Οι τρεις Τραμπ

του Jeffrey D. Sachs*

Ο πρώτος Τραμπ είναι φίλος με τον ρώσο πρόεδρο Βλαντίμιρ Πούτιν. Η λατρεία του Τραμπ για τον Πούτιν είναι το πιο σταθερό κομμάτι της ρητορικής του. Παρά τη θεωρία του ότι οι ΗΠΑ είναι θύμα ξένων δυνάμεων -της Κίνας, του Μεξικού, του Ιράν, της Ευρωπαϊκής Ένωσης- ο ενθουσιασμός του Τραμπ για τον Πούτιν είναι έντονος.

Ανάλογα με το ποιος διατυπώνει την άποψή του, ο Τραμπ είναι είτε ένας αφελής θαυμαστής των ισχυρών, όπως ο Πούτιν, είτε (εδώ και καιρό) ένα  εργαλείο των ρωσικών μυστικών υπηρεσιών. Υπάρχει σχεδόν σίγουρα μια προϊστορία εδώ, που θα μπορούσε να καταστρέψει την κυβέρνηση του Τραμπ, αν κάποιες από τις αρνητικές φήμες επιβεβαιωθούν. Γνωρίζουμε τώρα ότι ορισμένες βασικές συναντήσεις και λεπτομέρειες στον περίφημο «φάκελο» για τις σχέσεις του Τραμπ με τον Πούτιν, που συγκροτήθηκε από έναν πρώην αξιωματικό των μυστικών υπηρεσιών της Βρετανίας, έχουν επαληθευτεί.

Σύμφωνα με τη δεύτερη εκδοχή του Τραμπ, είναι ένας άπληστος επιχειρηματίας. Ο Τραμπ φαίνεται να έχει την πρόθεση να μετατρέψει την προεδρία σε άλλη μία πηγή εσόδων για την προσωπική του περιουσία. Για τους περισσότερους, η ίδια η προεδρία θα ήταν η προσωπική ανταμοιβή, χωρίς να υπάρχει χρηματική εξαργύρωση (τουλάχιστον κατά την άσκηση των καθηκόντων τους). Όχι όμως για τον Τραμπ. Σε αντίθεση με όλα τα προηγούμενα πρότυπα και κατά παράβαση των κανόνων που καθορίζονται από το Γραφείο Προεδρικής Δεοντολογίας, ο Τραμπ διατηρεί την επιχειρηματική αυτοκρατορία του, ενώ τα μέλη της οικογένειάς του κερδίζουν από το όνομα του Τραμπ με νέες επενδύσεις σε όλο τον κόσμο.

Ο τρίτος Τραμπ είναι λαϊκιστής και δημαγωγός. Ο Τραμπ είναι μια ακατάπαυστη διαδοχή ψεμάτων και δεν δίνει σημασία στις αναπόφευκτες διορθώσεις των Μέσων, κατηγορώντας τες ότι είναι «ψευδείς ειδήσεις». Για πρώτη φορά στη σύγχρονη αμερικανική ιστορία, ο πρόεδρος δαιμονοποιεί με επιθετικό τρόπο τον Τύπο. Την προηγούμενη εβδομάδα, ο Λευκός Οίκος απαγόρευσε την είσοδο στους New York Times, CNN, Politicο και Los Angeles Times σε μια συνέντευξη Τύπου του κυβερνητικού εκπροσώπου.

Σύμφωνα με ορισμένες ερμηνείες, η δημαγωγία του Τραμπ ακολουθεί το σχέδιο του επικεφαλής στρατηγικού αναλυτή του, του Στίβεν Μπάνον, ο οποίος υπερασπίζεται μια σκοτεινή εκδοχή ενός επερχόμενου πολέμου των πολιτισμών. Με την αύξηση του φόβου στο υψηλότερο δυνατό επίπεδο, ο Τραμπ έχει ως στόχο να δημιουργήσει μια βίαιη και για πρώτη φορά εθνικιστική Αμερική. Ο Χέρμαν Γκέρινγκ είχε εξηγήσει με ψυχρό τρόπο αυτή τη μέθοδο από το κελί του στη Νυρεμβέργη μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο: «Οι ηγέτες πάντα μπορούν να καταφέρουν τον λαό να κάνει αυτό που θέλουν. Είναι εύκολο. Το μόνο που έχεις να κάνεις είναι να τους πεις ότι δέχονται επίθεση και να καταγγείλεις τους ειρηνιστές για έλλειψη πατριωτισμού και για έκθεση της χώρας σε κίνδυνο. Λειτουργεί με τον ίδιο τρόπο σε κάθε χώρα».

Μια άλλη θεωρία είναι ότι και οι τρεις Τραμπ -ο φίλος του Πούτιν, ο κυνηγός του κέρδους και ο δημαγωγός- είναι στην πραγματικότητα ένας: Ο Τραμπ, ο επιχειρηματίας που από καιρό υποστηρίζεται από τους Ρώσους, οι οποίοι τον έχουν χρησιμοποιήσει για χρόνια ως βιτρίνα για ξέπλυμα χρήματος. Θα μπορούσε κανείς να πει ότι κέρδισαν το τζακ ποτ, δημιουργώντας από ένα μικρό στοίχημα -να επηρεάσουν το αποτέλεσμα των εκλογών που πιθανότατα ποτέ δεν περίμεναν να κερδίσει- ένα τεράστιο κέρδος. Σύμφωνα με αυτή την ερμηνεία, οι επιθέσεις του Τραμπ εναντίον του Τύπου, των μυστικών υπηρεσιών και συγκεκριμένα του FBI έχουν ως στόχο να δυσφημήσουν τους οργανισμούς αυτούς εκ των προτέρων για περαιτέρω αποκαλύψεις όσον αφορά τις επαφές του Τραμπ με τη Ρωσία.

