Η κλιματική αλλαγή και το ναυάγιο της Πύλου
Όλα ξεκίνησαν όταν ο Χάμζα* τούς είπε ότι επιβιβάστηκε στο πλοίο Adriana εξαιτίας της κλιματικής αλλαγής, για να καταλήξει σε ένα από τα πιο φονικά ναυάγια της Μεσογείου.
“Δεν είχαμε φανταστεί ποτέ ότι στους επιζώντες του ναυαγίου της Πύλου θα βρίσκαμε ανθρώπους που μετανάστευσαν λόγω της κλιματικής αλλαγής. Μέχρι που ένας άνδρας από τη Λαχόρη του Πακιστάν δήλωσε τις καταστροφικές πλημμύρες ως βασική αιτία. Το ποτάμι δίπλα στο σπίτι και τα χωράφια τους πλημμύριζε όλο και πιο έντονα και πιο συχνά, με αποτέλεσμα να καταστραφούν οι καλλιέργειες και η κατοικία τους” λέει ο Κώστας Βλαχόπουλος, ερευνητής στο Ελληνικό Συμβούλιο για τους Πρόσφυγες.
“Τότε συνειδητοποιήσαμε ότι οι κλιματικοί πρόσφυγες και η κλιματική μετανάστευση συζητιούνται σε ευρωπαϊκό και ακαδημαϊκό επίπεδο ως ένα φαινόμενο του μέλλοντος που ‘θα’ συμβεί αλλά συμβαίνει ήδη – και είναι επείγον να δράσουμε νομικά, ανθρωπιστικά και περιβαλλοντικά” εξηγεί ο ερευνητής πολιτικών επιστημών.
Abir Abdullah/IOM
Η κλιματική αλλαγή δεν έχει σύνορα. Οι πιο φτωχές κοινότητες του παγκόσμιου Νότου, όμως, πληρώνουν το μεγαλύτερο τίμημα: ευθύνονται ελάχιστα για την κλιματική κρίση, αλλά βιώνουν τις πιο ακραίες συνέπειες – όχι μόνο λόγω γεωγραφίας, αλλά κυρίως λόγω έλλειψης πόρων.
Το Ελληνικό Συμβούλιο για τους Πρόσφυγες, με εξειδίκευση στη μετανάστευση, και η WWF Ελλάς, με εξειδίκευση στο περιβάλλον, ένωσαν άμεσα τις δυνάμεις τους προκειμένου να κάνουν το “πιο απλό”: να μιλήσουν με ανθρώπους που έχουν ήδη μετακινηθεί σε άλλα κράτη και να αποτυπώσουν την κλιματική μετανάστευση μέσα από τις μαρτυρίες τους, σε μια από τις πρώτες απόπειρες να καταγραφεί το φαινόμενο με αυτόν τον τρόπο. Τα αποτελέσματα τούς εξέπληξαν.
Fact-checking και λογοκρισία
Οι ερευνητές/ριες συνομίλησαν με 70 άτομα, από 17 διαφορετικές χώρες και έναν ανιθαγενή, που ζουν στο Βέλγιο και την Ελλάδα. Άλλοι είναι εργάτες γης στη Μανωλάδα, άλλοι ζουν σε διαμερίσματα και άλλοι διαβιούν σε κλειστά καμπ στη Λέσβο και την Αμυγδαλέζα.
Όταν κάποιος δήλωνε μια κλιματική καταστροφή ως καθοριστική για την αναγκαστική φυγή του, οι ερευνητές ανέτρεχαν σε δημοσιευμένες έρευνες από κλιματικούς επιστήμονες – μετεωρολόγους, χημικούς ατμόσφαιρας, κλπ. – για να διασταυρώσουν ότι το συγκεκριμένο συμβάν οφειλόταν στην κλιματική αλλαγή και δεν επρόκειτο, για παράδειγμα, για μια βροχή την περίοδο των μουσώνων.
Ας σημειώσουμε ότι η πρόσβαση στα ελληνικά καμπ ακόμα και για ερευνητικούς σκοπούς, δεν ήταν πάντα εύκολη: Ζητούσαν άδεια εισόδου από το Υπουργείο Μετανάστευσης και Ασύλου για τρεις ημέρες και λάμβαναν για μία, ενώ για να τους επιτραπεί η πρόσβαση, τους ζητήθηκε η αφαίρεση δύο συγκεκριμένων ερωτήσεων από τα ερωτηματολόγια.
