Τα Κρούσματα και οι γυναίκες Ρομά εκεί που οι θεσμοί αποτυγχάνουν

“Όταν είδα ότι έχουμε μπαλκόνι, δεν το πίστευα ότι μπορώ να βάλω λουλούδια. Δεν είχα ξαναδεί ποτέ τον κόσμο από ψηλά”.

Είναι Τρίτη απόγευμα. Στο υπόγειο ενός σχολείου, στην άκρη της Θεσσαλονίκης, η Νίκη κρατά το τουμπελέκι της. Η πρόβα των Κρουσμάτων ξεκινά.

Στο πιάνο ακούγεται το Csardas του Βιτόριο Μόντι, μια γνωστή κλασική μελωδία που πηγάζει από παραδοσιακή τσιγγάνικη μουσική.

Μόλις τελειώνει η πρόβα, τα παιδιά τρώνε παγωτό και καθόμαστε να μιλήσουμε.

Η Νίκη είναι 16 χρονών και πηγαίνει στη β’ λυκείου. Γράφει στην εφημερίδα του σχολείου της, συμμετέχει σε σχολικές εκδρομές και, όταν έχει ελεύθερο χρόνο, πάει βόλτα με το αγόρι της.

Μέχρι τα εννιά της χρόνια, η Νίκη ζούσε στα Τσαΐρια, έναν καταυλισμό Ρομά κοντά στο αεροδρόμιο της Θεσσαλονίκης.

Στα Τσαΐρια, δεν έχουν ούτε ρεύμα ούτε τρεχούμενο νερό. Οι κάτοικοι μεταφέρουν νερό σε μεγάλα, μπλε πλαστικά μπιτόνια από το κοντινό καταφύγιο ζώων, χάρη στην ευγένεια της ιδιοκτήτριάς του. Στον καταυλισμό υπάρχουν σκουπίδια, ποντίκια και φίδια.

“Αν είχαμε ίσες ευκαιρίες και ζούσαμε σε κανονικές συνθήκες, η ζωή μας θα ήταν διαφορετική” διαβάζει η Νίκη στο άρθρο της στην εφημερίδα του σχολείου.

Ο καταυλισμός Ρομά στα Τσαΐρια, Θεσσαλονίκη. 

“Η μαμά μου ξεκίνησε να κάνει μαθήματα ελληνικών στον Συμβουλευτικό Σταθμό για τον Έφηβο. Έτσι έμαθε για Τα Κρούσματα κι αρχίσαμε κι εμείς να ερχόμαστε” μου λέει το κορίτσι. Δίπλα της είναι κι ο μικρός της αδερφός, ο Λευτέρης.

Μία φορά την εβδομάδα, παιδιά Ρομά, παιδιά μη Ρομά, παιδιά από την Αλβανία ή τη Συρία, φτιάχνουν έναν κύκλο συνύπαρξης γύρω από τη μουσική. Η μπάντα κρουστών Τα Κρούσματα είναι μία από τις τρεις δράσεις του εθελοντικού Συμβουλευτικού Σταθμού για τον Έφηβο, που εδρεύει στον δήμο Θερμαϊκού στη Θεσσαλονίκη.

Η δεύτερη δράση αφορά μια ομάδα ψυχολόγων που συναντά, σε ατομικά ραντεβού, οικογένειες εφήβων από 12-18 ετών, και η τρίτη δράση είναι η ομάδα καθηγητών και δασκάλων που υποστηρίζει τα παιδιά στα μαθήματα και τη σχολική τους επίδοση. Τα μαθήματα είναι ιδιαίτερα και προσαρμόζονται στις ανάγκες του κάθε παιδιού.

Όλες οι υπηρεσίες παρέχονται δωρεάν και ο σύλλογος είναι αυτοχρηματοδοτούμενος.

Ο Συμβουλευτικός Σταθμός για τον Έφηβο ιδρύθηκε, το 2012, από δύο επιμελήτριες του Δικαστηρίου Ανηλίκων Θεσσαλονίκης.

