Η πρώτη ημέρα της Συνόδου Κορυφής στις Βρυξέλλες σημαδεύτηκε από σφοδρή αντιπαράθεση για την ενεργειακή πολιτική και τον ευρωπαϊκό προϋπολογισμό, με τις διαπραγματεύσεις να ξεπερνούν κατά πολύ το προβλεπόμενο χρονοδιάγραμμα. Η ένταση ήταν τέτοια, ώστε ακυρώθηκε η προγραμματισμένη βραδινή συνέντευξη Τύπου, ενώ οι Ευρωπαίοι ηγέτες πέρασαν στο δείπνο εργασίας για τη διεύρυνση της Ευρωπαϊκής Ένωσης χωρίς να έχει επιτευχθεί συμφωνία στα κρίσιμα ενεργειακά ζητήματα.

Στο επίκεντρο βρέθηκε η διαφωνία για το κόστος της ενέργειας, με την Αθήνα και τη Ρώμη να ζητούν σαφή δέσμευση για άμεσες παρεμβάσεις με στόχο τη συγκράτηση των τιμών στα καύσιμα.

Στο επίκεντρο το ETS2 

Η τρίωρη διαπραγμάτευση για το ETS2, το νέο σύστημα εμπορίας εκπομπών που καλύπτει τα καύσιμα στις οδικές μεταφορές και στα κτίρια, ανέδειξε τις βαθιές διαφορές μεταξύ των κρατών-μελών.

Η Ιταλία και η Πολωνία, με τη στήριξη της Ελλάδας, ζήτησαν ριζική επανεξέταση του συστήματος και μετάθεση της εφαρμογής του τουλάχιστον έως το 2030. Στην αντίπερα όχθη βρέθηκαν οι σκανδιναβικές χώρες και η Ολλανδία, με τη στήριξη της Γαλλίας και της Γερμανίας.

Μετά την ολοκλήρωση της συνεδρίασης, οι διαπραγματεύσεις για τη διατύπωση των τελικών συμπερασμάτων συνεχίστηκαν σε επίπεδο διπλωματικών αντιπροσωπειών, χωρίς να έχει βρεθεί κοινά αποδεκτή λύση.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και τα κράτη-μέλη που στηρίζουν την ενεργειακή τους επάρκεια στην πυρηνική ενέργεια επέμειναν στη δημοσιονομική πειθαρχία. Αντίθετα, η Ελλάδα και η Ιταλία επέμειναν στην ανάγκη μιας σαφούς διατύπωσης που θα διατηρεί ανοιχτό το ενδεχόμενο άμεσων μέτρων για ουσιαστική μείωση των τιμών στα καύσιμα.

Τι προβλέπουν τα συμπεράσματα για την ενέργεια

Τα συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου δημοσιεύθηκαν μετά τα μεσάνυχτα, αποτυπώνοντας τη δυσκολία των διαπραγματεύσεων. Το ενεργειακό ζήτημα, στο πλαίσιο της ενότητας για την ανταγωνιστικότητα, αναδείχθηκε σε βασική προτεραιότητα.

Όπως αναφέρει το κείμενο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου:

«Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο τονίζει ότι η τρέχουσα κατάσταση απαιτεί επειγόντως μια συντονισμένη ευρωπαϊκή απάντηση, με τη μορφή στοχευμένων και προσωρινών μέτρων, λαμβάνοντας υπόψη τις ιδιαίτερες συνθήκες των κρατών μελών και διασφαλίζοντας την Ενιαία Αγορά».

Παράλληλα, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο καλεί την Επιτροπή να εξετάσει πρόσθετες παρεμβάσεις για την αντιμετώπιση της αύξησης των τιμών ενέργειας σε βραχυπρόθεσμο ορίζοντα.

Ειδικότερα, το κείμενο αναφέρει:

«Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο καλεί την Επιτροπή να εξετάσει και, εφόσον απαιτείται, να προτείνει περαιτέρω μέτρα για την αντιμετώπιση της εκτίναξης των τιμών ενέργειας βραχυπρόθεσμα, λαμβάνοντας υπόψη τις ειδικές συνθήκες των κρατών μελών, συμπεριλαμβανομένων των διαφορών στις τιμές ηλεκτρικής ενέργειας».

