Πριν από μια δεκαετία, ο Ισημερινός ήταν «μπανανία», μια οικονομική απελπισία. Σήμερα, έχει πολλά να διδάξει στον υπόλοιπο κόσμο.
Ο Ισημερινός μάλλον είναι ένα από τα πιο συναρπαστικά μέρη της γης αυτή την στιγμή, καθώς κινείται προς ένα νέο αναπτυξιακό πρότυπο. Αποδεικνύει πόσα μπορεί να καταφέρει η πολιτική βούληση, ακόμα και σε καιρούς οικονομικής αβεβαιότητας.
Μόλις πριν από δέκα χρόνια, ο Ισημερινός ήταν χαμένη υπόθεση, η πεμπτουσία της «μπανανίας» (τυγχάνει να είναι ο μεγαλύτερος εξαγωγέας μπανάνας στον κόσμο). Χαρακτηρίζονταν από πολιτική αστάθεια, ανισότητες, οικονομία χαμηλών επιδόσεων και από την διαρκή επιρροή των Ηνωμένων Πολιτειών στην εσωτερική πολιτική του.
Το 2000, για να αντιμετωπίσει τον υπερπληθωρισμό και τα προβλήματα του ισοζυγίου πληρωμών, η κυβέρνηση συνέδεσε την οικονομία με το δολάριο. Αντικατέστησε το σούκρε με το αμερικανικό δολάριο και το όρισε επίσημο νόμισμα. Αυτό περιόρισε τον πληθωρισμό, όμως δεν κατάφερε να αντιμετωπίσει βασικά οικονομικά προβλήματα. Αντιθέτως, περιόρισε περαιτέρω τα περιθώρια άσκησης εσωτερικής πολιτικής.
Σημαντικό σημείο καμπής αποτέλεσε η ανάδειξη του οικονομολόγου Ραφαέλ Κορέα σε πρωθυπουργό. Αφού ανέλαβε καθήκοντα τον Ιανουάριο του 2007, η κυβέρνησή του εισήγαγε μια σειρά αλλαγών, βασισμένες σε νέο σύνταγμα (το εικοστό της χώρας, επικυρωμένο το 2008), το οποίο προέκυψε από λαϊκό δημοψήφισμα. Χαρακτηριστικό γνώρισμα των αλλαγών που προέκυψαν έκτοτε, αποτέλεσε το γεγονός ότι οι μείζονες πολιτικές ήταν εκείνες που τέθηκαν πρώτες προς δημοψήφισμα. Αυτό έδωσε στην κυβέρνηση την πολιτική δύναμη να αντιμετωπίσει τις αγορές και τα ισχυρά λόμπι.
Τώρα πια, η κυβέρνηση είναι μία από τις σταθερότερες των τελευταίων ετών και σύντομα θα γίνει μία εκ των μακροβιότερων στην ταραχώδη ιστορία του Ισημερινού. Τα ποσοστά αποδοχής του προέδρου ήταν υψηλοτέρα του 70%. Όλα αυτά οφείλονται στον επαναπροσανατολισμό των μεθοδεύσεων της κυβέρνησης. Κάτι που κατέστη δυνατό χάρη σε ένα αξιοθαύμαστο σύνταγμα, το οποίο αναγνωρίζει τα ανθρώπινα δικαιώματα και τα δικαιώματα της φύσης, αποδέχεται την πολυφωνία και την πολιτισμική πολυμορφία.
Αρκεί να αναλογιστεί κανείς τις οικονομικές αλλαγές που προέκυψαν τα τελευταία τέσσερα χρόνια. Πρώτον, έγινε επαναδιαπραγμάτευση των πετρελαϊκών συμβολαίων με τις πολυεθνικές εταιρείες, οπότε σήμερα ο Ισημερινός είναι χώρα εξαγωγής πετρελαίου. Αν και τελικά, έχει επωφεληθεί σχετικά λίγο από αυτό, διότι υψηλά μερίδια των πωλήσεων πετρελαίου πήγαν σε ξένες πετρελαϊκές εταιρείες. Ένας νέος νόμος, τον Ιούλιο του 2010, άλλαξε ριζικά τους όρους, καθώς αύξησε το ποσοστό των ακαθάριστων εσόδων της κυβέρνησης από το 13% στο 87%.
Επτά από τις δεκαέξι ξένες πετρελαϊκές εταιρείες αποφάσισαν να αποσυρθούν , και την θέση τους ανέλαβαν κρατικές επιχειρήσεις. Όμως οι υπόλοιπες παρέμειναν και, ως εκ τούτου, τα έσοδα του κράτους αυξήθηκαν κατά 870 εκατ. δολάρια (563εκατ. λίρες) το 2011.
