του Παναγιώτη Παπαδομανωλάκη*

Θα ξεκινήσω ευχαριστώντας τον Ηλία Σκυλλάκο για την τιμή που μου έκανε να με προσκαλέσει να συμμετέχω στην παρουσίαση του βιβλίου του «Η σκιά του Πενταγώνου στη Λατινική Αμερική: Από τον Ψυχρό Πόλεμο στον Τραμπ».

Μετά από τη γενοκτονία των ιθαγενών και τον εποικισμό της γης τους, η Λατινική Αμερική ήταν το πρώτο θύμα της εδαφικής επέκτασης του αμερικανικού ιμπεριαλισμού. Το Δόγμα Μονρόε υιοθετήθηκε για να αποκλείσει την παρέμβαση των ευρωπαϊκών αποικιακών δυνάμεων στην αμερικανική ήπειρο, καθώς αυτή θεωτουταν απειλή για την ασφάλεια των Ηνωμένων Πολιτειών. Στην πραγματικότητα, όμως, εγκαινίασε την παρέμβαση του αναδυόμενου αμερικανικού ιμπεριαλισμού στην περιοχή, την οποία χαρακτήρισε «πίσω αυλή» του.

Με την πάροδο των αιώνων, η λογική αυτή μετασχηματίζεται ανάλογα με τις προτεραιότητες του αμερικανικού ιμπεριαλισμού, χωρίς ποτέ να εγκαταλείπεται. Κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου, για παράδειγμα, οι παρεμβάσεις των Ηνωμένων Πολιτειών στη Λ. Αμερική καθορίζονται από τις προσπάθειες ανάσχεσης της ΕΣΣΔ και την καταστολή των κομμουνιστικών και αριστερών κινημάτων. Όπως επίσης και από τον στόχο ανατροπής της Κουβανικής Επανάστασης, της πρώτης σοσιαλιστικής επανάστασης στη Λ. Αμερική, που αναδείχθηκε από τον αντιδικτατορικό αγώνα κατά της φασιστικής φιλοϊμπεριαλιστικής χούντας του Μπατίστα.

Το βιβλίο ανατρέχει στις παρεμβάσεις του Πενταγώνου στη Λ. Αμερική, χωρίς να τις αποκόβει από το πλαίσιο που εξελίσσονται. Συγκεκριμένα, στο πρώτο κεφάλαιο του βιβλίου γίνεται μια σύντομη αλλά περιεκτική ανασκόπηση της εξωτερικής πολιτικής της Ουάσιγκτον από τον Ψυχρό Πόλεμο μέχρι σήμερα. Η επιλογή αυτή νομίζω πως δεν είναι τυχαία, καθώς την ίδια περίοδο, δηλαδή μετά το τέλος του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου, δρομολογείται και η πορεία επικράτησης του αμερικανικού ιμπεριαλισμού σε παγκόσμιο επίπεδο. Μια τάση που ήδη διαφαίνεται από τα τέλη του 19ου αιώνα, όπως σωστά αναφέρει ο συγγραφέας στο βιβλίο.

Επιπλέον, παρουσιάζονται οι πυλώνες αυτής της Pax Americana, όπως είναι η παγκόσμια κυριαρχία του δολαρίου και του αμερικανικού στρατού, αφιερώνοντας μάλιστα το δεύτερο κεφάλαιο του βιβλίου στις αμερικανικές βάσεις. Αυτή η πορεία από το γενικό στο ειδικό, βοηθάει τον αναγνώστη να δει τις αμερικανικές παρεμβάσεις στη Λ. Αμερική σε συνάρτηση με τη γενικότερη βορειοαμερικανική ιμπεριαλιστική πολιτική και τις προτεραιότητες της εκάστοτε διοίκησης.