“Καλύπτουμε ένα κενό που θα έπρεπε όλοι οι Δήμοι να καλύπτουν συστηματικά και θεσμικά” λέει η Όλγα Χατζηδήμου, μία εκ των ιδρυτριών.

“Αξιοποιούμε τη μουσική και την τέχνη και μέσα από Τα Κρούσματα θέλουμε να πετύχουμε τη συνύπαρξη” λέει η Χατζηδήμου. “Θέλουμε όλα τα παιδιά να συνδεθούν μεταξύ τους και να υπάρχει αλληλοαποδοχή”.

Η Νίκη, ο Λευτέρης, ο Φώτης, η Νερηάντα, ο Γιάννης και ο Παναγιώτης, τρέχουν με λαχτάρα στα όργανα μετά το σχολείο για να ξεδώσουν.

Η Νίκη, ο Ταξιάρχης, ο Λευτέρης και η Νερηάντα. Φωτογραφία: Chloe Pissa

“Όλα τα νεύρα εκτονώνονται εδώ! Χαλαρώνεις. Ό,τι και να έχεις το ξεχνάς!” λένε με ενθουσιασμό.

Τι θέλετε να ξεχάσετε; τα ρωτάω.

Τη βία.

Τι σημαίνει για εσένα ‘βία’;

Το μπούλινγκ.

Κάποια παιδιά μού λένε ότι νιώθουν την αγάπη των φίλων τους και ότι οι συμμαθητές τους τα προσκαλούν πάντα στα πάρτι τους.

Άλλα παιδιά Ρομά, όμως, περιγράφουν δύσκολες στιγμές:

“Ό,τι άγγιζα εγώ, το πετούσαν. Την ώρα της γυμναστικής, κάθε φορά που έπιανα την μπάλα του μπάσκετ, τα άλλα παιδιά την έπαιρναν και την πετούσαν έξω από τα κάγκελα του σχολείου. Μερικές φορές έλεγαν στον δάσκαλο ότι την πέταξα εγώ” μου λέει ο 14χρονος Φώτης.

“Ο δάσκαλος μού έλεγε, ‘Μην τους δίνεις σημασία’, αλλά η κατάσταση χειροτέρευε”.

“Τα περισσότερα παιδιά Ρομά σταματούν το σχολείο είτε γιατί δεν αντέχουν άλλο το μπούλινγκ είτε γιατί δεν έχουν τρόπο να φτάσουν στο σχολείο” λέει η Νίκη που δεν ξεχνάει τα χρόνια που έζησε ως παιδί στον καταυλισμό. “Όταν ζούσαμε στα Τσαΐρια, υπήρχε ένα αστικό λεωφορείο που μας έπαιρνε το πρωί για να μας πάει στο σχολείο. Περπατούσαμε 1-2 χιλιόμετρα χωματόδρομο για να το πάρουμε, αλλά έστω κι έτσι, φτάναμε στο σχολείο”.

Το λεωφορείο αυτό μάς το έκοψαν, καταγγέλλουν σήμερα γονείς και μαθητές.

Το συγκεκριμένο λεωφορείο επανέρχεται συνέχεια στις κουβέντες των παιδιών και των μεγάλων που ζουν στον καταυλισμό. Φαίνεται να είναι καθοριστικής σημασίας για την πρόσβαση των παιδιών στην εκπαίδευση, καθώς δεν υπάρχει άλλος τρόπος να φτάσουν στο σχολείο, ειδικά τις μέρες που βρέχει ή κάνει πολύ κρύο. Οι μπαμπάδες τους φεύγουν στις 5-6 το πρωί για δουλειά και οι μαμάδες συχνά δεν οδηγούν.