Γυναίκα εκτοπισμένη λόγω κλιματικής κρίσης ποτίζει λαχανικά σε κοινόχρηστο κήπο στον Νίγηρα. Colin Delfosse/UNHCR
Το 50% μεταναστεύει λόγω κλιματικής αλλαγής
“Οι πλημμύρες κατέστρεψαν τα σπίτια μας. Τους τελευταίους πέντε μήνες η κατάσταση είχε χειροτερέψει. Δεν είχαμε πρόσβαση σε καθαρό νερό και έπρεπε να το φέρνουμε από την πόλη με γαϊδούρια. Όλα είχαν καταστραφεί. Έχασα τη δουλειά μου στα χωράφια και εξαιτίας των πλημμυρών, παρέμενα άνεργος για καιρό. Πολλοί άνθρωποι φεύγουν τη νύχτα για να σωθούν, καθώς την ημέρα πνίγονται ή πεθαίνουν. Πέρσι, σε μια πλημμύρα που ξέσπασε νωρίς το πρωί και έπνιξε το χωριό, έχασα τη μητέρα μου και τον αδερφό μου”.
Αυτά είναι τα λόγια ενός 19χρονου από το Μπαγκλάν στο βόρειο Αφγανιστάν που σήμερα ζει στο Καρά Τεπέ, την κλειστή ελεγχόμενη δομή της Λέσβου. Δυσκολεύεται να μην κλαίει όσο αφηγείται την ιστορία του.
Το 50% των ατόμων (35 από τους 70) που συμμετείχαν στην έρευνα απάντησαν ότι η απόφασή τους να φύγουν επηρεάστηκε από κλιματικούς παράγοντες. Οι 18 ανέφεραν ότι οι κλιματικές καταστροφές ήταν ο βασικός λόγος για να μεταναστεύσουν σε άλλη χώρα ενώ οι υπόλοιποι 17 δήλωσαν ότι οι κλιματικές καταστροφές έπαιξαν σημαντικό ρόλο συνδυαστικά με άλλα προβλήματα.
Σε ήδη ευάλωτες περιοχές, τα ακραία καιρικά φαινόμενα εντείνουν την επισιτιστική ανασφάλεια, καταστρέφουν τα μέσα βιοπορισμού και επιταχύνουν την οικονομική επισφάλεια, αυξάνοντας τον κίνδυνο εκτοπισμού.
“Η κλιματική αλλαγή λειτουργεί ως ένας πολλαπλασιαστικός παράγοντας. Έρχεται να προστεθεί σε υπάρχουσες πιέσεις όπως συγκρούσεις, πόλεμοι, φτώχεια και διαφθορά, και επιταχύνει τις εξελίξεις” λέει ο Βλαχόπουλος στο TPP.
Η ερευνητική ομάδα εξεπλάγη με τα υψηλά ποσοστά “κλιματικού προφίλ” που κατέγραψε.
“Δεν το φανταζόμουν ότι υπάρχουν τόσοι πολλοί. Και το επικαλέστηκαν γνωρίζοντας ότι δεν θα έχει κανένα όφελος για το άσυλο” διευκρινίζει ο εκπρόσωπος του Ελληνικού Συμβουλίου για τους Πρόσφυγες.
“Μου έκανε εντύπωση και η δριμύτητα των καταστροφών που περιέγραφαν. Αν για εμάς ο Daniel ήταν κάτι τρομακτικό, φαντάζεστε πώς είναι να ζεις με Daniel;” λέει η Θεοδότα Νάντσου, υπεύθυνη πολιτικής της WWF. “Ακούμε συχνά ότι πρέπει να δούμε πώς θα προστατευτούμε από τις πλημμύρες. Όταν οι πλημμύρες, οι ξηρασίες και οι καύσωνες γίνουν η νέα κανονικότητα, τότε δεν υπάρχει δυνατότητα προσαρμογής. Τα πράγματα μόνο επιδεινώνονται – αυτό μας δείχνουν οι ιστορίες αυτών των ανθρώπων”.
