Γιος του δικηγόρου και βουλευτή του Λαϊκού Κόμματος Μιλτιάδη Βαρβιτσιώτη, ο Ιωάννης Βαρβιτσιώτης άρχισε να δικηγορεί το 1958 στην Αθήνα και το 1960 ανακηρύχθηκε διδάκτωρ της Νομικής Σχολής Αθηνών. Παράλληλα ήταν συνεργάτης στην έδρα του Εμπορικού Δικαίου.

Το 1961 εξελέγη για πρώτη φορά βουλευτής με το ψηφοδέλτιο της ΕΡΕ στη Β΄ περιφέρεια της Αθήνας. Την ίδια χρονιά ήταν μέλος της Επιτροπής Διεθνών Σχέσεων και της Επιτροπής Συντάξεως Κώδικος Δεοντολογίας του Δικηγορικού Συλλόγου Αθηνών.

Από το 1961 έως το 1963 διατέλεσε γραμματέας του προεδρείου της Βουλής και από το 1962 έως το 1967 μόνιμο μέλος της Ελληνικής Αντιπροσωπείας στην Κοινοβουλευτική Επιτροπή Συνδέσεως Ελλάδας-ΕΟΚ. Το 1963 ήταν γραμματέας της Επιτροπής για την Αναθεώρηση του Συντάγματος και την περίοδο 1965-1967 κοσμήτορας της Βουλής.

Κατά τη διάρκεια της απριλιανής δικτατορίας συνελήφθη και κρατήθηκε στη φυλακή για τέσσερις μήνες.

Το 1974 ήρθε πρώτος σε σταυρούς σε όλη την Ελλάδα, στις πρώτες μετά τη μεταπολίτευση εκλογές, στις οποίες συμμετείχε με το ψηφοδέλτιο της Νέας Δημοκρατίας. Την ίδια χρονιά ανέλαβε για πρώτη φορά κυβερνητικό αξίωμα, συμμετέχοντας στην κυβέρνηση Εθνικής Ενότητας υπό τον Κωνσταντίνο Καραμανλή ως υφυπουργός Εσωτερικών. Το 1975 διατέλεσε μέλος της Επιτροπής για την Αναθεώρηση του Συντάγματος.

Υπήρξε επικεφαλής των ελληνικών αντιπροσωπειών στη σύνοδο του ΟΟΣΑ το 1975 και στη 4η σύνοδο της UNCTAD το 1977. Διετέλεσε γενικός γραμματέας της κοινοβουλευτικής ομάδας της ΝΔ από το 1985 και κοινοβουλευτικός εκπρόσωπος στη Βουλή. Το διάστημα 1989-1996 ήταν αντιπρόεδρος του Ευρωπαϊκού Λαϊκού Κόμματος (ΕΛΚ).

Τον Δεκέμβριο του 1989 εξελέγη μέλος της Κεντρικής Επιτροπής της ΝΔ. Στις 15 Δεκεμβρίου 1989, η Σύνοδος της Κεντρικής Επιτροπής τον εξέλεξε, τρίτο με 40 ψήφους, μέλος της Εκτελεστικής Επιτροπής του κόμματος. Στις 3 Νοεμβρίου 1993 διεκδίκησε την προεδρεία της ΝΔ, αλλά πήρε 37 ψήφους και ηττήθηκε από τον Μιλτιάδη Έβερτ, ο οποίος συγκέντρωσε 141 ψήφους και αναδείχτηκε πρόεδρος.

Τον Απρίλιο του 1994, στο 3ο Συνέδριο της ΝΔ, ανακηρύχθηκε επισήμως αντιπρόεδρος του κόμματος, θέση στην οποία παρέμεινε μέχρι το 1997. Στις 22 Αυγούστου 1994, μετά την ανασυγκρότηση του κομματικού μηχανισμού, τοποθετήθηκε μέλος του νέου Πολιτικού Συμβουλίου. Στις 24 Νοεμβρίου 1994 εξελέγη πρόεδρος της Ομάδας Κοινοβουλευτικού Ελέγχου (ΟΚΕ) της ΝΔ για θέματα του υπουργείου Εξωτερικών.

Τον Δεκέμβριο του 1997 ανέλαβε πρόεδρος του Ινστιτούτου Δημοκρατίας «Κωνσταντίνος Καραμανλής». Το 2004 εξελέγη για πρώτη φορά ευρωβουλευτής ως επικεφαλής του ψηφοδελτίου της ΝΔ. Τον Φεβρουάριο του 2010 ανανεώθηκε η θητεία του στην προεδρεία του ΔΣ του Ινστιτούτου, αλλά τον Αύγουστο του ίδιου χρόνου υπέβαλε παραίτηση, ολοκληρώνοντας μια μεγάλη θητεία δώδεκα ετών.