Τα Τσαΐρια ανήκουν κυρίως στον Δήμο Θερμαϊκού (βρίσκονται στα σύνορα με τον Δήμο Θέρμης). Το TPP απηύθυνε ερωτήσεις στον Δήμο Θερμαϊκού σχετικά με το συγκεκριμένο λεωφορείο, για εναλλακτικές λύσεις για την πρόσβαση των παιδιών στο σχολείο και ευρύτερα για τις συνθήκες διαβίωσης των Ρομά στην επικράτεια του Δήμου, αλλά ο Δήμος Θερμαϊκού δεν απάντησε.

Σπίτι στον καταυλισμό στα Τσαΐρια, Περαία Θεσσαλονίκης.

Η Χρυσούλα Αλεξανδρή είναι συνταξιούχος δασκάλα και υπεύθυνη της εξωσχολικής υποστήριξης για τα παιδιά που συμμετέχουν στα Κρούσματα. Οργανώνει μια ομάδα εθελοντών εκπαιδευτικών που βοηθούν τα παιδιά στα μαθήματα και τις απαιτήσεις της σχολικής τους ζωής.

“Όταν ξεκινήσαμε, πριν 14 χρόνια, χαιρόμασταν που ένα παιδί πέρασε από την πρώτη γυμνασίου στη δευτέρα. Σήμερα έχουμε πολλά παιδιά Ρομά στο λύκειο και ελπίζουμε ότι θα περάσουν και στο πανεπιστήμιο” λέει η Αλεξανδρή.

“Η μεγάλη διαφορά που σημειώθηκε μέσα σε αυτή τη δεκαετία, πιστεύω ότι οφείλεται στην κοινωνικοποίησή τους μέσα από τα Κρούσματα και στην ενισχυτική διδασκαλία του Σταθμού. Υπάρχει συνεχής παρότρυνση από τους εθελοντές εκπαιδευτικούς και είμαστε σε επικοινωνία και με τα σχολεία τους”.

Μια διαπίστωση, όμως, παραμένει απαράλλαχτη στην πορεία του χρόνου: Πολύ σπάνια υπάρχουν υποστηρικτικά μέτρα από τη μεριά της πολιτείας ή του αρμόδιου Δήμου προς την κοινωνική ομάδα των παιδιών Ρομά.

Το χάσμα στην εκπαίδευση αρχίζει πριν ακόμη τα παιδιά φτάσουν στο δημοτικό. Στην Ελλάδα, περίπου δύο στα τρία παιδιά Ρομά ηλικίας 3 ετών και άνω δεν παρακολουθούν δομές προσχολικής εκπαίδευσης, που συμβάλλουν στην εξοικείωση με την ελληνική γλώσσα και την κοινωνική ζωή.

“Η προσπάθεια πρέπει να γίνει από πολύ νωρίς ώστε να προχωρούν και τα παιδιά Ρομά, τα οποία έχουν μεγάλες δυνατότητες και δεν υστερούν σε τίποτα πέρα από τις συνθήκες ζωής” λέει η δασκάλα.

“Αν δεν έχεις ρεύμα, τον χειμώνα που σκοτεινιάζει από τις 6, αν προσπαθείς με πρωτόγονα μέσα να φωτίσεις το σπίτι σου, με τι διάθεση θα διαβάσεις;”

Το πρόβλημα, όμως, συνεχίζεται και αφού φτάσουν στο σχολείο:

“Τα βιβλία του σχολείου απευθύνονται σε μαθητές που έχουν στο σπίτι κάποιον να τους βοηθήσει με το διάβασμα ή χρήματα για φροντιστήριο. Και η ύλη είναι τόσο πιεστική και ελεγχόμενη που δεν μένει χρόνος στους εκπαιδευτικούς να στηρίξουν όσους το έχουν ανάγκη. Το σχολείο δεν είναι συμπεριληπτικό για όλα τα παιδιά” τονίζει η Αλεξανδρή.