Στα συμπεράσματα περιλαμβάνονται, επίσης, οι ακόλουθες κατευθύνσεις:

  • Η αναβολή ορισμένων υποχρεώσεων που απορρέουν από τον κανονισμό για το μεθάνιο, την οποία πρότεινε η Επιτροπή.

  • Η παράταση του προσωρινού πλαισίου κρατικών ενισχύσεων για τους βιομηχανικούς τομείς που πλήττονται περισσότερο.

  • Η ανάπτυξη βραχυπρόθεσμου πλαισίου για τη βελτιστοποίηση της δυναμικότητας και της αποδοτικότητας των διυλιστηρίων της ΕΕ.

  • Η ανάληψη πρωτοβουλιών για την εθελοντική συγκέντρωση της ζήτησης ενέργειας.

Επιπλέον, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο ζητά από τους συννομοθέτες να επιταχύνουν τη νομοθετική διαδικασία για το Αποθεματικό για τη Σταθερότητα της Αγοράς, με στόχο τον «μετριασμό της υπερβολικής μεταβλητότητας των τιμών».

Παράλληλα, καλεί την Επιτροπή να επικαιροποιήσει την αξιολόγηση των επιπτώσεων του ETS2, με ιδιαίτερη έμφαση στον σχεδιασμό του συστήματος και στις δικλίδες ασφαλείας του.

Το κείμενο υπογραμμίζει, ακόμη, την ανάγκη περιορισμού των διοικητικών και κανονιστικών επιβαρύνσεων, ιδίως για τις μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις, μέσω της απλούστευσης και επιτάχυνσης των διαδικασιών αδειοδότησης και της αποφυγής περιττής γραφειοκρατίας.

Την ίδια στιγμή, η ενεργειακή μετάβαση παραμένει, σύμφωνα με το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, καθοριστικής σημασίας για τη μείωση της εξάρτησης της ΕΕ από τις ευμετάβλητες αγορές ορυκτών καυσίμων, την ενίσχυση της στρατηγικής αυτονομίας της και τη διαρθρωτική μείωση των τιμών ενέργειας.

Δύσκολη εξίσωση και ο ευρωπαϊκός προϋπολογισμός 2028–2034

Εξίσου επίπονη αποδείχθηκε η συζήτηση για τον επόμενο πολυετή προϋπολογισμό της Ευρωπαϊκής Ένωσης, που αφορά την περίοδο 2028–2034.

Οι διαφωνίες μεταξύ των κρατών-μελών παραμένουν σημαντικές, ενώ οι πιέσεις για επίτευξη συμφωνίας εντείνονται, καθώς η κατανομή των ευρωπαϊκών πόρων συνδέεται με τις προτεραιότητες της Ένωσης για τα επόμενα χρόνια.

Κατά τη διάρκεια της συζήτησης κεκλεισμένων των θυρών το βράδυ της Πέμπτης, ο Εμανουέλ Μακρόν ζήτησε να ολοκληρωθούν οι διαπραγματεύσεις για τον επταετή προϋπολογισμό έως το τέλος του έτους, προειδοποιώντας ότι από τον Ιανουάριο και μετά τα πολιτικά περιθώρια θα περιοριστούν δραστικά.

Σύμφωνα με τέσσερις διπλωμάτες που επικαλείται το Politico και είχαν γνώση της συζήτησης, ο Γάλλος πρόεδρος επισήμανε ότι δεν θα διαθέτει την απαραίτητη πολιτική εντολή για να υπογράψει συμφωνία όσο θα πλησιάζουν οι γαλλικές προεδρικές εκλογές του Απριλίου 2027.

Ένας από τους διπλωμάτες ανέφερε χαρακτηριστικά ότι ο Μακρόν «είπε ότι, από τον Ιανουάριο και μετά, δεν θα υπάρχει κανένα πολιτικό περιθώριο» για την ολοκλήρωση συμφωνίας.