Αγρότες στη Βραζιλία υποφέρουν από την ξηρασία. Luca Zanetti/Centro Sabiá
Κοινοί παρoνομαστές: Ταξικό και γη
“Χάσαμε όλα τα αγαπημένα μας πράγματα. Οι πιο φτωχοί, όσοι ζουν σε παραγκουπόλεις, είναι αυτοί που πλήττονται περισσότερο. Προσπαθούμε να ξαναχτίσουμε τα σπίτια μας μεταξύ των πλημμυρών” λέει μια 20χρονη κοπέλα από τη Σιέρα Λεόνε, και συνεχίζει:
“Μια φορά στο σχολείο το νερό έφτασε μέχρι τον πρώτο όροφο. Η δασκάλα μάς φώναξε να βγούμε έξω για να μην πνιγούμε. Η κυβέρνηση μάς άνοιξε το γήπεδο. Δεν κοιμόμασταν στο σπίτι, κοιμόμασταν στο γήπεδο. Πέρασαν βδομάδες για να επιστρέψουμε στο σχολείο. Το δέρμα μου είχε γεμίσει εξανθήματα”.
Ρωτάω τους ερευνητές αν εντόπισαν κοινά στους ανθρώπους που μετακινήθηκαν εξαιτίας (και) της κλιματικής αλλαγής:
“Υπήρχαν τρία κοινά σε όλα τα άτομα με κλιματικό προφίλ. Πρώτον, η φτώχεια. Ήταν άνθρωποι από τις πιο ευάλωτες κοινωνικές ομάδες. Αρκετοί από την υποσαχάρια Αφρική μάς εξηγούσαν πως τα καλά προάστια χτίζονται ψηλά στους λόφους και δεν απειλούνται όπως τα δικά τους σπίτια από τις πλημμύρες” λέει ο Βλαχόπουλος.
“Δεύτερον, όλοι ήταν αγρότες ή ψαράδες – ο βιοπορισμός τους ήταν σε άμεση εξάρτηση από το περιβάλλον. Μιλούσαν για χαμένες σοδειές, ξεραμένα πηγάδια, για άγονα εδάφη και ψάρια που λιγόστευαν. Κάποιοι αναγκάστηκαν να αλλάξουν τρεις με τέσσερις δουλειές ενώ άλλοι περιφέρονταν από χωριό σε χωριό”.
“Ένα ακόμη ενδιαφέρον στοιχείο είναι ότι σχεδόν όλοι επεσήμαναν πως δεν ήταν η πρώτη τους επιλογή να φύγουν από τις χώρες τους. Αρχικά μετακινήθηκαν σε κάποια κοντινή πόλη ή χωριό. Όμως οι συνέπειες της κλιματικής αλλαγής είναι τόσο δραματικές που δεν τους έμεινε άλλη επιλογή”.
Μπανγκλαντές/United Nations
Στον Νότο: Η έμφυλη διάσταση και η άνοιξη που εξαφανίζεται
Όσα καταγράφει η έρευνα στην Ευρώπη είναι μέρος μιας αλυσίδας γεγονότων που ξεκινά πολύ πριν – στις κοινότητες του παγκόσμιου Νότου.
Η Tanvi Deshpande, δημοσιογράφος στην Ινδία, καλύπτει τα τελευταία χρόνια την κλιματική κρίση επί τόπου.
“Η εποχή της άνοιξης χάνεται. Ο χειμώνας τελειώνει απότομα και σχεδόν αμέσως τον διαδέχονται οι καύσωνες. Αυτό επηρεάζει τις σοδειές, οι πηγές στα Ιμαλάια στερεύουν και η διαθεσιμότητα νερού μειώνεται για εκατομμύρια ανθρώπους. Υπάρχουν χωριά που βουλιάζουν από την άνοδο της στάθμης της θάλασσας και οι άνθρωποι μετακινούνται από την επαρχία στις πόλεις για να μην πεθάνουν. Οι αγροτικές περιοχές συρρικνώνονται και οι αγρότες αναζητούν μεροκάματα στην οικοδομή. Χάνουν τη γη τους, την κουλτούρα τους και έναν ολόκληρο τρόπο ζωής” λέει η δημοσιογράφος στο TPP.
