Η Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ ψήφισε με συντριπτική πλειοψηφία υπέρ της ενθάρρυνσης κυβερνήσεων, σχολείων και εταιρειών τεχνολογίας παγκοσμίως να σταματήσουν να χρησιμοποιούν χάρτες που κάνουν την Αφρική να φαίνεται πολύ μικρότερη από ό,τι είναι στην πραγματικότητα.

Οι Ηνωμένες Πολιτείες έδωσαν τη μοναδική αρνητική ψήφο, απορρίπτοντας την πρωτοβουλία ως μέρος ενός «ριζοσπαστικού ιδεολογικού σχεδίου», έξι χώρες απείχαν — η Εσθονία, η Γεωργία, η Λιθουανία, η Μολδαβία, η Σερβία και η Ουκρανία.

Το ψήφισμα δεν απαγορεύει την προβολή Μερκάτορ ούτε επιβάλλει κάποια αντικατάσταση, αλλά ενθαρρύνει τις κυβερνήσεις, τα σχολεία, τους διεθνείς οργανισμούς και τις εταιρείες τεχνολογίας να χρησιμοποιούν την προβολή Equal Earth και άλλους λεγόμενους χάρτες ίσης επιφάνειας (equal-area maps) όταν το σχετικό μέγεθος έχει σημασία, καθώς και να διδάσκουν τους περιορισμούς κάθε επίπεδου χάρτη στην αναπαράσταση μιας σφαιρικής Γης.

Πίσω από αυτή τη φαινομενικά τεχνική συζήτηση κρύβεται ένα μεγαλύτερο επιχειρηματολογικό μέτωπο σχετικά με την ιστορία και την εξουσία: το κατά πόσο ένας χάρτης σχεδιασμένος για Ευρωπαίους ναυτικούς τον 16ο αιώνα έχει στρεβλώσει, στην πάροδο των γενεών, όχι μόνο τη γεωγραφία αλλά και τις αντιλήψεις για μια ολόκληρη, τεράστια και σύνθετη Ήπειρο, αναφέρει χαρακτηριστικά στην ανακοινωσή του ΟΗΕ.

«Οι χάρτες διαμορφώνουν την κατανόησή μας για τον κόσμο», δήλωσε πριν από την ψηφοφορία ο Ρομπέρ Ντουσέ, Υπουργός Εξωτερικών του Τόγκο. «Κατευθύνουν την εκπαίδευση, τρέφουν τη φαντασία και επηρεάζουν τις συλλογικές αντιλήψεις», συμπλήρωσε.

Ο Γεράρδος Μερκάτορ (Gerardus Mercator), Φλαμανδός χαρτογράφος, σχεδίασε την προβολή του το 1569 για να λύσει ένα πρακτικό πρόβλημα της θαλάσσιας ναυσιπλοΐας. Επειδή οι ευθείες γραμμές στον χάρτη του αντιστοιχούν σε σταθερές κατευθύνσεις της πυξίδας, οι ναυτικοί μπορούσαν να τον χρησιμοποιήσουν για να χαράξουν την πορεία τους.

Όμως, η διατήρηση της κατεύθυνσης έγινε σε βάρος της έκτασης των περιοχών. Οι χερσαίες μάζες εμφανίζονται όλο και πιο διογκωμένες όσο απομακρύνονται από τον Ισημερινό.

Η Γροιλανδία, για παράδειγμα, μπορεί να φαίνεται περίπου συγκρίσιμη σε μέγεθος με την Αφρική, παρόλο που η Αφρική είναι περίπου 14 φορές μεγαλύτερη. Η Βόρεια Ευρώπη και η Βόρεια Αμερική μεγεθύνονται με παρόμοιο τρόπο σε σχέση με τις ισημερινές περιοχές.

Παρά τον αρχικό ναυσιπλοϊκό σκοπό της, η προβολή Μερκάτορ παραμένει κοινή σε εκπαιδευτικό, δημοσιογραφικό, ψηφιακό και επίσημο υλικό. Το ψήφισμα αναφέρει ότι αυτές οι παραμορφώσεις έχουν συμβάλει στη «συμβολική ελαχιστοποίηση» της Αφρικής και έχουν διααιωνίσει μια ανισόρροπη οπτική για τον κόσμο.

«Ένας δίκαιος χάρτης»

Το Τόγκο ηγήθηκε των διαπραγματεύσεων εκ μέρους της Αφρικανικής Ομάδας, βασιζόμενο σε μια εκστρατεία που υποστηρίχθηκε από την Αφρικανική Ένωση.

Το ψήφισμα περιγράφει τη διόρθωση αυτών των στρεβλώσεων ως πράξη «γνωστικής δικαιοσύνης και μνημονικής αποκατάστασης» (cognitive justice and memorial reparation) και υποδεικνύει την προβολή Equal Earth, που αναπτύχθηκε το 2018, ως μια προβολή που αντιπροσωπεύει με μεγαλύτερη ακρίβεια το σχετικό μέγεθος.

Ο κ. Ντουσέ τόνισε ότι η προσπάθεια δεν είχε στόχο να καταδικάσει τον Μερκάτορ —του οποίου την χρησιμότητα στη ναυσιπλοΐα αναγνώρισε— ούτε να επιβάλει μία και μοναδική προβολή.

«Ένας δίκαιος χάρτης δεν αλλάζει τη γεωγραφία του κόσμου, αλλάζει τον τρόπο που βλέπουμε τον κόσμο», δήλωσε.

Συνοριακές ανησυχίες εξέφρασε η Ουκρανία

Η Ουκρανία δήλωσε ότι υποστηρίζει τις προσπάθειες για τη διόρθωση των ιστορικών στρεβλώσεων που επηρεάζουν την Αφρική και άλλα μέρη του Παγκόσμιου Νότου, αλλά εξέφρασε αντιρρήσεις για τον τρόπο που ορισμένοι χάρτες που χρησιμοποιούν την προβολή Equal Earth απεικονίζουν τα ουκρανικά εδάφη που τελούν υπό ρωσική κατοχή.

Ο εκπρόσωπός της προειδοποίησε ότι η έγκριση της προβολής χωρίς επαρκείς ασφαλιστικές δικλείδες θα μπορούσε να ανοίξει το «κουτί της Πανδώρας», επιτρέποντας σε χάρτες να δημιουργούν ασαφειές σχετικά με αμφισβητούμενες περιοχές.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση υποστήριξε το ψήφισμα, αλλά τοποθετήθηκε επί της ίδιας ανησυχίας.

Μιλώντας εκ μέρους του συνασπισμού, η Ιρλανδία τόνισε ότι το μέτρο αφορά αποκλειστικά το σχετικό μέγεθος των χερσαίων μαζών και δεν έχει καμία επίπτωση στην κυριαρχία, το εδαφικό καθεστώς ή τα διεθνώς αναγνωρισμένα σύνορα.

Η Ένωση δήλωσε επίσης ότι η υποστήριξή της δεν συνιστά έγκριση των χαρτών που εμφανίζονται στον ιστότοπο του Equal Earth.