Απορρίφθηκε η συμβιβαστική πρόταση της Ιρλανδίας

Η πρόταση της Ιρλανδικής Προεδρίας για τον επόμενο μακροπρόθεσμο προϋπολογισμό της Ευρωπαϊκής Ένωσης δεν εξασφάλισε τη στήριξη των ηγετών στη Σύνοδο Κορυφής των Βρυξελλών, με αποτέλεσμα να ανοίγει νέος κύκλος διαπραγματεύσεων υπό τον πρόεδρο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Αντόνιο Κόστα.

Ο Κόστα αναμένεται να παρουσιάσει νέα διαπραγματευτική πρόταση «σε λίγες εβδομάδες», με στόχο να πραγματοποιηθεί έκτακτη Σύνοδος Κορυφής στα τέλη Νοεμβρίου, πιθανότατα στις 26 του μήνα. Η δέσμευση για πολιτική συμφωνία έως το τέλος του 2026 παραμένει, παρά τις σημαντικές διαφωνίες μεταξύ των κρατών-μελών.

Η νέα προσπάθεια θα κινηθεί γύρω από τρεις βασικούς άξονες: τη διαμόρφωση εθνικών συνεισφορών σε επίπεδα που θα μπορούν να γίνουν αποδεκτά από τα κράτη-μέλη, την εξεύρεση νέων πηγών εσόδων για τον ευρωπαϊκό προϋπολογισμό και τη διασφάλιση μεγαλύτερης ευελιξίας, ώστε η ΕΕ να μπορεί να ανταποκρίνεται σε απρόβλεπτες κρίσεις.

Πρώτος στόχος είναι να περιοριστεί η επιβάρυνση των κρατών-μελών από τις εθνικές συνεισφορές. Η αντίδραση της Σουηδίας στην πρόταση της Ιρλανδικής Προεδρίας αποτύπωσε τις δυσκολίες, καθώς ο πρωθυπουργός της χώρας, Ουλφ Κρίστερσον, υποστήριξε ότι η καθαρή συνεισφορά της Στοκχόλμης θα αυξανόταν κατά περίπου 60%.

Δεύτερος άξονας είναι η εξέταση των λεγόμενων «ίδιων πόρων», δηλαδή των εσόδων που προέρχονται απευθείας από ευρωπαϊκές πηγές και μπορούν να περιορίσουν την εξάρτηση του προϋπολογισμού από τις εθνικές συνεισφορές. Στόχος είναι η εξεύρεση επαρκών πρόσθετων εσόδων, ώστε να χρηματοδοτηθούν οι ευρωπαϊκές προτεραιότητες και να μειωθεί η πίεση στις χώρες που συνεισφέρουν περισσότερα από όσα λαμβάνουν.

Τρίτος άξονας είναι η ενίσχυση της ευελιξίας του προϋπολογισμού. Η εμπειρία της προηγούμενης περιόδου, κατά την οποία η ΕΕ κλήθηκε να διαχειριστεί την πανδημία, πολεμικές συγκρούσεις και σοβαρές ανθρωπιστικές κρίσεις, ενισχύει το αίτημα για μεγαλύτερη δυνατότητα αντίδρασης σε γεγονότα που δεν μπορούν να προβλεφθούν κατά τον αρχικό σχεδιασμό.

Οι διαφωνίες για την πρόταση της Ιρλανδικής Προεδρίας

Οι αντιδράσεις των κρατών-μελών είχαν φανεί ήδη πριν από την έναρξη της Συνόδου Κορυφής.

Ο Γερμανός καγκελάριος, Φρίντριχ Μερτς, χαρακτήρισε την ιρλανδική πρόταση ως βήμα προς τη σωστή κατεύθυνση, επιμένοντας, ωστόσο, ότι απαιτούνται περαιτέρω αλλαγές. Κατά την άφιξή του στη σύνοδο, δήλωσε ότι «η ιρλανδική πρόταση είναι προς τη σωστή κατεύθυνση, αλλά δεν έχουμε φτάσει ακόμα στο σημείο που πρέπει», προσθέτοντας ότι ο προϋπολογισμός της ΕΕ πρέπει να μειωθεί «σημαντικά».