Κατά τη διάρκεια μάλιστα της παρουσίασης των ιμπεριαλιστών παρεμβάσεων στη Λ. Αμερική στα επόμενα κεφάλαια του βιβλίου, ο συγγραφέας επαναλαμβάνει κάποιες φορές την εναλλαγή μεταξύ της αποεστίασης προς μια γενικότερη εικόνα και επανεστίασης στη Λ Αμερική. Έτσι το βιβλίο δεν αποτελεί απλή μια παράθεση των ιμπεριαλιστικών παρεμβάσεων ως ιστορικά γεγονότα, ούτε ξεφεύγει σε μια γεωπολιτική ανάλυση. Αντίθετα, χρησιμοποιώντας το εργαλείο του ιστορικού υλισμού, συνδέει συνεχώς τα γεγονότα με τις βαθύτερες αιτίες τους.

Μάλιστα, χάρη σε αυτή την προσέγγιση, το βιβλίο μπορεί να εισάγει έναν αναγνώστη στο θέμα των ιμπεριαλιστικών παρεμβάσεων στη Λ. Αμερική και μάλιστα με τρόπο όχι επιφανειακό. Παράλληλα ένα εκπαιδευμένο μάτι μπορεί να βρει και τις αναλογίες με τις ιμπεριαλιστικές επεμβάσεις που γίνονται σε άλλες γωνίες γωνίες του πλανήτη, καθώς η Λ. Αμερική, ως πρώτο θύμα, όπως είπαμε, του ιμπεριαλισμού των ΗΠΑ και μάλιστα στην «κοιλιά του κτήνους», έχει αποτελέσει πεδίο δοκιμής για μεθόδους παρέμβασης που επαναλαμβάνονται μέχρι σήμερα από την Ουκρανία και τη Δυτική Ασία μέχρι την Αφρική και τον Ειρηνικό.

Ένα ακόμα χαρακτηριστικό του βιβλίο είναι ότι γράφεται ενώ τα γεγονότα εξελίσσονται και η ιμπεριαλιστική επιθετικότητα εναντίον της περιοχής κλιμακώνεται αμέσως μετά την εκλογή του Τραμπ. Ενώ, όπως είπα με νωρίτερα, η λογική του Δόγματος Μονρόε δεν εγκαταλείπεται από καμία διοίκηση των ΗΠΑ, ούτε καν την περίοδο Ομπάμα, όπως σωστά αναφέρει ο συγγραφέας στο βιβλίο. Εντούτοις, η εκλογή του Τραμπ σηματοδοτεί μια ασύμμετρα επιθετική επαναφορά του.

Όταν βρισκόμουν στη Βενεζουέλα το 2024 για να παρακολουθήσω την Παγκόσμια Συνάθροιση για μία Εναλλακτική Κοινωνική Ατζέντα, σε αρκετές παρεμβάσεις υπήρξαν προειδοποιήσεις ότι οι ΗΠΑ θα κλιμάκωναν την επιθετικότητα τους στη Λ. Αμερική. Αυτό γίνεται στο φόντο των χαμένων πολέμων των ΗΠΑ κατά της τρομοκρατίας στη Δυτική Ασία, της αποτυχίας τους για επιφέρουν στρατηγική ήττα στη Ρωσία στον πόλεμο δι’ αντιπροσώπων εναντίον της στο έδαφος της Ουκρανίας και της ανόδου της Λαϊκής Δημοκρατίας της Κίνας σε στρατηγικό τους αντίπαλο, που μπορεί να συμβάλει στην απελευθέρωση του Παγκοσμίου Νότου από τα νεοαποικιακα δεσμά του ΔΝΤ και των άλλων ιμπεριαλιστικών μηχανισμών.

Μάλιστα, ο νέος μονροϊσμός του Ντόναλντ Τραμπ είναι πιο επιθετικός από κάθε προηγούμενο. Ακόμα και στη λεγόμενη «κρίση των πυραύλων της Κούβας» κατά τον Ψυχρό Πόλεμο, οι ΗΠΑ έφτασαν πριν από τον πύρινο πόλεμο με τη ΕΣΣΔ. Αλλά ακόμα και τότε μπορούσαν να ισχυριστούν ότι οι σοβιετικοί πύραυλοι στην Κούβα απειλούσαν την ασφάλεια τους. Παρά το γεγονός βέβαια οι Ηνωμένες Πολιτείες ήταν που απειλούσαν την Κούβα από την πρώτη μέρα της επανάστασης. Και αν δεν υπήρχε αυτή η απειλή δεν θα υπήρχε και η ανάγκη για την Κούβα να καταφύγει σε πυραύλους. Καθώς και παρά το γεγονός πως οι ΗΠΑ προηγουμένως είχαν εγκαταστήσει τους δικούς τους πυραύλους σε απόσταση αναπνοής από τα σοβιετικά σύνορα στην Τουρκία και την Ιταλία.