Φωτογραφία: Chloe Pissa

Ένα νεαρό αγόρι από Τα Κρούσματα με πλησιάζει διακριτικά για να μου μιλήσει ιδιαιτέρως:

“Δεν θέλω να παντρευτώ αλλά οι γονείς μου επιμένουν. Δεν ξέρω τι να κάνω. Εγώ θέλω να τελειώσω το σχολείο και να σπουδάσω. Εσάς δεν θα σας προστάτευαν αν ήθελαν να σας παντρέψουν μικρή; Εμένα γιατί δεν με προστατεύει κανείς;”

Ρωτάω την υπεύθυνη της ομάδας των ψυχολόγων του Συμβουλευτικού Σταθμού, Κατερίνα Νικολαΐδου, τι μπορεί να κάνει αυτό το παιδί.

“Μπορεί να ζητήσει να κάνουν οικογενειακώς συμβουλευτική. Αυτό είναι κυρίως που προσπαθούμε να κάνουμε, να βοηθήσουμε τους γονείς να δουν τα πράγματα και από μια άλλη οπτική. Να κατανοήσουν ότι το παιδί δεν κάνει απλώς μια εξέγερση αλλά ότι είναι μια πραγματική ανάγκη να ζήσει διαφορετικά από τις προηγούμενες γενιές. Και αυτό που βλέπουμε είναι ότι οι γονείς αλλάζουν. Υπερτερεί η αγάπη τους για το παιδί τους” απαντά η ψυχολόγος.

“Έχω διαχειριστεί περιστατικό όπου η μητέρα ήθελε η κόρη να σπουδάσει ενώ ο μπαμπάς ήταν πιο παραδοσιακός και όταν η κόρη έκανε μια σχέση, ήθελε να την επισημοποιήσει. Η μητέρα αντιστάθηκε σθεναρά και με τη δουλειά που κάναμε όλοι μαζί, ο πατέρας πράγματι αποδέχτηκε ότι επρόκειτο απλώς για μια σχέση. Το παιδί συνέχισε το σχολείο και σήμερα είναι φοιτήτρια στο πανεπιστήμιο”.

“Αν, όμως, τα πράγματα είναι τελείως αμετακίνητα, μπορεί ενδεχομένως να απευθυνθεί στην Εισαγγελία Ανηλίκων” προσθέτει η Νικολαΐδου.

Οι γάμοι των νεαρών Ρομά συχνά αποδίδονται σε μια “κουλτούρα” με αποτέλεσμα κανένας αρμόδιος θεσμικός φορέας να μην αναλαμβάνει την ευθύνη να εργαστεί μαζί με τις κοινότητες προς μια διαφορετική κατεύθυνση.

Οι γάμοι ανηλίκων, όμως, δεν οφείλονται σε κάποια συγκεκριμένη “κουλτούρα”. Είναι αποτέλεσμα πολλών δεκαετιών περιθωριοποίησης, φτώχειας και ενός συντηρητικού πατριαρχικού συστήματος που συναντάται και εντός των κοινοτήτων.

“Είναι χαρακτηριστικό ότι τα κορίτσια και τα αγόρια των Κρουσμάτων δεν παντρεύονται σε μικρή ηλικία” τονίζει η υπεύθυνη εκπαιδευτικός, Χρυσούλα Αλεξανδρή.

Η έφηβη Νίκη μού δείχνει μια φωτογραφία με το αγόρι της, τον Γιαζάν, που είναι Σύρος πρόσφυγας. Τον γνώρισε σε μια συναυλία των Κρουσμάτων.

“Είχα ξεκαθαρίσει στους γονείς μου ότι θα αγαπήσω όποιον θέλω” λέει το κορίτσι περήφανα.