Πιο κατηγορηματική ήταν η στάση της Σουηδίας. Ο πρωθυπουργός Ουλφ Κρίστερσον απέρριψε τον συμβιβασμό, προειδοποιώντας για την αύξηση της καθαρής συνεισφοράς της χώρας του.

«Είναι υπερβολικά μεγάλο, υπερβολικά δαπανηρό», δήλωσε ενόψει της Συνόδου Κορυφής, χαρακτηρίζοντας την πρόταση «απλώς εντελώς απαράδεκτη».

Στον αντίποδα, οι 17 χώρες που συμμετέχουν στην ομάδα «Φίλοι της Συνοχής» συναντήθηκαν πριν από την έναρξη της συνόδου, προκειμένου να συντονίσουν τη στάση τους απέναντι στις προτεινόμενες περικοπές.

Ο Ισπανός πρωθυπουργός εξέφρασε την αντίθεσή του σε σημαντικές μειώσεις της χρηματοδότησης για τη συνεργασία με τρίτες χώρες, δηλώνοντας: «Δεν μπορούμε να αποδεχτούμε μια ουσιαστική περικοπή σε όλους τους τομείς συνεργασίας με τις χώρες προέλευσης και διέλευσης, ιδίως στη Δυτική Αφρική».

Η ελληνική αντίδραση: Όχι σε νέες περικοπές στη συνοχή και την ΚΑΠ

Η Ελλάδα δεν εμφανίζεται ικανοποιημένη από τη συμβιβαστική πρόταση της Ιρλανδικής Προεδρίας. Σύμφωνα με κυβερνητικές πηγές, η Αθήνα εντοπίζει ουσιαστική ασυνέπεια μεταξύ των φιλόδοξων στόχων που θέτει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και των διαθέσιμων πόρων για την υλοποίησή τους.

Ο Έλληνας πρωθυπουργός ξεκαθάρισε ότι η χώρα δεν πρόκειται να αποδεχθεί περαιτέρω περικοπές στην πολιτική συνοχής και στην Κοινή Αγροτική Πολιτική (ΚΑΠ), εκφράζοντας παράλληλα την προσδοκία να ολοκληρωθούν οι διαπραγματεύσεις τον Δεκέμβριο.

«Δεν θα δεχτούμε περαιτέρω περικοπές της πολιτικής συνοχής και στην ΚΑΠ – ευχόμαστε να κλείσουν οι διαπραγματεύσεις στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Δεκεμβρίου», δήλωσε.

Αντίστοιχες ενστάσεις διατύπωσε και η πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, Ρομπέρτα Μέτσολα, η οποία συμμετείχε στο πρώτο μέρος της συνόδου, με αντικείμενο την ανταγωνιστικότητα.

Η Μέτσολα επισήμανε ότι οι ευρωβουλευτές δεν είναι ικανοποιημένοι με τις προτεινόμενες περικοπές στον επόμενο ευρωπαϊκό προϋπολογισμό, ενώ εξέφρασε δυσαρέσκεια για την απουσία ουσιαστικής συζήτησης σχετικά με τους νέους ίδιους πόρους της ΕΕ.

Τι προέβλεπε η ιρλανδική πρόταση

Η αναθεωρημένη συμβιβαστική πρόταση της Ιρλανδικής Προεδρίας προέβλεπε περικοπές ύψους 141 δισ. ευρώ, που αντιστοιχούν στο 8% της αρχικής πρότασης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για το Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο (ΠΔΠ) της περιόδου 2028-2034.

Με βάση την πρόταση, ο προϋπολογισμός της ΕΕ θα διαμορφωνόταν σε περίπου 1,622 τρισ. ευρώ, σε σταθερές τιμές του 2025, ποσό που αντιστοιχεί στο 1,16% του Ακαθάριστου Εθνικού Εισοδήματος της Ένωσης, έναντι 1,26% στην αρχική πρόταση της Επιτροπής.

Παρουσιάζοντας την πρόταση, ο Ιρλανδός υπουργός Ευρωπαϊκών Υποθέσεων και Άμυνας, Τόμας Μπερν, είχε εκφράσει την ελπίδα να επιτευχθεί συμφωνία μέχρι τα Χριστούγεννα.