Σήμερα όμως οι ΗΠΑ δεν μπορούν να ισχυριστούν με κανέναν τρόπο ότι η Κούβα, η Βενεζουέλα ή οι αριστερές κυβερνήσεις της περιοχής συνιστούν οποιαδήποτε «απειλή» ασφαλείας. Καμία χώρα της Λ. Αμερικής δεν έχει ιρανικά, κινέζικα ή ρωσικά όπλα μεγάλου βεληνεκούς, που μπορούν να στοχεύσουν τις Ηνωμένες Πολιτείες. Σε αντίθεση με το ΝΑΤΟ, που εξοπλίζει με τέτοια όπλα την Ουκρανία και το Ισραήλ, οποιαδήποτε στρατιωτική συμμαχία έχει η Βενεζουέλα και η Κούβα με την Κίνα, τη Ρωσία και το Ιράν είναι καθαρά αμυντική.

Η δε πρόφαση του πολέμου κατά των ναρκωτικών είναι προκλητική. Η Βενεζουέλα κατέσχεσε τις μεγαλύτερες ποσότητες ναρκωτικών, αφού έδιωξε την αντιναρκωτική υπηρεσία των ΗΠΑ. Αντίθετα, οι ΗΠΑ, όπως αναφέρεται στο βιβλίο, χρηματοδότησαν τις ακροδεξιές αντεπαναστατικές δυνάμεις, όπως οι Κόντρας στη Νικαράγουα, μεσω του καρτέλ ναρκωτικών. Τα κέρδη των καρτέλ ξεπλένονται στις δυτικές τράπεζες και είναι μάλιστα πλήρως ενσωματωμένα στο παγκόσμιο τραπεζικό σύστημα.

Στην πραγματικότητα οι ΗΠΑ δεν επιτρέπουν στους γείτονες τους να έχουν οποιαδήποτε οικονομική, πολιτική, πόσο μάλλον στρατηγική σχέση με τους αντιπάλους τους. Δεν επιτρέπουν δηλαδή το δικαίωμα στη διεθνή συνεργασία και ανεξάρτητη ανάπτυξη, παραβιάζοντας κατάφορα διεθνές δίκαιο. Δεν επιτρέπουν κανένα ανεξάρτητο πολιτικό σχέδιο, πόσο μάλλον αντιιμπεριαλιστικό ή σοσιαλιστικό, πουθενά στον κόσμο και πόσο μάλλον στην «πίσω αυλή» τους.

Γι’ αυτό απήγαγαν τον Νικολάς Μαδούρο, το νόμιμα εκλεγμένο πρόεδρο της Βενεζουέλας. Γι’ αυτό απειλούν με εισβολή την Κούβα. Και για αυτό δεν θα σταματήσουν εκεί. Θα συνεχίσουν απειλούν τη Νικαράγουα των Σαντινίστας, που είναι η τρίτη μαζί με τη Κούβα και τη Βενεζουέλα που απαρτίζουν την «τριάδα της τυραννίας», όπως την ονομάζουν τα γεράκια του Πενταγώνου.