Όσοι ζήσαμε το Γουότεργκέιτ θυμόμαστε πόσο δύσκολο ήταν να καταστήσουν υπόλογο τον Ρίτσαρντ Νίξον. Χωρίς την αποκάλυψη των μυστικών κασετών του Λευκού Οίκου, ο Νίξον σχεδόν σίγουρα θα είχε αποφύγει την καθαίρεση και θα υπηρετούσε τη θητεία του. Το ίδιο ίσχυε και με τον Φλιν, ο οποίος είπε ψέματα πολλές φορές στον λαό, καθώς και με τον αντιπρόεδρο Μάικ Πενς, σχετικά με την επικοινωνία του με τον Ρώσο πρέσβη πριν από την ανάληψη των καθηκόντων του. Ωστόσο, όπως και ο Νίξον, είχε παγιδευτεί μόνο και μόνο επειδή τα ψέματά του καταγράφηκαν, στην περίπτωση αυτή από τις μυστικές υπηρεσίες των ΗΠΑ.

Όταν αποκαλύφθηκαν τα ψέματα του Φλιν, ο Τραμπ αντέδρασε με τον αναμενόμενο τρόπο, κάνοντας επίθεση κατά της διαρροής πληροφοριών και όχι κατά των ψεμάτων. Το κύριο δίδαγμα από την Ουάσιγκτον και μάλιστα από τους ισχυρούς πολιτικούς γενικά, είναι ότι τα ψέματα είναι η πρώτη και όχι η έσχατη λύση.

Εάν το Κογκρέσο έχει αρκετά ειλικρινή μέλη, η πλειοψηφία, γνωρίζοντας ότι οι ρεπουμπλικάνοι δεν θα αστυνομεύουν τους ρεπουμπλικάνους, θα απαιτήσει μια ανεξάρτητη έρευνα για τις σχέσεις του Τραμπ με τη Ρωσία. Ο Δημοκρατικός γερουσιαστής Ραντ Πολ ήταν σαφής ως προς το σημείο αυτό, δηλώνοντας ότι «δεν είναι λογικό» οι ρεπουμπλικάνοι να ελέγξουν τους ρεπουμπλικάνους. Ο Τραμπ φαίνεται να προτίθεται να εντείνει την πίεσή του προς το FBI, τις μυστικές υπηρεσίες, τα δικαστήρια και τα μέσα ενημέρωσης ώστε αυτά να υποχωρήσουν.

Οι δημαγωγοί επιβιώνουν λόγω της στήριξης του λαού, την οποία προσπαθούν να διατηρήσουν προσφεύγοντας στην απληστία, τον εθνικισμό, τον πατριωτισμό, τον ρατσισμό και τον φόβο. Μπορούν να δώσουν στους υποστηρικτές τους μετρητά για μια μικρή περίοδο, με τη μορφή φορολογικών περικοπών και μεταβιβάσεων εισοδήματος, που καταβάλλονται αυξάνοντας το δημόσιο χρέος και μεταφέροντας τον λογαριασμό στις μελλοντικές γενιές. Ο Τραμπ έχει μέχρι στιγμής ικανοποιήσει τους πλουτοκράτες της Αμερικής, με υποσχέσεις για δυσβάστακτου κόστους φορολογικές περικοπές, κερδίζοντας ταυτόχρονα τους οπαδούς του από τη λευκή εργατική τάξη με εκτελεστικά διατάγματα για την απέλαση των παράνομων μεταναστών και αποκλείοντας την είσοδο πολιτών από μουσουλμανικές χώρες.

Τίποτα από αυτά δεν έχει κάνει τον Τραμπ πολύ δημοφιλή. Το ποσοστό αποδοχής του είναι πολύ χαμηλό για νέο πρόεδρο σε σχέση με το παρελθόν, περίπου 40%, με περίπου το 55% των ερωτηθέντων να τον αποδοκιμάζει. Οι δικαστικές αμφισβητήσεις των εκτελεστικών ενεργειών του, οι μάχες με τα Μέσα, οι εντάσεις που προκύπτουν από την αύξηση του ελλείμματος του προϋπολογισμού καθώς και νέες αποκαλύψεις σχετικά με τον Τραμπ και τη Ρωσία, θα εξακολουθήσουν να μας κρατούν σε αγωνία και η δημόσια στήριξη προς τον Τραμπ μπορεί να χαθεί.

Σε αυτή την περίπτωση, οι ρεπουμπλικάνοι ηγέτες έχουν περισσότερες πιθανότητες να στραφούν εναντίον του Τραμπ. Κανείς όμως δεν πρέπει να υποτιμήσει ποτέ την προθυμία ενός δημαγωγού να χρησιμοποιήσει τον φόβο και τη βία -ακόμη και τον πόλεμο- για να διατηρήσει την εξουσία. Και αν ο Πούτιν είναι πράγματι υποστηρικτής και συνεργάτης του, οι πειρασμοί του Τραμπ θα είναι μεγάλοι.

Για το Project Syndicate – Το TPP είναι επίσημος συνεργάτης του Project Sydicate στην Ελλάδα