Ο Ιωάννης Βαρβιτσιώτης έγραψε βιβλία νομικού, πολιτικού και ιστορικού περιεχομένου, μεταξύ των οποίων: «Περί μεταβολής του νομικού τύπου της εταιρείας» (1955), «Η ονομαστική μετοχή: συμβολή εις το δίκαιον των ανωνύμων εταιρειών» (1961), «Η Ευρωπαϊκή Οικονομική Κοινότης (ΕΟΚ) και το εταιρικόν δίκαιον» (1970), «Η Αλλαγή στο εδώλιο» (1984), «Αποκατάσταση ιστορικών αληθειών» (1985), «Η αλήθεια για το παρελθόν πυξίδα για το μέλλον» (1989), «Συνταγματικοί Προβληματισμοί» (1993), «Η Ελλάδα μπροστά στο 2000: ένα νέο συνταγματικό πλαίσιο» (1998), «Οι τρεις απειλές του αιώνα» (2002), «Η μεταναστευτική πολιτική της Ευρώπης» (2006, σε τέσσερις γλώσσες), «Η αναγκαία αναθεώρηση: για ένα σύγχρονο Σύνταγμα» (2006), «Τυφλοί στρατοί: Η Δύση και η απειλή του ισλαμικού φονταμενταλισμού» (2008, σε συνεργασία), «Αναζητώντας την Τέχνη. Περιφερειακές Πινακοθήκες» (2008), «Όπως τα έζησα, 1961-1981» (2011) και «Συνταγματικοί Στοχασμοί» (2014).

Μητσοτάκης: «Αποχαιρετώ με συγκίνηση μια προσωπικότητα που σφράγισε τη Μεταπολίτευση»

Ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης, σε ανάρτησή του, αναφέρθηκε στη μακρά πορεία του εκλιπόντος, υπογραμμίζοντας ότι «υπήρξε πρωταγωνιστής σε κρίσιμες στιγμές του τόπου μας, αφήνοντας πίσω του μια σπάνια παρακαταθήκη πολιτικού πολιτισμού». Όπως τόνισε, ο Ιωάννης Βαρβιτσιώτης διακρίθηκε για την αφοσίωσή του στη Δημοκρατία, το προσωπικό του ήθος και τη διορατικότητά του, ενώ ακόμη και μετά την αποχώρησή του από το πολιτικό προσκήνιο, παρέμεινε ενεργός με τις παρεμβάσεις του και το πλούσιο συγγραφικό του έργο.

Τασούλας: «Ιστορική προσωπικότητα με διαδρομή συνυφασμένη με την πίστη στους δημοκρατικούς θεσμούς»**

Ο πρόεδρος της Δημοκρατίας Κωνσταντίνος Τασούλας εξέφρασε τη θλίψη του, σημειώνοντας ότι ο Ιωάννης Βαρβιτσιώτης «υπηρέτησε τον τόπο με συνέπεια και ήθος» και ότι «επί σχεδόν μισό αιώνα υπηρέτησε την πολιτική ζωή αδιαλείπτως, με γνώμονα πάντοτε το εθνικό συμφέρον και την ευρωπαϊκή πορεία της χώρας».

Δένδιας: «Οι θέσεις του διακρίνονταν για τη διαυγή σχέση τους με τον ιδεολογικό πυρήνα της ΝΔ»

Ο υπουργός Εθνικής Άμυνας Νίκος Δένδιας, σε ανάρτησή του στο Χ, τόνισε ότι ο Ιωάννης Βαρβιτσιώτης «υπηρέτησε τον δημόσιο βίο και την παράταξη επί δεκαετίες» και ότι η προσφορά του στα ζητήματα της Εθνικής Άμυνας υπήρξε «ιδιαίτερα σημαντική».

Ο Ιωάννης Βαρβιτσιώτης άφησε πλούσιο συγγραφικό έργο, με δεκάδες βιβλία νομικού, πολιτικού και ιστορικού περιεχομένου, ενώ υπήρξε διαχρονικός λάτρης των ιστορικών μνημείων της πατρίδας. Η πολιτική του διαδρομή και η προσφορά του στα κοινά αποτελούν παρακαταθήκη για τις επόμενες γενιές.