Και δεν θα σταματήσουν μέχρι να ανατρέψουν κάθε προοδευτική κυβέρνηση της Λ. Αμερικής στο Μεξικό, στη Κολομβία, με τελικό στόχο,κατά τη γνώμη μου, την περικύκλωση της Βραζιλίας. που είναι η μεγαλύτερη οικονομία της περιοχής και ιδρυτικό μέλος των BRICS. O νέος μονροϊσμός του Τραμπ δεν ειναι ηπειρωτισμος, ούτε «ξαναμοίρασμα του κόσμου», αλλα η μεταφορά του πολέμου των ΗΠΑ στη «πίσω αυλή» τους, ώστε να δημιουγηθεί μια ζώνης ελέγχου στην αμερικάνικη ήπειρο για να την αναδιάταξη του αμερικανικού ιμπεριαλισμού και την αντεπίθεση στους αντιπάλους του, τη Ρωσία, το Ιράν και ιδιαίτερα την Κίνα.

Ένας άλλος λόγος πίσω από την επιθετικότητα στη Λ. Αμερική είναι το θετικό παράδειγμα αυτών των  χωρών για κάθε λαό που αγωνίζεται για την ανεξαρτησία του από τον ιμπεριαλισμό, για το οποίο κάνει λόγο ο συγγραφέας στα τελευταία κεφάλαια του βιβλίου του, τα οποία είναι και τα πιο πολιτικά. Η Αριστερά παγκοσμίως, και ιδιαίτερα στη Δύση, χρειάζεται να σκύψει με σεβασμό και να μελετήσει τα εγχειρήματα αυτά, αντί να τα κοιτάζει από αφ, υψηλού, περιμένοντας κάθε αντίφαση ή υποχώρηση τους για να κρατήσει αποστάσεις, αφού παλεύουν σε συνθήκες πολύ δυσμενέστερες από αυτές που παλεύουμε εμείς.

Αυτά που γίνονται σήμερα στη Λ. Αμερική ήδη γίνονται και σε άλλες χώρες, όπως για παράδειγμα με τη δολοφονία της ιρανικής ηγεσίας από τους αμερικανοσιωνιστές. Αντίστοιχα, η λιμοκτονία που επιβάλλεται στην Κούβα, θυμίζει πλευρές της γενοκτονικής πολιτικής στη Γάζα. Προσωπικά δεν θα απέκλεια αντίστοιχες πολιτικές να εφαρμοστούνε ακόμα και στις δυτικές χώρες. Άλλωστε, ο Τραμπ έχει ήδη απειλήσει τη Γροιλανδία με προσάρτηση, για να εκβιάσει τους συμμάχους του στο ΝΑΤΟ, ενώ δεν πάνε και πολλά χρόνια από τότε που το ΔΝΤ, που μέχρι τότε προοριζόταν για τις χώρες του Παγκόσμιο Νότου, επιβλήθηκε και στη δική μας χώρα.

Απέναντι σε αυτή την απειλή των ΗΠΑ στη Λ. Αμερική και κατά προέκταση σε ολόκληρη την ανθρωπότητα, χρειάζεται να οπλιστούμε πολιτικά και ιδεολογικά, δείχνοντας την αλληλεγγύη μας και παλεύοντας τον ιμπεριαλισμό στη χώρα μας. Σε αυτή την προσπάθεια, βιβλία όπως αυτό μας είναι πολύ χρήσιμα. Θα κλείσω με την πρόταση:

«Η σκιά του Πενταγώνου στη Λατινή Αμερική» θα μπορούσε να γίνει σειρά βιβλίων: «Η σκιά του Πενταγώνου στη Δυτική Ασία», «Η σκιά του Πενταγώνου στην Ανατολική Ασία», «Η σκιά του Πενταγώνου στην Αφρική». Ακόμα και «Η σκιά του Πενταγώνου στην Ευρώπη», για να μην ξεχνάμε τις επιχειρήσεις «Γκλάντιο», «Κόκκινη Προβιά» και τον ρόλο τους στο αμερικανοκίνητο πραξικόπημα στην Ελλάδα, καθώς τα επόμενα χρόνια μπορεί να ξαναζήσουμε ανάλογες παρεμβάσεις.

*Ομιλία στην παρουσίαση του βιβλίου του Ηλία Σκυλλάκου «Η σκιά του Πενταγώνου στη Λατινή Αμερική: Από τον Ψυχρό Πόλεμο στον Τραμπ», που πραγματοποιήθηκε στις 13 Μαϊού 2026, στη Λάρισα.