«Ελπίζω ότι θα υπάρξει συμφωνία μέχρι τα Χριστούγεννα», δήλωσε, τονίζοντας παράλληλα ότι «η έγκαιρη συμφωνία είναι απαραίτητη προκειμένου οι πολίτες και η ευρωπαϊκή οικονομία να επωφεληθούν από το νέο ΠΔΠ από την 1η Ιανουαρίου 2028».

Ο Μπερν είχε επισημάνει ότι η Ιρλανδική Προεδρία επιδίωκε να εξισορροπήσει τη χρηματοδότηση νέων προτεραιοτήτων, όπως η ανταγωνιστικότητα, η έρευνα, η καινοτομία, η ασφάλεια και η άμυνα, με τη διατήρηση των παραδοσιακών πολιτικών της ΕΕ, όπως η ΚΑΠ και η πολιτική συνοχής.

Σύμφωνα με τον ίδιο, σχεδόν όλα τα προγράμματα του νέου ΠΔΠ προέβλεπαν αυξημένη χρηματοδότηση σε σύγκριση με το τρέχον πλαίσιο, παρά τις περικοπές σε σχέση με την αρχική πρόταση της Επιτροπής.

Η ιρλανδική πρόταση προέβλεπε τις ακόλουθες κατανομές:

  • Συνοχή, γεωργία, αλιεία και αγροτικές κοινότητες: 914 δισ. ευρώ, αυξημένα κατά 11% σε σχέση με το τρέχον ΠΔΠ, αλλά μειωμένα κατά 3% έναντι της αρχικής πρότασης της Επιτροπής. Οι εθνικές κατανομές διατηρούνταν όπως είχαν αναθεωρηθεί από την Κυπριακή Προεδρία.
  • Ανταγωνιστικότητα, ευημερία και ασφάλεια: 456 δισ. ευρώ, αύξηση κατά 106% σε σύγκριση με το τρέχον ΠΔΠ και μείωση κατά 13% έναντι της πρότασης της Επιτροπής. Τα κονδύλια για την ανταγωνιστικότητα ξεπερνούσαν τα 400 δισ. ευρώ, με στόχο την ενίσχυση των επενδύσεων, της οικονομίας και της απασχόλησης.
  • Global Europe – εξωτερική δράση της ΕΕ: 157 δισ. ευρώ, αυξημένα κατά 31% σε σχέση με το τρέχον ΠΔΠ, αλλά μειωμένα κατά 17% έναντι της πρότασης της Επιτροπής. Διατηρούνταν τα κονδύλια ανάκαμψης και ανοικοδόμησης για την Ουκρανία, καθώς και 25 δισ. ευρώ αποκλειστικά για ανθρωπιστική βοήθεια.
  • Διοικητικές δαπάνες: 95 δισ. ευρώ, αυξημένα κατά 12% έναντι του τρέχοντος ΠΔΠ και μειωμένα κατά 8,8% σε σχέση με την πρόταση της Επιτροπής.

Σημαντικό μέρος της ιρλανδικής πρότασης αφορούσε τη δημιουργία νέων πηγών εσόδων για τον ευρωπαϊκό προϋπολογισμό. Σύμφωνα με τον Τόμας Μπερν, το πακέτο νέων ίδιων πόρων θα μπορούσε να αποφέρει 55 δισ. ευρώ ετησίως, περιορίζοντας την πίεση στις εθνικές συνεισφορές.

Η Ιρλανδική Προεδρία πρότεινε δύο βασικές αλλαγές:

  • Την αύξηση του ποσοστού των εσόδων από τον Μηχανισμό Συνοριακής Προσαρμογής Άνθρακα (CBAM) που αποδίδεται στον ευρωπαϊκό προϋπολογισμό, από 75% σε 90%.
  • Τη σταδιακή εφαρμογή του ίδιου πόρου που συνδέεται με το Σύστημα Εμπορίας Δικαιωμάτων Εκπομπών (ETS).

Ο Ιρλανδός υπουργός είχε αναγνωρίσει ότι η πρόταση δεν θα μπορούσε να ικανοποιήσει όλες τις απαιτήσεις των κρατών-μελών, υπογραμμίζοντας ότι η συμφωνία θα απαιτούσε συμβιβασμούς.

