρέλια ρωσικού ντίζελ, σε μια προσπάθεια να σπάσει τον αποκλεισμό και να προσφέρει προσωρινή ανακούφιση στο νησί. 

Πρόσφατα, ο Τραμπ απάντησε στο ερώτημα αν εξέταζε το ενδεχόμενο να απαγάγει τον πρόεδρο της Κούβας, Μιγκέλ Ντίας Κανέλ, όπως έκανε με τον Νικολάς Μαδουρο: «Δεν θέλω να απαντήσω σε αυτό. Γιατί να απαντήσω σε αυτό αν ήθελα; Δεν θα ήταν μια πολύ δύσκολη επιχείρηση, όπως μπορείτε να φανταστείτε, αλλά δεν νομίζω ότι θα είναι απαραίτητο». Οι τίτλοι των δυτικών «Big Media», όπως: «Χωρίς καύσιμα, χωρίς τουρίστες, χωρίς μετρητά» (Guardian) ή «Χωρίς φαγητό, χωρίς καύσιμα, χωρίς τουρίστες» (CNN), αποκαλύπτουν την τακτική των ΗΠΑ κατά της Κούβας. Η  πρόκληση ελλείψεων μέσω του αποκλεισμού είναι μια μορφή οικονομικού πολέμου, που έχει σχεδιαστεί για «αλλαγή καθεστώτος» στο νησί. Στις ίδιες δηλώσεις, ο Τραμπ χαρακτήρισε την Κούβα «αποτυχημένο εθνός», προσθέτοντας ότι: «Δεν υπάρχει πετρέλαιο. Δεν υπάρχουν χρήματα. Δεν υπάρχει τίποτα». Αυτό που ο Τραμπ χαρακτηρίζει «αποτυχία της Κούβας» είναι το αποτέλεσμα του δικού του πολέμου.

Παρά τον πάνω από 65 χρόνια αποκλεισμό των ΗΠΑ, η σοσιαλιστική Κούβα έχει πετύχει σημαντικά επιτεύγματα που αναγνωρίζονται διεθνώς, όπως η εξάλειψη του αναλφαβητισμού, η μείωση της βρεφικής και μητρικής θνησιμότητας, η εκτίναξη του προσδόκιμου ζωής, η οικοδόμηση ενός από τα καλύτερα συστήματα υγείας και πολιτικής προστασίας σε φυσικές καταστροφές στον κόσμο, ενώ πρωτοστατεί στη διεθνή αλληλεγγύη με την αποστολή γιατρών και δασκάλων στο εξωτερικό. Ελάχιστες χώρες του Παγκόσμιου Νότου έχουν να επιδείξουν ανάλογα επιτεύγματα για τον λαό, πόσω μάλλον υπό το καθεστώς του ασφυκτικού αποκλεισμού.

Ωστόσο, οι ΗΠΑ προσπαθούν να καταστήσουν την καθημερηνότητα στην Κούβα αβίωτη, τιμωρώντας συλλογικά τον κουβανικό λαό. Σύμφωνα με το ψήφισμα 79/7 της Γενικής Συνέλευσης των Ηνωμένων Εθνών, που εγκρίθηκε για ακόμα μια χρονιά από τη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ το 2025, ο αποκλεισμός των ΗΠΑ έχει στόχο «να βλάψει τον τουρισμό και τα ταξίδια των Αμερικανών και άλλων χωρών, να σαμποτάρει τη διεθνή ιατρική συνεργασία και τον εφοδιασμό με καύσιμα, να εμποδίσει τη ροή των εμβασμάτων των οικογενειών και να εκφοβίσει τις άμεσες ξένες επενδύσεις και το εμπόριο, καθώς και να διαταράξει τις οικονομικές και συνεργατικές σχέσεις της Κούβας με τρίτες χώρες».

Αναλυτικά, σύμφωνα με το ψήφισμα:

• Το κόστος των 4 μηνών αποκλεισμού ισοδυναμεί με τη χρηματοδότηση που απαιτείται για την αγορά των λεωφορείων που χρειάζεται το σύστημα δημόσιων μεταφορών της χώρας (2.850.000.000 δολάρια ΗΠΑ).
• Το κόστος 2 μηνών αποκλεισμού ισοδυναμεί με το κόστος των καυσίμων που απαιτούνται για την κάλυψη της κανονικής ζήτησης ηλεκτρικής ενέργειας της χώρας (1.600.000.000 δολάρια ΗΠΑ).
• Το κόστος 2 μηνών αποκλεισμού ισοδυναμεί με τη χρηματοδότηση που απαιτείται για να εξασφαλιστεί η παράδοση του καλαθιού τροφίμων για τις οικογένειες στον πληθυσμό κατά τη διάρκεια ενός έτους (περίπου 1.600.000.000 δολάρια ΗΠΑ).
• Το κόστος 16 ημερών αποκλεισμού ισοδυναμεί με τη χρηματοδότηση που απαιτείται για την κάλυψη των αναγκών του Εθνικού Καταλόγου Βασικών Φαρμάκων της χώρας (περίπου 339.000.000 δολάρια ΗΠΑ).
• Το κόστος 14 ημερών αποκλεισμού ισοδυναμεί με τη χρηματοδότηση που απαιτείται για την αύξηση του μεριδίου των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας στο ενεργειακό μείγμα της χώρας από 24% σε 26% (περίπου 300.000.000 δολάρια ΗΠΑ).
• Το κόστος 12 ημερών αποκλεισμού ισοδυναμεί με την ετήσια χρηματοδότηση που απαιτείται για τη συντήρηση του Εθνικού Συστήματος Παραγωγής Ηλεκτρικής Ενέργειας (περίπου 250.000.000 δολάρια ΗΠΑ, εξαιρουμένων των δαπανών για καύσιμα και επενδύσεις).
• Το κόστος 6 ημερών αποκλεισμού ισοδυναμεί με τη χρηματοδότηση που απαιτείται για την εισαγωγή ιατρικών αναλώσιμων (βαμβάκι, γάζες, σύριγγες, βελόνες, ράμματα, καθετήρες, εξοπλισμός ενδοφλέβιας χορήγησης, μεταξύ άλλων) και των αντιδραστηρίων που χρειάζεται το εθνικό σύστημα υγείας κατά τη διάρκεια ενός έτους (περίπου 129.000.000 δολάρια ΗΠΑ).
• Το κόστος 2 ημερών αποκλεισμού ισοδυναμεί με το κόστος της ετήσιας συντήρησης που απαιτείται για τις δημόσιες συγκοινωνίες της χώρας (40.000.000 δολάρια ΗΠΑ).
• Το κόστος 21 ωρών αποκλεισμού ισοδυναμεί με τη χρηματοδότηση που απαιτείται για την αντικατάσταση των φθαρμένων και παρωχημένων τεχνολογικών πόρων στα εκπαιδευτικά ιδρύματα της χώρας (18.133.050 δολάρια ΗΠΑ).
• Το κόστος 14 ωρών αποκλεισμού ισοδυναμεί με το κόστος αγοράς της ινσουλίνης που απαιτείται για την κάλυψη της ζήτησης της χώρας κατά τη διάρκεια ενός έτους (12.000.000 δολάρια ΗΠΑ). Το κόστος 5 ωρών αποκλεισμού ισοδυναμεί με το κόστος αγοράς παιχνιδιών και διδακτικών βοηθημάτων που απαιτούνται σε όλους τους παιδικούς σταθμούς της χώρας (περίπου 4.500.000 δολάρια ΗΠΑ).
• Το κόστος 2 ωρών αποκλεισμού ισοδυναμεί με το κόστος αγοράς φαρμάκων που χρησιμοποιούνται για τη θεραπεία ψυχιατρικών, νευρολογικών και καρδιακών παθήσεων, καθώς και τροφής για παιδιά με γενετικές ανεπάρκειες και ενδοκρινικές μεταβολικές ασθένειες (περίπου 1.400.000 δολάρια ΗΠΑ).
• Το κόστος 19 λεπτών αποκλεισμού ισοδυναμεί με το κόστος των ηλεκτρικών και συμβατικών αναπηρικών αμαξιδίων που απαιτούνται για την κάλυψη των αναγκών του συστήματος ειδικής αγωγής της χώρας (280.506 δολάρια ΗΠΑ).
• Το κόστος 17 λεπτών αποκλεισμού ισοδυναμεί με το κόστος αγοράς του φαρμάκου Nusinersen για την ετήσια θεραπεία της παιδικής σπονδυλικής ατροφίας (250.000 δολάρια ΗΠΑ).
• Το κόστος 10 λεπτών αποκλεισμού ισοδυναμεί με τη χρηματοδότηση που απαιτείται για την κάλυψη της ζήτησης ακουστικών βαρηκοΐας για παιδιά και εφήβους με αναπηρίες που είναι εγγεγραμμένοι στο ειδικό εκπαιδευτικό σύστημα της χώρας (142.966,82 δολάρια ΗΠΑ).