Δεύτερον, και με ακόμα πιο εντυπωσιακό τρόπο, η κυβέρνηση κατάφερε δραματική αύξηση των εσόδων από άμεσους φόρους. Στην πραγματικότητα, αυτό ήταν ακόμα πιο προσοδοφόρο από τα έσοδα του πετρελαίου. Οι άμεσοι φόροι(κυρίως φόροι από τις επιχειρήσεις) αυξήθηκαν από το 35% περίπου των συνολικών φόρων του 2006, σε πάνω από 40% το 2011. Αυτό οφείλονταν κυρίως στην καλύτερη εφαρμογή, εφόσον οι σχέσεις μεταξύ μεγάλων επιχειρήσεων και διοίκησης δημοσίων φόρων είχαν διαρραγεί.
Τρίτον, τα αυξημένα κυβερνητικά έσοδα αξιοποιήθηκαν σε επενδύσεις σε έργα υποδομής και κοινωνικές δαπάνες. Σήμερα ο Ισημερινός έχει το υψηλότερο ποσοστό δημοσίων επενδύσεων στο ΑΕΠ (10%) στην Λατινική Αμερική και την Καραϊβική. Επιπλέον, οι δημόσιες δαπάνες διπλασιάστηκαν από το 2006. Αυτό έχει επιφέρει αληθινή πρόοδο των συνταγματικών επιδιώξεων για δωρεάν παιδεία σε όλες της βαθμίδες και δωρεάν υγειονομική περίθαλψη για όλους τους πολίτες. Ακολούθησε σημαντική αύξηση των εργατικών κατοικιών, σύμφωνα με το περιεχόμενο του συντάγματος για το δικαίωμα όλων των πολιτών σε αξιοπρεπή στέγαση με τις απαραίτητες ανέσεις.
Εφαρμόστηκαν πολυάριθμα ακόμα μέτρα- διευρύνθηκε η άμεση απασχόληση στο δημόσιο, αυξήθηκε ο κατώτατος μισθός και επιβλήθηκε νομικά η κοινωνική ασφάλιση όλων των εργαζομένων. Επίσης, διευρύνθηκε το φάσμα της οικονομίας για να μειωθεί η εξάρτηση της από τις εξαγωγές πετρελαίου, αλλά και το φάσμα των εμπορικών εταίρων για να μειωθεί η εξάρτηση από τις ΗΠΑ. Επιπλέον, επεκτάθηκε η δραστηριότητα των κρατικών τραπεζών προς μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις. Έγινε λογιστικός έλεγχος του εξωτερικού χρέους για να μειωθούν οι πληρωμές για την εξυπηρέτηση του χρέους. Τέλος, διέκοψαν αθέμιτες διμερής επενδυτικές συμφωνίες και έγιναν προσπάθειες για την αναμόρφωση του δικαστικού συστήματος.
Μία πρόσφατη ενδιαφέρουσα πρωτοβουλία είναι η Yasuní-ITT biosphere reserve (περιοχή προστατευμένη από την οικολογική καταστροφή που δημιουργεί η εξόρυξη πετρελαίου) . Είναι ίσως η πρώτη απόπειρα στον κόσμο να αποφευχθούν οι εκπομπές αερίων μέσω της μη εκμετάλλευσης του πετρελαίου που βρίσκεται στο υπέδαφος. Αυτό, όχι μόνο προστατεύει την εκπληκτική βιοποικιλότητα της περιοχής, αλλά και το φυσικό περιβάλλον των ντόπιων πληθυσμών. Το σχέδιο εισηγείται την χρήση του οικοτουρισμού, ώστε η ανθρώπινη δραστηριότητα να είναι συμβατή με τη φύση.
Όλα αυτά μάλλον ακούγονται πολύ καλά για να είναι αληθινά και σίγουρα η διαδικασία της μεταμόρφωσης μόλις που άρχισε. Είναι βέβαιο ότι θα υπάρξουν συγκρούσεις με εκείνους που απειλούνται τα συμφέροντα τους, και ότι πολλά ακόμα εμπόδια θα βρεθούν στον δρόμο. Όμως για όσους πιστεύουν ότι δεν είμαστε καταδικασμένοι σ’ αυτό το καταθλιπτικό κατεστημένο, και που πιστεύουν ότι οι κοινωνίες μπορούν να κάνουν τα πράγματα με διαφορετικό τρόπο, όσα συμβαίνουν στον Ισημερινό αποτελούν έμπνευση και καθοδήγηση. Ο υπόλοιπος κόσμος έχει πολλά να διδαχτεί από αυτό το ριζοσπαστικό πείραμα που βρίσκεται σε εξέλιξη.
Jayati Ghosh (Πανεπιστημιακός, μια από τις κορυφαίες οικονομολόγους στον πλανήτη και γραμματέας του IDEAS)