Η ψυχολόγος του Σταθμού, Κατερίνα Νικολαΐδου, επισημαίνει ότι οι πρωτοβουλίες παραμένουν αποσπασματικές: “Υπάρχουν πρωτοβουλίες από εθελοντές, σχολεία ή μεμονωμένους ευαισθητοποιημένους εκπαιδευτικούς. Είναι σημαντικές, αλλά αποσπασματικές. Δεν υπάρχει ένας θεσμός στον οποίο οι πολίτες να μπορούν να απευθυνθούν με ασφάλεια όταν έχουν ανάγκη. Εμείς είμαστε σταθερά εδώ από το 2012, αλλά εργαζόμαστε εθελοντικά, ενώ οι ανάγκες στον δήμο είναι πολλές. Χρειάζονται πιο δομημένες δράσεις, συνεργασία και εγγυήσεις ότι η στήριξη θα έχει διάρκεια”.

Τα Κρούσματα και ο μαέστρος, Αγγελής Ζευγουλάς. Live στη Θεσσαλονίκη. Φωτογραφία: Chloe Pissa

Συνομιλώ με μια μητέρα Ρομά που συμμετέχει σήμερα στην πρόβα. Η Νίκη Γκαραγκούνη είναι 41 ετών και έχει τρεις κόρες, για τις οποίες ονειρεύτηκε μια άλλη ζωή, τελείως διαφορετική από τη δική της, και αποφάσισε να αγωνιστεί με τις δικές της δυνάμεις για να το πετύχει.

“Έφυγα από τον καταυλισμό όταν ήμουν 26 χρονών γιατί δεν αντέχαμε άλλο τις συνθήκες. Δεν είχαμε νερό, δεν είχαμε ρεύμα. Φωτίζαμε με κεριά ή με τα κινητά. Έπρεπε να πλένουμε τα ρούχα μας σε σκάφη. Η αστυνομία έμπαινε στον καταυλισμό και έδερναν τον άντρα μου χωρίς καμιά αιτία. Είχαμε πια αγανακτήσει” μου λέει.

Ο άντρας της κατάφερε να βρει δουλειά σε σιδεράδικο, νοίκιασε σπίτι στη Χαριλάου και μια μέρα τούς έκανε τη μεγαλύτερη έκπληξη της ζωής τους.

“Φοβόμουν” εξομολογείται η γυναίκα. “Πού θα πάω τώρα; Πώς είναι η ζωή εκεί έξω; Αλλά μόλις μπήκαμε στο σπίτι, τακτοποιήσαμε τα πράγματά μας και είδα τα παιδιά να πηγαίνουν στο σχολείο, ήμουν ευτυχισμένη. Σιγά-σιγά έμαθα να μιλάω καλύτερα τα ελληνικά, γιατί η μητρική μας γλώσσα είναι η ρομανί. Δεν είχα παρέα αλλά με βοήθησε η Ευαγγελική εκκλησία”.

Θυμάται την πρώτη φορά που έκοψε τα μαλλιά της.

“Και φόρεσα για πρώτη φορά παντελόνι. Ήμουν η πρώτη στον καταυλισμό που έβαλε παντελόνι. Ήθελα να βγαίνω έξω να δουλεύω και ο άντρας μου με στήριξε πολύ σε αυτό. Αυτά δεν ήταν τότε ακόμα πολύ αποδεκτά στην κοινότητά μας. Τώρα βλέπω τα νέα κορίτσια Ρομά να δουλεύουν, να βάφουν τα μαλλιά τους και χαίρομαι απίστευτα” μου λέει.

Οι γυναίκες Ρομά συχνά καταπιέζονται ανάμεσα σε δύο συστήματα πατριαρχίας: της κυρίαρχης κοινωνίας και της κοινότητάς τους. Και ίσως όχι τυχαία, εμπειρίες από διαφορετικές ευρωπαϊκές χώρες δείχνουν ότι είναι αυτές τελικά που επωμίζονται τον αγώνα για αλλαγή και εμπνέουν τα παιδιά τους και τις κοινότητές τους.

Η Νίκη Γκαραγκούνη στο μπαλκόνι του σπιτιού της. 