“Οι γυναίκες και τα παιδιά υποφέρουν περισσότερο. Συχνά μένουν πίσω σε κατεστραμμένες περιοχές ή μεταναστεύουν αντιμετωπίζοντας σοβαρούς κινδύνους” λέει η Deshpande. “Έχουμε καταγράψει περιπτώσεις όπου τους υποσχέθηκαν δουλειά στην πρωτεύουσα και κατέληξαν σε δίκτυο τράφικινγκ”.
Η δημοσιογράφος μού μιλάει για τα ελλιπή μέτρα αλλά και για τη δύναμη των κοινοτήτων:
“Έχω δει κοινότητες να μοιράζονται το λιγοστό νερό τους και ομάδες γυναικών να επινοούν λύσεις. Όμως τα μέτρα της κυβέρνησης είναι επιφανειακά και ανεπαρκή. Τι θα κάνουν οι άνθρωποι που έχασαν τα πάντα;”
Γυναίκες φροντίζουν πλωτές φάρμες στην Ινδία, ένα στήριγμα στις κοινότητες όταν έρχονται οι πλημμύρες/South Asian Forum for Environment
Η κλιματική κρίση δεν έχει σύνορα. Και οι κλιματικοί πρόσφυγες δεν έχουν προστασία
Σύμφωνα με τον Διεθνή Οργανισμό Μετανάστευσης (IOM), πάνω από 218 εκατομμύρια άνθρωποι έχουν εκτοπιστεί εντός της χώρας τους την τελευταία δεκαετία εξαιτίας κλιματικών καταστροφών.
Η Αφρική, για παράδειγμα, μέσω της Σύμβασης της Καμπάλα, έχει ήδη αναγνωρίσει νομικά τον εσωτερικό εκτοπισμό λόγω περιβαλλοντικών καταστροφών και κλιματικής αλλαγής. Η Σύμβαση υποχρεώνει τα αφρικανικά κράτη να προλαμβάνουν τον εκτοπισμό, να παρέχουν στέγαση, υγεία, εκπαίδευση και να διασφαλίζουν την επανεγκατάσταση με αξιοπρέπεια.
Ωστόσο, αυξάνονται και οι μετακινήσεις πέρα από τα σύνορα.
Γιατί, όμως, έχει σημασία να κατονομάσουμε και να αναδείξουμε την κλιματική μετανάστευση ως μια ξεχωριστή κατηγορία;
Η κλιματική κρίση απειλεί τα ανθρώπινα δικαιώματα, αλλά δεν υπάρχει διεθνές νομικό πλαίσιο που να προστατεύει τα άτομα και τις κοινότητες που μετακινούνται.
Η Σύμβαση της Γενεύης του 1951 – το θεμέλιο της διεθνούς προστασίας των προσφύγων – δεν αναγνωρίζει την κλιματική μετακίνηση ως λόγο ασύλου, αφήνοντας εκατομμύρια ανθρώπους εκτεθειμένους και χωρίς επίσημο νομικό καθεστώς.
Προκύπτει εύλογα το ερώτημα: Γιατί παρά τις προειδοποιήσεις, η Σύμβαση της Γενεύης παραμένει κλειστή απέναντι στους κλιματικούς πρόσφυγες;
“Δυστυχώς, το διεθνές πολιτικό περιβάλλον γίνεται όλο και πιο συντηρητικό. Υπάρχει ο φόβος ότι αν ανοίξουμε τη Γενεύη για να προσθέσουμε μια νέα κατηγορία ανθρώπων, μπορεί να έχουμε τα αντίθετα αποτελέσματα και να χτυπηθεί χειρότερα το άσυλο” απαντά ο Βλαχόπουλος.
Ένα καλό νέο ήρθε, όμως, τον Ιούλιο 2025, από το Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης:
Το Δικαστήριο αναγνώρισε ότι, όταν διαπιστωμένες καταστροφές από την κλιματική αλλαγή αναγκάζουν πληθυσμούς να μετακινηθούν, τα κατά τόπους δικαστήρια των κρατών μπορούν να αποφασίζουν τη μη επιστροφή τους (non‑refoulement) στις χώρες καταγωγής, εφόσον η επιστροφή ενέχει σοβαρό κίνδυνο ανεπανόρθωτης βλάβης.