Ο στόχος του αποκλεισμού ομολογείται σε μυστικό υπόμνημα του Λέστερ Μάλορι, αξιωματούχου του Στέιτ Ντιπάρτμεντ, ήδη τον Απριλίο 1960: «Να προκαλέσει πείνα, απελπισία και ανατροπή της κυβέρνησης». Πιο πρόσφατα στις αρχές του 2026, ο Υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ, Μάρκο Ρούμπιο, έκανε λόγο για μια εκστρατεία «μέγιστης πίεσης» που στοχεύει στην αποκοπή όλων των πιθανών πηγών εξωτερικού εισοδήματος για την κουβανική κυβέρνησ, ώστε να επιβάλει «πολιτική και οικονομική απελευθέρωση», δηλαδή την ανατροπή του σοσιαλισμού. «Πρόκειται για ένα καθεστώς που έχει επιβιώσει σχεδόν εξ ολοκλήρου με επιδοτήσεις, πρώτα από τη Σοβιετική Ένωση και στη συνέχεια από τον Ούγκο Τσάβες» είπε ο Ρούμπιο, αποκαλύπτοντας τις σκέψεις των «γερακιών» του Μαϊάμι.

Οι κουβανικές αρχές μιλούν για «ολοκληρωτικό αποκλεισμό», θέλοντας να περιγράψουν την αναβαθμισμένη εκστρατεία οικονομικού πολέμου της Ουάσινγκτον, ενώ καταγγέλλουν ότι οι ΗΠΑ επιθυμούν να διαπράξουν γενοκτονία κατά του κουβανικού λαού, όπως συμβαίνει στη Γάζα. Σε ένα άρθρο της «Granma», διαβάζουμε ένα αφιέρωμα για τα παιδιά με κινητικές αναπηρίες, που δεν μπορούν να έχουν πρόσβαση σε φάρμακα ή αμαξίδια, εξαιτίας του αποκλεισμού. Οι συνθήκες στο νησί είναι πολύ δύσκολες, θυμίζοντας την «ειδική περίοδο» μετά την κατάρρευση της ΕΣΣΔ και την εκμετάλλευση της κατάστασης από τις ΗΠΑ, που επέβαλαν νέες «κυρώσεις» με τους νόμους Τοριτσέλι (1992) και Χελμς-Μπάρτον (1996), με αποτέλεσμα την κατάρρευση του ΑΕΠ, του εξωτερικού εμπορίου και τρομερές ενεργειακές και διατροφικές ελλείψεις. Εκείνη την περίοδο, η κατάσταση βελτιώθηκε χάρη στο σχέδιο έκτακτης ανάγκης «Επιλογή Μηδέν», την κινητοποίηση του λαού και το «ροζ κύμα» αριστερών κυβερνήσεων, που ξεκίνησε με την επικράτηση της Μπολιβαριανής Επανάστασης στη Βενεζουέλα.

Σήμερα, αντιμετωπίζοντας ανάλογες δυσκολίες, η επαναστατική κυβέρνηση έχει προχωρήσει σε ένα νέο σχέδιο έκτακτης ανάγκης, μετατρέποντας πολλές δραστηριότητες, όπως για παράδειγμα την εκπαίδευση, σε εξ αποστάσεων ή υβριδικές, με σκοπό την οικονομία ενεργειακών πόρων, για να αντιμετωπίσει την επιδείνωση των διακοπών ρεύματος. Ο Κουβανός πρόεδρος, Μιγκέλ Ντίας-Κανέλ, ηγήθηκε μαζικών συγκεντρώσεων, όπου επανέλαβε ότι «η Κούβα δεν είναι τρομοκρατική χώρα ούτε αποτελεί απειλή για την ασφάλεια των Ηνωμένων Πολιτειών», προσθέτοντας ότι η χώρα ήταν και παραμένει πρόθυμη να ξεκινήσει διάλογο με την Ουάσινγκτον, αλλά ξεκαθαρίζοντας «ο διάλογος υπό πίεση δεν είναι διάλογος». Το «πολύχρωμο κύμα» του πολυπολικού κόσμου είναι, επίσης, σημανική βοήθεια προς την Κούβα, που ως χώρα-εταίρος των BRICS+ μπορεί να έχει πρόσβαση σε διεθνείς συνεργασίες για την παράκαμψη του αποκλεισμού των ΗΠΑ. Η αλληλεγγύη από την αμερικανική ήπειρο και γενικά τον Παγκόσμιου Νότου, καθώς και από τους πολίτες των δυτικών χωρών, είναι απαραίτητη, ώστε να ηττηθεί ο αποκλεισμός.