Τα τελευταία χρόνια, η δασκάλα, Χρυσούλα Αλεξανδρή, με χαρά “αναγκάστηκε” να γίνει και εκπαιδευτικός ενηλίκων.

“Δύο μητέρες Ρομά, που είναι αναλφάβητες, μου ζήτησαν να τις βοηθήσω να μάθουν ελληνικά. Έτσι ξεκινήσαμε να κάνουμε μαθήματα κοινωνικού εγγραμματισμού. Αυτό σημαίνει ότι δεν περιοριζόμαστε στις γλωσσικές δεξιότητες αλλά προσπαθούμε να τις φέρουμε σε επαφή με την ευρύτερη κοινωνική ζωή και τα δικαιώματά τους, χρησιμοποιώντας άρθρα, βίντεο ή άλλες αφηγήσεις. Αυτό τις βοηθάει να στηρίξουν τα παιδιά τους αλλά να είναι και οι ίδιες πιο καλά εξοπλισμένες για την αναζήτηση εργασίας. Προσπαθούμε πάντα να προσαρμόζουμε αυτά που κάνουμε στα χαρακτηριστικά της δικής τους ζωής” λέει η δασκάλα.

“Οι γυναίκες βιώνουν έντονες εσωτερικές συγκρούσεις: από τη μία είναι οι πιο συντηρητικές παραδόσεις κάποιων Ρομά κοινοτήτων για τον ρόλο της γυναίκας, και από την άλλη, όσο κοινωνικοποιούνται και έρχονται στα Κρούσματα τόσο θέλουν και οι ίδιες και τα παιδιά τους να ζήσουν κάπως διαφορετικά”.

Η εργασία αποτελεί την πιο σημαντική οδό ενδυνάμωσης, κοινωνικοποίησης και οικονομικής ανεξαρτησίας για αυτές τις γυναίκες Ρομά. Ο Συμβουλευτικός Σταθμός για τον Έφηβο καταβάλλει μεγάλες προσπάθειες για να φέρει τις μητέρες σε επαφή με την τοπική κοινωνία και να τις βοηθήσει να βρουν μόνιμη, σταθερή και ασφαλισμένη εργασία. Αλλά ούτε αυτή η διαδρομή είναι ανεμπόδιστη.
“Υπάρχει πολύ μεγάλη άρνηση από την πλευρά των εργοδοτών και, όσες φορές δέχονται, ζητούν η εργασία να είναι ανεπίσημη, με χαμηλή αμοιβή και με μεγάλη εκμετάλλευση στο ωράριο. Δεν υπάρχει καμία υποστήριξη ούτε από τον Δήμο ούτε γενικότερα” λέει η δασκάλα των γυναικών, Χρυσούλα Αλεξανδρή.

Πολλές γυναίκες Ρομά αναγκάζονται να κρύψουν την καταγωγή τους.

Η Νίκη Γκαραγκούνη έχει βιώσει τον ρατσισμό στην πράξη. Στην αναζήτηση κατοικίας, αρκετοί ιδιοκτήτες τούς έλεγαν “ναι” στο τηλέφωνο αλλά τους έκλειναν την πόρτα μόλις πήγαιναν να δουν το σπίτι από κοντά.

“Ούτε στη γειτονιά μάς δέχτηκαν εύκολα. Υπάρχουν και περιπτώσεις ανθρώπων που μάζευαν υπογραφές για να μας διώξουν” λέει η 41χρονη μητέρα, που ήταν αποφασισμένη να μην το βάλει κάτω.

Οι μελωδίες από τη Μισιρλού, το Εντερλέζι, ξεχύνονται από το υπόγειο στην περιοχή της Περαίας.

Οι πρόβες και η ενισχυτική διδασκαλία γίνονται σε ένα γυμνάσιο και ένα νηπιαγωγείο, με την έγκριση του Δήμου, που εγκάρδια τους προσφέρουν τον χώρο.