“Εμείς θέλουμε αυτή η συζήτηση να ενταθεί και να γίνει σε κεντρικό επίπεδο” λένε οι εκπρόσωποι της WWF και του Ελληνικού Συμβουλίου για τους Πρόσφυγες ενώ τονίζουν ότι:
“Η ΕΕ πρέπει να αναλάβει πρωτοβουλίες για να ανοίξει το νομικό πλαίσιο. Δείχνει έντονο ενδιαφέρον για την κλιματική αλλαγή και τη θέσπιση πολιτικών αλλά δεν ισχύει το ίδιο για τη μετανάστευση, και εκεί προκύπτει η σύγκρουση”.
Τον Φεβρουάριο 2026, η ερευνητική ομάδα παρουσίασε τα ευρήματά της στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο το οποίο έδειξε ενδιαφέρον για το θέμα αλλά και ανησυχητική άγνοια.
Kακοκαιρία Daniel, Λίμνη Κάρλα, Μαγνησία. Alexandros Alamaniotis / SOOC
Καμπάνα κινδύνου από το Τουβαλού έως τη Θεσσαλία
Το Τουβαλού βυθίζεται. Πρόκειται για ένα νησιωτικό κράτος στον Ειρηνικό Ωκεανό, που η άνοδος της στάθμης της θάλασσας ανεβαίνει με ρυθμό σχεδόν διπλάσιο από τον παγκόσμιο μέσο όρο.
Η Αυστραλία πρόσφερε ειδική “κλιματική βίζα” σε όλους τους κατοίκους του Τουβαλού – η πρώτη αυτού του είδους στον κόσμο. Κάθε χρόνο, 280 πολίτες του Τουβαλού αποκτούν δικαίωμα μόνιμης διαμονής, εργασίας και σπουδών στην Αυστραλία, με σκοπό τη σταδιακή μετεγκατάσταση ολόκληρης της κοινότητας των 10.000 κατοίκων.
Στη συζήτηση για την κλιματική μετανάστευση, πέρα από τη διεθνή νομική προστασία, την προληπτική και οργανωμένη μετεγκατάσταση και την κλιματική βίζα, εντάσσεται και η ευθύνη του παγκόσμιου Βορρά για ένα διεθνές ταμείο για τον παγκόσμιο Νότο εξαιτίας του αποτυπώματος του πρώτου στις καταστροφικές συνέπειες του δεύτερου. Τα αποτελέσματα εδώ είναι αρκετά αμφιλεγόμενα καθώς – μεταξύ άλλων ενστάσεων – σύμφωνα με πρόσφατη έρευνα της OXFAM, το 65% της χρηματοδότησης για την κλιματική κρίση προς τον παγκόσμιο Νότο δίνεται με τη μορφή δανείων. Για κάθε 5 δολάρια που λαμβάνει μια χώρα, μετά χρωστάει 7, αφήνοντας έτσι τις φτωχότερες περιοχές ακόμα πιο εκτεθειμένες και επιδεινώνοντας τις ανισότητες. Άλλο ζήτημα που εγείρεται είναι το ποιος αποφασίζει πού επενδύονται τα χρήματα, με τις πλούσιες χώρες να κατηγορούνται ότι δεν στηρίζουν τις κοινότητες και τις πραγματικές τους ανάγκες.
“Η ευθύνη του παγκόσμιου Βορρά είναι αδιαμφισβήτητη και έχει υποχρέωση να συμβάλει στη λύση – πρώτα σταματώντας τα ορυκτά καύσιμα και μειώνοντας τις δραστηριότητες που προκαλούν τις μεγαλύτερες εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου, όπως είναι οι μεταφορές ή η πολύ εντατική γεωργία και κτηνοτροφία” λέει η Νάντσου της WWF.
Aλιείς μικρής κλίμακας στη Νότια Αφρική βασίζονται στον ωκεανό για να βιοποριστούν/ABALOBI
“Επιπλέον, πρέπει να στηριχθούν σοβαρά όσοι θέλουν να παραμείνουν στη χώρα τους, καθώς πολλοί μας είπαν ότι πάλεψαν να επιζήσουν εκεί από την κλιματική καταστροφή που προκαλούν οι δικές μας κοινωνίες. Τα κράτη πρέπει να αναπτύξουν άμεσα πολιτικές προσαρμογής και ανθεκτικότητας, και απαιτούνται πόροι και ανταλλαγή τεχνογνωσίας”.