Πίεση για συμφωνία πριν από τις γαλλικές εκλογές

Η ανάγκη επίτευξης συμφωνίας έως το τέλος του έτους ενισχύεται και από τις πολιτικές εξελίξεις σε κράτη-μέλη, με τον Γάλλο πρόεδρο Εμανουέλ Μακρόν να προειδοποιεί ότι τα περιθώρια για την ολοκλήρωση των διαπραγματεύσεων θα περιοριστούν από τις αρχές του 2027.

Κατά τη διάρκεια συζήτησης κεκλεισμένων των θυρών το βράδυ της Πέμπτης, ο Μακρόν φέρεται να δήλωσε ότι δεν θα διαθέτει την απαραίτητη πολιτική εντολή για να υπογράψει συμφωνία όσο θα πλησιάζουν οι γαλλικές προεδρικές εκλογές του Απριλίου 2027.

Σύμφωνα με διπλωμάτη που επικαλείται το Politico, ο Γάλλος πρόεδρος «είπε ότι, από τον Ιανουάριο και μετά, δεν θα υπάρχει κανένα πολιτικό περιθώριο» για την επίτευξη συμφωνίας.

Η νέα πρόταση του Αντόνιο Κόστα αναμένεται να επιχειρήσει να γεφυρώσει τις αποκλίνουσες θέσεις, ενόψει μιας πιθανής έκτακτης Συνόδου Κορυφής στα τέλη Νοεμβρίου. Ο στόχος παραμένει η πολιτική συμφωνία έως το τέλος του 2026, ώστε να ολοκληρωθεί η νομοθετική διαδικασία το 2027 και ο νέος προϋπολογισμός να τεθεί σε εφαρμογή την 1η Ιανουαρίου 2028, χωρίς διακοπή της ευρωπαϊκής χρηματοδότησης.

Διεύρυνση της ΕΕ με επίκεντρο το Μαυροβούνιο

Κατά τη διάρκεια του δείπνου εργασίας, οι Ευρωπαίοι ηγέτες στράφηκαν στην προοπτική διεύρυνσης της Ένωσης και στις εσωτερικές μεταρρυθμίσεις που απαιτούνται για να διασφαλιστεί η εύρυθμη λειτουργία της με περισσότερα κράτη-μέλη.

Στο επίκεντρο βρέθηκε το Μαυροβούνιο, το οποίο έχει σημειώσει τη μεγαλύτερη πρόοδο στην ενταξιακή του πορεία.

Η Ύπατη Εκπρόσωπος της ΕΕ για θέματα Εξωτερικής Πολιτικής και Πολιτικής Ασφαλείας, Κάγια Κάλας, προειδοποίησε ότι οι διμερείς διαφορές δεν θα πρέπει να εκτροχιάσουν τη διαδικασία διεύρυνσης.

Η συζήτηση επεκτάθηκε, επίσης, στις θεσμικές εγγυήσεις που θα πρέπει να ισχύουν για τα νέα μέλη, καθώς και στον τρόπο λήψης αποφάσεων σε μια διευρυμένη Ευρωπαϊκή Ένωση.

Ουκρανία, ασφάλεια και μεταναστευτικό στην ατζέντα της Παρασκευής

Οι εργασίες της Συνόδου Κορυφής συνεχίζονται σήμερα, Παρασκευή 16 Οκτωβρίου, με την Ουκρανία, την ασφάλεια και το μεταναστευτικό να βρίσκονται στην ημερήσια διάταξη.

Ο Βολοντίμιρ Ζελένσκι βρίσκεται ήδη στις Βρυξέλλες για σειρά διμερών επαφών, προτού συμμετάσχει επισήμως στις εργασίες των Ευρωπαίων ηγετών.

Η δεύτερη ημέρα της συνόδου αναμένεται να επικεντρωθεί στα ζητήματα αυτά, ενώ οι διαφωνίες για την ενέργεια και τον προϋπολογισμό αποτυπώνουν τις δυσκολίες διαμόρφωσης κοινής ευρωπαϊκής γραμμής σε κρίσιμα ζητήματα πολιτικής και οικονομίας.