Η μπάντα κρουστών έχει παίξει στο Βασιλικό Θέατρο, στην παραλία της Θεσσαλονίκης, στη Ρωμαϊκή Αγορά και σε φεστιβάλ κοινωνικού χαρακτήρα.

Τα παιδιά τρελαίνονται από χαρά όταν έρχεται η ώρα για live εμφανίσεις.

“Η καλύτερη στιγμή είναι όταν στο κοινό είναι συμμαθητές και συμμαθήτριές μου και με θαυμάζουν” λέει ο Φώτης.

Μια αγαλλίαση μετά τις άβολες στιγμές που έχει αντιμετωπίσει στο σχολείο;

Ένα σοβαρό πρακτικό πρόβλημα είναι ότι χρειάζονται ένα πούλμαν για να μετακινούνται για παραστάσεις καθώς έχουν πολλά τύμπανα, αρμόνιο και απαρτίζονται από πολλά άτομα. Συνήθως αναγκάζονται τελικά να μετακινηθούν με τα ιδιωτικά τους αυτοκίνητα που είναι “δύσκολο αλλά και μεγάλη ευθύνη για τους οδηγούς που έχουν τα παιδιά”.

Τα Κρούσματα θέλουν οπωσδήποτε να παίζουν και σε χώρους που βρίσκονται στη γειτονιά των παιδιών.

Όνειρό τους είναι να γίνουν μια μεγάλη πολυπολιτισμική μπάντα με παιδιά από όλο τον Δήμο.

Ένα από τα πράγματα που στεναχωρούν τις εθελόντριες των Κρουσμάτων είναι η συμπεριφορά του “white flight”: οι μη Ρομά γονείς αποτρέπουν τα παιδιά τους από το να ενταχθούν στην πολυσυλλεκτική μπάντα, φυτεύοντας τον σπόρο του διαχωρισμού και των διακρίσεων.

“Υπάρχουν φορές που νιώθω ότι υπάρχει ακόμα και στιγματισμός από την τοπική κοινωνία” λέει η δασκάλα πιάνου, Ευφροσύνη Καποδίστρια. “Δεν μας βοηθούν να μαζέψουμε κι άλλα παιδιά ούτε τα σχολεία ούτε οι σύλλογοι γονέων και κηδεμόνων. Νιώθω ότι είναι πολύ πίσω οι άνθρωποι σε αυτό και δεν έχουν μάθει να συνυπάρχουν”.

“Ο Δήμος μάς λέει ενθαρρυντικά λόγια και πέρσι μάς πρόσφερε μια μικρή οικονομική ενίσχυση αλλά πολλές φορές μας ξεχνάνε, ενώ εμείς θα μπορούσαμε να δώσουμε ζωή στην πόλη” συμπληρώνει η επικεφαλής του Συμβουλευτικού Σταθμού, Όλγα Χατζηδήμου.

Δεν πάνε πολλά χρόνια, ήταν το 2019, όταν ο τότε δήμαρχος Θερμαϊκού είχε κάνει δηλώσεις για την κατασκευή τείχους ή την απομάκρυνση των Ρομά από την περιοχή Τσαΐρια στην Περαία Θεσσαλονίκης, προκαλώντας έντονες αντιδράσεις. Ο δήμαρχος έχει αλλάξει. Η πραγματικότητα, όμως, επιβεβαιώνει ότι το πρόβλημα δεν απορρέει από συγκεκριμένα πρόσωπα αλλά είναι ένα πρόβλημα συστημικού ρατσισμού και διαχρονικής αδιαφορίας, ή ακόμα και φόβου ότι τα θετικά μέτρα για τους Ρομά, ίσως να έχουν πολιτικό ρίσκο.