Τι σημαίνει όμως προσαρμογή και ανθεκτικότητα;
“Προσαρμογή σημαίνει ότι αντιμετωπίζεις τώρα αυτό που συμβαίνει τώρα. Είναι στατική έννοια. Και, σίγουρα, προσαρμογή σε υπερθέρμανση 2 βαθμών Κελσίου, δεν υπάρχει” τονίζει η υπεύθυνη περιβαλλοντικής πολιτικής.
“Ανθεκτικότητα σημαίνει ότι εφαρμόζεις πολιτικές πρόληψης: αποτρέπεις δασικές πυρκαγιές, στηρίζεις κοινωνικά όσους κινδυνεύουν από καύσωνες και προστατεύεις τα φυσικά οικοσυστήματα. Δεν χτίζεις σε πλημμυρικές λεκάνες, αφήνεις τα ποτάμια να πλημμυρίσουν φυσικά, προστατεύεις τα ελατοδάση και τις ακτές. Αυτά είναι η καλύτερη ασπίδα προστασίας απέναντι στις κλιματικές καταστροφές”.
Η αρχαία τεχνική Nubian vault και o τοπικός πηλός αξιοποιούνται για σπίτια ανθεκτικά στους καύσωνες. Δυτική Αφρική/Association la Voûte Nubienne
Και οι έννοιες της προσαρμογής και της ανθεκτικότητας διαφέρουν ανάλογα τις κοινωνικοοικονομικές συνθήκες. Το Μπανγκλαντές και η Ολλανδία αποτελούν χαρακτηριστικά παραδείγματα καθώς και οι δύο χώρες απειλούνται σοβαρά από την άνοδο της στάθμης της θάλασσας. Η πρώτη έχει ελάχιστους πόρους και η επιβίωση εκατομμυρίων ανθρώπων τίθεται σε κίνδυνο ενώ η δεύτερη επενδύει δισεκατομμύρια ετησίως για αντιπλημμυρική θωράκιση και οι κάτοικοί της “νιώθουν πολύ ασφαλείς”. Το Μπανγκλαντές ευθύνεται μόλις για το 0,06% των παγκόσμιων εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα.
Κακοκαιρία Daniel. Konstantinos Tsakalidis/SOOC
Εν τω μεταξύ, μπορεί το Τουβαλού ή το Μπανγκλαντές να φαντάζουν αρκετά μακριά, αλλά ιστορίες εκτοπισμού εξαιτίας της κλιματικής κρίσης συμβαίνουν και δίπλα μας – στην Ελλάδα.
Τις ημέρες που οι κάτοικοι του Τουβαλού αποφάσιζαν ότι η μετεγκατάσταση είναι η μόνη λύση, οι κάτοικοι στο χωριό Μεταμόρφωση Θεσσαλίας, το οποίο πνίγηκε από τον Daniel, έκαναν ψηφοφορία ώστε να μετεγκατασταθούν μόνιμα, συλλογικά και οργανωμένα, σε ένα άλλο ασφαλές, κοντινό χωριό.
“Η κλιματική αλλαγή μας αφορά όλους. Και δεν αντιμετωπίζεται με τσιρότα. Όσο τα υπαίτια κράτη δεν αναλαμβάνουν την ευθύνη τόσο μικραίνουμε τον χρόνο για να κάνουμε κάτι” λέει η Νάντσου. “Αν ξεριζώνεται ο κόσμος χωρίς να έχουμε φτάσει τον 1,5 βαθμό Κελσίου (το όριο της Συνθήκης του Παρισιού), τι θα γίνει αν φτάσουμε τους 2 βαθμούς Κελσίου; Είναι καμπάνα κινδύνου με πολλαπλές διαστάσεις, δεν είναι ένα μικρό περιβαλλοντικό πρόβλημα, είναι μια υπαρξιακή απειλή για τον κόσμο όπως τον ξέρουμε.”
*Το όνομα έχει αλλάξει για λόγους προστασίας των προσωπικών δεδομένων.
Εδώ μπορείτε να διαβάσετε το άρθρο From Ravaged Livelihoods in the Global South to Mediterranean Crossings:The Reality of Climate Migration που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό “Ocean and Society” και το οποίο υπογράφουν οι Θεοδότα Νάντσου, Κωνσταντίνος Βλαχόπουλος, Εμμανουέλα Δούση και Νασρουντίν Νιζάμη.