“Η πραγματικότητα που βιώνουμε από τις τοπικές αρχές, όσες κι αν αλλάξουν, είναι το ίδιο έργο σε επανάληψη. Η μόνη τους έγνοια ήταν και παραμένει πώς θα διώξουν τους Ρομά από την περιοχή. Αυτό που ξεπερνά κάθε όριο είναι η υποκρισία” λέει η Καποδίστρια. “Όταν εμφανιζόμαστε στην τοπική κοινωνία, οι ίδιοι άνθρωποι που σχεδιάζουν τον αποκλεισμό τους, πλησιάζουν τα παιδιά μας με ψεύτικα χαμόγελα, μας μοιράζουν θερμές χειραψίες και δίνουν ‘συγχαρητήρια’ για τις εντυπώσεις. Πίσω από τις δημόσιες σχέσεις, όμως, η στάση τους παραμένει η ίδια: απόρριψη, περιθωριοποίηση και απαξίωση”.

Η Νίκη Γκαραγκούνη μαζί με την κόρη της, Χριστίνα. 

Η Ρομά μητέρα, Νίκη Γκαραγκούνη, σήμερα εργάζεται στο χασάπικο της γειτονιάς της, και αυτό της έχει αλλάξει όλη της τη ζωή:

“Όλα άλλαξαν όταν έπιασα δουλειά στο χασάπικο. Στην αρχή η γειτονιά που ερχόταν να ψωνίσει, παραξενεύτηκε. ‘Τι κάνει η τσιγγάνα εδώ;’ ρωτούσαν. Σιγά-σιγά άρχισαν να μου λένε μια ‘καλημέρα’, να με ρωτάνε τι κάνουν τα παιδιά και σήμερα έχουμε μια πολύ ωραία σχέση”.

Οι δύο κόρες της τελείωσαν το γυμνάσιο και εργάζονται στην Κύπρο και στη Γερμανία σε ελληνικά εστιατόρια.

Ο αδερφός της Νίκης την επισκεπτόταν στο σπίτι της και ένιωσε κι εκείνος ότι θέλει να αλλάξει τη ζωή του. Τα κατάφερε, και τώρα τα σπίτια τους γειτονεύουν.

“Ό,τι κάναμε, το κάναμε μόνοι μας” λέει η γυναίκα. “Θα έπρεπε να στηρίζουν οργανωμένα τους Ρομά να βρουν δουλειά για να πατήσουν στα πόδια τους”.

Για πολύ καιρό, κάθε φορά που έβρεχε, έβγαινε στο μπαλκόνι και έκλαιγε.

“Σκεφτόμουνα, τι να κάνουν τώρα οι άνθρωποί μου στον καταυλισμό;”

Η Νερηάντα θέλει να σπουδάσει σινεμά.

Η έφηβη Νίκη θέλει να γίνει φυσικοθεραπεύτρια.

Ο Λευτέρης θέλει να ταξιδέψει να δει άλλες χώρες.

Ο Φώτης θέλει να γίνει χειρουργός.

“Η μικρή μου κόρη, η Χριστίνα, γεννήθηκε όταν πια ζούσαμε στο σπίτι, δεν γνώρισε καταυλισμό” μου λέει η Νίκη. “Όταν πηγαίναμε στον καταυλισμό να δούμε συγγενείς, έλεγε, ‘Πάμε να φύγουμε από εδώ. Θα λερώσω τα παπούτσια μου!’ Εγώ γελούσα και της έλεγα, ‘Αχ παιδί μου, να ‘ξέρες!’”.

“Δεν θέλω τα κορίτσια μου να ζήσουν όσα έζησα εγώ. Οι μεγάλες μου κόρες παντρεύτηκαν γιατί αυτό είχαν δει, αυτό ήξεραν από τις παλαιότερες γενιές. Η μικρή μου κόρη, όμως, θέλω να σπουδάσει. Θέλει να γίνει γιατρός κι εγώ θα κάνω τα πάντα για να το πετύχει”.

*Οι φωτογραφίες προέρχονται από τα προσωπικά αρχεία των μελών των Κρουσμάτων και δημοσιεύονται με την άδειά τους.